Anh chi 16,6 triệu bảng cho Starlink giữa lúc Elon Musk công kích chính phủ: kết nối vệ tinh vẫn là mắt xích quan trọng cho Ukraine và binh sĩ

Dữ liệu mới công bố cho thấy Bộ Quốc phòng Anh (MoD) đã chi khoảng 16,6 triệu bảng Anh trong 4 năm qua cho Starlink, dịch vụ Internet vệ tinh do SpaceX vận hành. Starlink là một mạng băng thông rộng dựa trên hàng nghìn vệ tinh quỹ đạo tầm thấp, tức các vệ tinh bay gần Trái Đất hơn nhiều so với vệ tinh viễn thông truyền thống, nhờ đó giảm độ trễ và cải thiện tốc độ kết nối. Khoản chi này được duy trì ngay cả khi CEO SpaceX Elon Musk nhiều lần đưa ra các phát ngôn mang màu sắc chính trị nhắm vào chính phủ Anh.

Theo thông tin từ phía Anh, phần đáng kể trong số tiền trên được dùng để hỗ trợ năng lực liên lạc cho Ukraine trong cuộc chiến với Nga. Từ năm 2022, hơn 50.000 thiết bị đầu cuối Starlink, còn gọi là terminal, đã được đưa tới Ukraine. Đây là các bộ thu phát giúp người dùng kết nối trực tiếp lên mạng vệ tinh. Một phần chi phí của Anh được cho là bao gồm việc mua terminal để viện trợ, cùng phí duy trì dịch vụ, thường được gọi là airtime, tức chi phí truy cập và sử dụng mạng theo thời gian.

Trong bối cảnh hạ tầng viễn thông mặt đất dễ bị phá hủy hoặc gây nhiễu, Starlink nổi lên như một lớp kết nối dự phòng có giá trị chiến lược. Ukraine sử dụng hệ thống này cho thông tin liên lạc ngoài tiền tuyến và cả điều khiển từ xa máy bay không người lái, hay drone. Về bản chất, đây là lợi thế lớn của Internet vệ tinh quỹ đạo thấp: không phụ thuộc hoàn toàn vào cáp quang, trạm phát sóng di động hay các tuyến truyền dẫn cố định vốn dễ bị gián đoạn trong chiến sự.

Dù vẫn thanh toán cho dịch vụ, Bộ Quốc phòng Anh đặc biệt nhấn mạnh rằng Starlink không được lực lượng Anh sử dụng cho các hoạt động quân sự trực tiếp. Theo người phát ngôn, công nghệ này chủ yếu giúp binh sĩ Anh đang làm nhiệm vụ ở nước ngoài giữ liên lạc với gia đình tại những nơi không có Internet thông thường, chẳng hạn trên tàu chiến. Cách giải thích này cho thấy London muốn tách bạch giữa nhu cầu phúc lợi, hậu cần liên lạc và các ứng dụng tác chiến nhạy cảm.

Ban đầu, Starlink tự gánh một phần chi phí duy trì kết nối cho Ukraine, nhưng sau đó đã giành được hợp đồng chính thức từ chính phủ Mỹ. Hợp đồng này được cho là vẫn do Bộ Quốc phòng Mỹ (DoD) tài trợ. DoD là viết tắt của Department of Defense, tức cơ quan quản lý ngân sách và hoạt động quốc phòng của Mỹ. Điều đó có nghĩa khoản chi từ Anh nhiều khả năng chỉ là một phần nhỏ trong tổng chi phí vận hành Starlink tại Ukraine, từng được ước tính lên tới hàng trăm triệu USD mỗi năm.

Xét trên tổng thể, 16,6 triệu bảng là khoản khá khiêm tốn nếu so với ngân sách quốc phòng Anh, dự kiến đạt 62,2 tỷ bảng trong năm tài khóa 2025/26. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở quy mô tiền bạc mà ở yếu tố chính trị. Việc chính phủ Anh tiếp tục chi tiền cho một doanh nghiệp do Elon Musk kiểm soát có thể gây tranh cãi, nhất là sau khi tỷ phú này công khai đưa ra những phát biểu theo hướng muốn lật đổ hoặc “giải phóng” người dân Anh khỏi chính phủ mà ông gọi là độc đoán.

Câu chuyện Starlink một lần nữa cho thấy các chính phủ ngày càng phụ thuộc vào hạ tầng công nghệ do khu vực tư nhân nắm giữ. SpaceX không chỉ là công ty phóng tên lửa mà còn kiểm soát một mạng lưới kết nối có thể ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực thông tin liên lạc trong khủng hoảng. Đây là điểm đáng chú ý của kỷ nguyên công nghệ mới: những nền tảng do doanh nghiệp tư nhân xây dựng, từ điện toán đám mây đến mạng vệ tinh, đang trở thành tài sản gần như thiết yếu đối với quốc phòng, ngoại giao và an ninh quốc gia.

Bộ Quốc phòng Anh khẳng định mọi khoản chi đều được rà soát kỹ để bảo đảm hiệu quả sử dụng tiền thuế của người dân, đồng thời cho biết mức chi cho Starlink đã giảm đáng kể trong năm qua. Dẫu vậy, tranh luận xung quanh Starlink khó có thể sớm khép lại. Một mặt, đây là công nghệ kết nối có giá trị thực tế cao trong môi trường khắc nghiệt. Mặt khác, khi một hạ tầng quan trọng gắn với cá tính chính trị mạnh và khó đoán của người đứng đầu doanh nghiệp, mọi khoản thanh toán công đều dễ trở thành chủ đề gây chú ý.