Anthropic chiêu mộ kiến trúc sư chính sách AI của Anh, làm dấy lên lo ngại xung đột lợi ích

Anthropic, công ty AI của Mỹ nổi tiếng với các mô hình ngôn ngữ lớn, đã bổ nhiệm Matt Clifford vào vị trí giám đốc điều hành phụ trách quan hệ quốc tế. Trong vai trò này, ông sẽ dẫn dắt hoạt động làm việc với các chính phủ bên ngoài Bắc Mỹ. Động thái ngay lập tức thu hút sự chú ý tại Anh, khi Clifford không chỉ là một gương mặt quen thuộc trong giới công nghệ mà còn là người có ảnh hưởng lớn đến định hình chính sách AI của nước này. Ủy ban Khoa học, Đổi mới và Công nghệ thuộc Hạ viện Anh đã yêu cầu chính phủ giải thích cách ngăn ngừa xung đột lợi ích phát sinh từ quyết định bổ nhiệm nói trên.

Matt Clifford từng được giao soạn thảo “AI Opportunities Action Plan” vào tháng 7/2024. Đây là bản kế hoạch hành động nhằm tận dụng cơ hội từ AI, tức trí tuệ nhân tạo, trong phát triển kinh tế, quản trị và đổi mới sáng tạo. Đến tháng 1/2025, chính phủ Anh công bố tài liệu này, chấp thuận toàn bộ 50 khuyến nghị và tiếp tục bổ nhiệm Clifford làm cố vấn về cơ hội AI. Điều đó khiến ông trở thành một trong những nhân vật có ảnh hưởng nhất trong việc kết nối giữa chiến lược nhà nước và định hướng phát triển công nghệ AI tại Anh.

Điểm gây tranh cãi lớn nhất không phải là việc Clifford chuyển sang khu vực tư nhân, mà là việc ông dự định vẫn giữ chức chủ tịch ARIA. ARIA, viết tắt của Advanced Research and Invention Agency, là cơ quan nghiên cứu tiên phong của Anh chuyên tài trợ cho các dự án rủi ro cao nhưng có tiềm năng tạo đột phá lớn. Mô hình này được xây dựng theo cảm hứng từ DARPA của Mỹ, cơ quan nổi tiếng với việc tài trợ các công nghệ nền tảng có thể thay đổi cục diện khoa học và quốc phòng. Vì ARIA sử dụng tiền thuế của người dân để đầu tư vào nghiên cứu tiên tiến, trong đó có nhiều dự án liên quan hoặc được hỗ trợ bởi AI, việc người đứng đầu cơ quan này đồng thời làm việc cho một công ty AI hàng đầu đã làm dấy lên câu hỏi về tính độc lập.

Dame Chi Onwurah, Chủ tịch Ủy ban Khoa học, Đổi mới và Công nghệ của Hạ viện, thừa nhận Clifford đã đóng góp đáng kể cho chính sách AI của Anh. Tuy nhiên, bà nhấn mạnh rằng việc ông mang theo kiến thức, kinh nghiệm và mạng lưới quan hệ trong chính phủ sang một công ty AI toàn cầu là điều đáng lo ngại, dù vẫn nằm trong khuôn khổ quy định hiện hành. Theo bà, vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn khi Clifford muốn tiếp tục giữ vai trò tại ARIA, nơi ra quyết định đầu tư vào các nghiên cứu công nghệ mũi nhọn. Nghị sĩ này cho rằng đây là một “xung đột lợi ích rõ ràng” và mong Bộ trưởng AI sớm đưa ra các hàng rào bảo vệ đủ mạnh để duy trì niềm tin vào tính độc lập của cơ quan.

Theo các thông tin được công bố, Clifford dự định sẽ tự rút khỏi, hay còn gọi là recuse, các vấn đề tại ARIA có liên quan đến Anthropic. Trong quản trị công và doanh nghiệp, “recuse” là thuật ngữ chỉ việc một cá nhân chủ động không tham gia thảo luận hoặc quyết định ở những hồ sơ mà họ có thể bị xem là có lợi ích chồng chéo. Dù vậy, giới quan sát cho rằng chỉ riêng cơ chế này có thể chưa đủ để xóa bỏ hoàn toàn nghi ngại, đặc biệt khi AI đang trở thành lĩnh vực chiến lược, nơi chính sách, đầu tư công và lợi ích thương mại ngày càng đan xen chặt chẽ.

Trong thông điệp đăng trên mạng xã hội X, Clifford cho biết ông đã dành nhiều năm qua để làm việc với những câu hỏi lớn mà AI đặt ra cho các chính phủ và quốc gia. Ông cho rằng các quyết định định hình tác động của AI không nên do một bên duy nhất đưa ra, mà cần sự phối hợp giữa doanh nghiệp, chính phủ và xã hội dân sự. Theo kế hoạch, ông sẽ làm việc tại London và phụ trách quan hệ với các chính phủ ở châu Âu, khu vực châu Á – Thái Bình Dương và nhiều nơi khác. Điều này cho thấy Anthropic đang tăng tốc xây dựng ảnh hưởng chính sách toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh các mô hình ngôn ngữ lớn, hay LLM (Large Language Model), ngày càng đóng vai trò quan trọng trong kinh tế số. LLM là loại hệ thống AI được huấn luyện trên lượng dữ liệu văn bản khổng lồ để có thể hiểu, tạo và phân tích ngôn ngữ tự nhiên.

Vụ việc của Matt Clifford phản ánh một xu hướng rộng hơn trong ngành công nghệ: sự dịch chuyển nhân sự qua lại giữa khu vực công và các tập đoàn AI. Về mặt tích cực, điều này giúp chính phủ tiếp cận chuyên môn thực tế, còn doanh nghiệp hiểu rõ hơn cách vận hành chính sách. Nhưng mặt trái là nguy cơ “cửa xoay”, tức hiện tượng quan chức hoặc cố vấn công chuyển sang doanh nghiệp mà vẫn giữ ảnh hưởng trong hệ thống nhà nước. Khi AI đã trở thành công nghệ nền tảng có thể tác động đến an ninh, kinh tế, giáo dục và dịch vụ công, mọi dấu hiệu thiếu minh bạch trong quản trị đều có thể nhanh chóng trở thành vấn đề chính trị. Câu hỏi hiện nay không chỉ là Clifford có tuân thủ quy định hay không, mà là liệu các quy định hiện tại có còn đủ mạnh trước tốc độ phát triển của ngành AI hay không.