Ohio tạm dừng ưu đãi thuế cho trung tâm dữ liệu sau khi thất thu hơn 1,5 tỷ USD

Bang Ohio của Mỹ đã quyết định tạm dừng xem xét các hồ sơ xin miễn thuế bán hàng mới dành cho trung tâm dữ liệu, còn gọi là datacenter – những cơ sở hạ tầng quy mô lớn chứa máy chủ, hệ thống lưu trữ và thiết bị mạng để vận hành dịch vụ số, điện toán đám mây và AI. Thống đốc Mike DeWine cho biết động thái này nhằm rà soát lại chi phí thực tế và tác động của ngành sau khi xuất hiện lo ngại rằng chương trình ưu đãi đang làm ngân sách bang thất thu nghiêm trọng.

Theo tổ chức nghiên cứu phi lợi nhuận Good Jobs First, riêng trong năm 2025, khoản miễn thuế bán hàng cho các dự án datacenter tại Ohio đã khiến bang mất hơn 1,5 tỷ USD doanh thu. Con số này cao gấp khoảng 11 lần mức dự báo chính thức trước đó là 136 triệu USD. Trước đó, Signal Ohio cũng ghi nhận mức thất thu năm trước đã lên tới 555 triệu USD, tức cao gấp 4 lần ước tính của chính quyền bang. Diễn biến này cho thấy quy mô ưu đãi đã phình to nhanh hơn nhiều so với khả năng kiểm soát của cơ quan quản lý.

Lệnh tạm dừng hiện chỉ áp dụng với các đơn xin miễn thuế mới. Những trung tâm dữ liệu đã được phê duyệt trước đó vẫn tiếp tục được hưởng ưu đãi. Đây là điểm đáng chú ý vì gói miễn thuế của Ohio được xem là đặc biệt hào phóng: không chỉ miễn thuế cho vật liệu xây dựng khu nhà máy máy chủ, mà còn bao gồm cả giá đỡ máy chủ, hệ thống làm mát và nhiều hạ tầng kỹ thuật khác. Trong bối cảnh datacenter ngày càng tiêu thụ nhiều điện năng và nước, các hạng mục này thường chiếm chi phí đầu tư rất lớn.

Với mức thất thu mới được công bố, Ohio đã gia nhập nhóm nhỏ các bang Mỹ mất hơn 1 tỷ USD mỗi năm do ưu đãi thuế cho các khu datacenter phục vụ điện toán đám mây. Điện toán đám mây, hay cloud, là mô hình cung cấp tài nguyên tính toán như máy chủ, lưu trữ và phần mềm qua internet thay vì doanh nghiệp tự vận hành tại chỗ. Ngoài Ohio, ba bang khác trong nhóm này là Virginia, Texas và Georgia. Riêng Georgia được dự báo có thể mất tới 2,5 tỷ USD trong năm nay vì các khoản hỗ trợ tương tự.

Good Jobs First từ lâu đã kêu gọi minh bạch hơn về các khoản nhượng bộ dành cho nhà vận hành datacenter. Theo tổ chức này, nhiều chương trình vốn được thiết kế để thu hút đầu tư và tạo việc làm đang biến thành cơ chế để người nộp thuế gián tiếp hỗ trợ các tập đoàn công nghệ giàu có mua máy chủ, thiết bị CNTT và hạ tầng điện. Cuối năm ngoái, tổ chức này cho biết có tới 36 bang miễn thuế bán hàng và thuế sử dụng cho vật liệu xây dựng cùng thiết bị CNTT của datacenter, nhưng chỉ 5 bang công bố chi phí ước tính hoặc chi phí thực tế của các ưu đãi đó.

Tháng 4 vừa qua, Good Jobs First tiếp tục nâng mức cảnh báo khi cho rằng nhiều bang và chính quyền địa phương tại Mỹ đang vi phạm GAAP – viết tắt của Generally Accepted Accounting Principles, tức các nguyên tắc kế toán được chấp nhận rộng rãi – do không công khai đầy đủ phần doanh thu bị mất vì các chương trình trợ cấp thuế cho datacenter. Nói cách khác, tranh cãi không chỉ nằm ở số tiền ưu đãi lớn đến đâu, mà còn ở việc các khoản thất thu này có đang bị ghi nhận thiếu minh bạch trong sổ sách tài chính công hay không.

Indiana là một trong những bang bị nêu tên trong làn sóng chỉ trích này. Sau đó, bang đã xác nhận các ưu đãi thuế dành cho datacenter khiến họ mất khoảng 655 triệu USD mỗi năm. Đáng chú ý, phần lớn số tiền này – khoảng 561 triệu USD – được cho là chảy về Amazon. Trường hợp của Indiana càng làm dấy lên câu hỏi liệu các bang Mỹ có đang cạnh tranh quá mức để thu hút hạ tầng số, trong khi lợi ích kinh tế thực nhận chưa chắc tương xứng với số thuế bị từ bỏ.

Tại Ohio, làn sóng phản đối không chỉ đến từ giới giám sát ngân sách mà còn từ cộng đồng dân cư. Một chiến dịch đang được thúc đẩy nhằm đưa vào hiến pháp bang lệnh cấm các datacenter tiêu thụ trên 25 MW điện. MW, hay megawatt, là đơn vị đo công suất điện; mức 25 MW đủ cho thấy đây là những cơ sở cực lớn với nhu cầu năng lượng khổng lồ. Nhóm Ohio Residents for Responsible Development cho biết đã thu thập được 25.000 chữ ký chỉ trong 5 tuần, phản ánh mức độ lo ngại ngày càng tăng về tác động của các “trang trại máy chủ” đối với lưới điện, đất đai và môi trường sống địa phương.

Ohio không phải trường hợp cá biệt. Theo các báo cáo gần đây, nhiều cộng đồng tại Nevada, California và Maryland cũng đang chuẩn bị bỏ phiếu về các biện pháp hạn chế hoặc cấm datacenter tại khu vực của họ. Sự thay đổi trong thái độ công chúng cho thấy trung tâm dữ liệu giờ không còn được nhìn nhận đơn thuần là biểu tượng của tăng trưởng công nghệ. Khi AI, điện toán đám mây và các dịch vụ trực tuyến tiếp tục bùng nổ, câu hỏi lớn hơn đang được đặt ra: ai thực sự hưởng lợi từ các siêu dự án hạ tầng số, và chi phí cuối cùng sẽ do doanh nghiệp hay người dân gánh chịu?