Arm muốn thoát vai nhà cấp phép IP, đặt cược lớn vào chip AI cho trung tâm dữ liệu

Tại hội nghị thường niên Arm Everywhere, CEO Rene Haas cho thấy công ty đang tăng tốc mạnh mẽ theo xu hướng AI, đặc biệt là “agentic AI” hay AI tác tử — kiểu hệ thống AI có thể tự lập kế hoạch, gọi công cụ hoặc phối hợp nhiều tác tử khác để hoàn thành nhiệm vụ thay vì chỉ trả lời một câu lệnh đơn lẻ. Theo Haas, chính làn sóng này có thể mở rộng “TAM” (Total Addressable Market, tức tổng quy mô thị trường mà doanh nghiệp có thể nhắm tới) của Arm lên tới 1.000 tỷ USD vào cuối thập kỷ. Dù chưa công bố toàn bộ các sản phẩm bí ẩn sẽ góp phần tạo nên cỗ máy doanh thu đó, Arm đã dùng sân khấu sự kiện để nhấn mạnh một hướng đi rõ ràng: bán chip mang thương hiệu Arm trực tiếp cho khách hàng, thay vì chỉ sống bằng mô hình cấp phép công nghệ IP như trước.

Trong nhiều năm, Arm nổi tiếng với mô hình kinh doanh IP licensing — cấp phép kiến trúc tập lệnh và thiết kế lõi CPU cho các hãng khác phát triển chip riêng. Kiến trúc tập lệnh, hay ISA (Instruction Set Architecture), là bộ quy tắc nền tảng quy định cách phần mềm giao tiếp với bộ xử lý. Nhờ mô hình này, công nghệ Arm xuất hiện trong hàng loạt bộ xử lý, từ smartphone đến chip máy chủ như AWS Graviton của Amazon. Tuy nhiên, cách làm đó cũng giới hạn doanh thu của Arm vào tiền bản quyền. Haas cho biết hiện công ty thực chất chỉ đang cạnh tranh trong một thị trường trung tâm dữ liệu trị giá khoảng 3 tỷ USD mỗi năm tính theo tiền royalty. Với việc ra mắt dòng AGI CPU mới, Arm muốn bước ra khỏi giới hạn đó để tham gia sâu hơn vào phần giá trị lớn hơn nhiều của thị trường silicon trung tâm dữ liệu.

Sản phẩm trọng tâm vừa được công bố là AGI CPU dành cho trung tâm dữ liệu và cả những chiếc máy Edge computing nhỏ gọn như: Mini PC, máy tính công nghiệp mini. Trong ngữ cảnh này, AGI không mang nghĩa “trí tuệ nhân tạo tổng quát” như cách hiểu phổ biến, mà là tên dòng CPU Arm định vị cho các hệ thống AI tác tử. Arm tin rằng khi các framework tác tử như OpenClaw phát triển, nhu cầu về lõi CPU trong trung tâm dữ liệu có thể tăng gấp bốn lần. Lý do là các mô hình AI nền tảng vẫn chạy trên bộ tăng tốc chuyên dụng như GPU hoặc accelerator, nhưng lớp hệ thống tác tử nằm phía trên lại cần CPU để thực thi mã, điều phối tác vụ, quản lý bộ nhớ và xử lý các lời gọi giữa nhiều tác tử. Khi một tác tử có thể gọi thêm nhiều tác tử khác để hoàn thành một quy trình, lưu lượng xử lý và nhu cầu tài nguyên CPU sẽ tăng mạnh. Từ góc nhìn đó, Arm dự báo riêng cơ hội ở mảng silicon trung tâm dữ liệu của hãng có thể vượt 100 tỷ USD vào cuối thập kỷ.

Arm cho biết chip AGI CPU đầu tiên của họ là bộ xử lý 136 lõi, được phát triển với sự hợp tác của Meta để phục vụ các tác vụ AI tác tử. Đây là dấu mốc đáng chú ý vì trước đó Arm từng cố giảm rào cản cho khách hàng thông qua “compute subsystem” — có thể hiểu là bộ thiết kế tham chiếu gần như hoàn chỉnh, giống một công thức làm chip đã chuẩn bị sẵn các thành phần chính để doanh nghiệp tùy biến rồi gửi tới nhà máy bán dẫn sản xuất. Cách tiếp cận này hữu ích với các tập đoàn lớn như Microsoft hay các hyperscaler, tức những nhà vận hành hạ tầng đám mây siêu quy mô có đủ đội ngũ và ngân sách thiết kế chip riêng. Nhưng không phải công ty nào cũng có năng lực đó. Bởi vậy, việc Arm tự tung ra silicon mang thương hiệu của mình giúp hãng tiếp cận trực tiếp nhiều khách hàng hơn, đặc biệt là những doanh nghiệp muốn triển khai nhanh hạ tầng AI mà không phải tự phát triển chip từ đầu.

Theo Arm, AGI CPU đã có những khách hàng tên tuổi cam kết triển khai khi sản phẩm lên kệ vào cuối năm nay, bao gồm Meta, OpenAI, SAP, Cloudflare và SK Telecom. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy thị trường đang quan tâm đến một lựa chọn CPU tối ưu cho AI tác tử. Tuy nhiên, thực tế ngành AI hiếm khi đặt cược vào một nhà cung cấp duy nhất. Meta, chẳng hạn, ngoài hợp tác với Arm còn đang triển khai số lượng lớn CPU Grace của Nvidia cho các hệ thống tác tử, đồng thời có kế hoạch mở rộng sang dòng Vera mới. Công ty này cũng mua chip tùy biến từ Broadcom. Điều đó cho thấy các trung tâm dữ liệu AI hiện đại thường theo đuổi chiến lược đa nguồn cung để tối ưu hiệu năng, chi phí và khả năng mở rộng. Dù vậy, Arm vẫn có lợi thế riêng: ngay cả khi không bán được toàn bộ chip hoàn chỉnh, hãng vẫn kiếm tiền từ các thiết kế được cấp phép tích hợp trong sản phẩm của đối tác.

Tham vọng của Arm đến đúng lúc thị trường CPU máy chủ bước vào giai đoạn cạnh tranh gay gắt. Intel và AMD vẫn giữ vị thế lớn nhờ hệ sinh thái x86-64 — kiến trúc xử lý đã duy trì tính tương thích phần mềm suốt hơn hai thập kỷ trong máy chủ doanh nghiệp. Trong khi đó, Nvidia đang mở rộng nhanh sang CPU với các hệ thống rack tích hợp nhiều bộ xử lý Vera. Arm lập luận rằng AGI CPU của họ phù hợp hơn cho tác vụ tác tử nhờ thiết kế lõi tinh gọn, loại bỏ các chức năng không cần thiết và không phụ thuộc vào SMT (Simultaneous Multithreading, công nghệ cho phép một lõi vật lý xử lý nhiều luồng lệnh cùng lúc; Intel từng gọi cách triển khai của mình là Hyper-Threading). Theo Arm, việc không dựa vào SMT có thể giúp mở rộng hiệu năng theo cách dễ dự đoán hơn. Tuy nhiên, đây vẫn là điểm còn gây tranh luận, bởi Nvidia lại chọn hỗ trợ SMT cho Vera, còn Intel cũng dự kiến đưa hyperthreading trở lại trên dòng Xeon Coral Rapids sau khi tạm rút ở một số thế hệ trước. Về phía AMD, các bộ xử lý Epyc mới dự kiến ra mắt cuối năm nay có thể đạt tới 256 lõi, gần gấp đôi con số 136 lõi của chip Arm mới ngay cả khi không bật SMT.

Thông điệp lớn nhất từ sự kiện lần này là Arm không còn muốn chỉ đứng sau hậu trường như một nhà cung cấp thiết kế cho người khác. Công ty đang tìm cách trở thành một tên tuổi silicon thực thụ trong trung tâm dữ liệu AI, nơi giá trị không chỉ nằm ở bản quyền kiến trúc mà còn ở doanh số chip hoàn chỉnh. Haas cho biết các thế hệ tiếp theo đã được lên kế hoạch, với chip mới có thể xuất hiện sớm ngay trong năm sau và thế hệ AGI CPU thứ ba hiện cũng đang được phát triển. Nếu AI tác tử thực sự bùng nổ như Arm dự đoán, nhu cầu CPU tiết kiệm điện — tức bộ xử lý tối ưu hiệu năng trên mỗi watt điện tiêu thụ, yếu tố sống còn trong trung tâm dữ liệu — có thể trở thành đòn bẩy giúp công ty mở rộng nhanh. Nhưng để biến tầm nhìn 100 tỷ USD hay xa hơn là 1.000 tỷ USD TAM thành hiện thực, Arm sẽ phải chứng minh rằng họ không chỉ có câu chuyện AI hấp dẫn, mà còn đủ năng lực giao hàng, mở rộng hệ sinh thái và cạnh tranh sòng phẳng với những đối thủ lớn nhất ngành bán dẫn.