Cơn sốt AI có thể khiến 230 triệu điện thoại giá rẻ biến mất mỗi năm vào năm 2030

Một dự báo mới từ Counterpoint Research cho thấy thị trường điện thoại thông minh giá dưới 200 USD có thể giảm khoảng 40% trong giai đoạn 2025-2030. Nếu kịch bản này xảy ra, đến cuối thập kỷ, hơn 230 triệu máy mỗi năm có thể bị “xóa sổ” khỏi thị trường. Counterpoint là hãng nghiên cứu chuyên theo dõi xu hướng thiết bị và chuỗi cung ứng công nghệ, vì vậy dự báo này được xem là tín hiệu đáng chú ý cho toàn ngành di động.

Nguyên nhân cốt lõi không nằm ở việc người dùng bỗng dưng ngừng mua điện thoại rẻ, mà ở làn sóng đầu tư khổng lồ vào trung tâm dữ liệu AI. Các datacenter AI, tức hệ thống máy chủ quy mô lớn dùng để huấn luyện và vận hành mô hình trí tuệ nhân tạo, đang hút mạnh nguồn cung linh kiện sinh lời cao. Khi các nhà sản xuất chip ưu tiên năng lực sản xuất cho hạ tầng AI, những linh kiện giá rẻ dành cho điện thoại phổ thông trở nên khan hiếm hơn và đắt đỏ hơn.

Counterpoint cho rằng chi phí bộ nhớ và bộ xử lý đang tăng là áp lực lớn nhất với điện thoại giá thấp. Trong đó, DRAM là loại bộ nhớ tạm dùng để chạy ứng dụng và đa nhiệm, còn NAND là bộ nhớ lưu trữ dữ liệu như ảnh, video và ứng dụng. Đây đều là linh kiện thiết yếu trong mọi smartphone. Khi giá DRAM và NAND leo thang, các mẫu máy rẻ chịu tác động mạnh hơn vì chi phí linh kiện chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng giá thành sản phẩm, còn gọi là BOM, viết tắt của bill of materials, tức tổng chi phí cấu thành phần cứng.

Ở phân khúc phổ thông, các hãng vốn đã phải hoạt động với biên lợi nhuận rất thấp. Khi giá linh kiện tăng và cấu hình tối thiểu ngày càng cao, nhiều nhà sản xuất có xu hướng giảm đầu tư vào các dòng máy đầu vào kém sinh lời. Nói cách khác, việc duy trì một chiếc smartphone dưới 200 USD nhưng vẫn đáp ứng kỳ vọng về hiệu năng, camera, pin và độ bền đang trở nên ngày càng khó khăn về mặt kinh doanh.

Counterpoint dự báo tổng lượng smartphone bán ra toàn cầu đến năm 2030 có thể phục hồi gần mức của năm 2025. Tuy nhiên, sự hồi phục này không đồng nghĩa mọi phân khúc đều trở lại vị thế cũ. Phần tăng trưởng mới nhiều khả năng sẽ tập trung ở nhóm máy tầm trung và cao cấp, thay vì điện thoại siêu rẻ. Điều đó có nghĩa quy mô thị trường có thể tương đương trước đây về số lượng, nhưng giá trị doanh thu và cấu trúc cạnh tranh sẽ thay đổi đáng kể.

Sự co hẹp của điện thoại giá rẻ có thể khiến việc tiếp cận Internet di động trở nên khó khăn hơn đối với người dùng thu nhập thấp, đặc biệt tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. Với nhiều người, smartphone dưới 200 USD là cánh cửa chính để vào thế giới số. Nếu mức giá này dần biến mất, người mua có thể buộc phải chuyển sang thiết bị đắt hơn, kéo dài vòng đời chiếc điện thoại đang dùng, hoặc tìm đến thị trường máy cũ và máy tân trang. Máy tân trang, hay refurbished, là thiết bị đã qua sử dụng nhưng được kiểm tra, sửa chữa và bán lại theo tiêu chuẩn nhất định.

Theo dự báo, phân khúc tầm trung sẽ trở thành mặt trận cạnh tranh chính của ngành smartphone trong vài năm tới. Các hãng được cho là sẽ dồn nguồn lực ra mắt sản phẩm, marketing và đầu tư kênh phân phối vào nhóm thiết bị có cấu hình tốt hơn nhưng vẫn đủ đại chúng để bán số lượng lớn. Khi thông số kỹ thuật dần bớt khác biệt, cuộc đua có thể chuyển sang thiết kế, chất lượng camera, thời lượng pin và độ bền – những yếu tố người dùng dễ cảm nhận hơn so với các con số cấu hình khô khan.

Counterpoint cho rằng Apple, Samsung và Huawei là những cái tên có khả năng hưởng lợi từ xu hướng mới. Samsung có lợi thế nhờ danh mục sản phẩm rộng, bao phủ nhiều phân khúc và sẵn sàng chấp nhận mức lợi nhuận thấp hơn ở một số dòng máy để giữ độ phủ thị trường. Apple được kỳ vọng tiếp tục là hãng đóng góp giá trị lớn nhất cho phân khúc cao cấp, nơi người dùng sẵn sàng chi nhiều hơn cho hệ sinh thái và trải nghiệm. Trong khi đó, Huawei có thể tiếp tục phục hồi tại Trung Quốc nhờ các mẫu flagship, tức dòng đầu bảng, và điện thoại gập.

Tác động của cuộc đua AI không dừng ở điện thoại. Nguồn cung bộ nhớ căng thẳng cũng đang gây áp lực lên thị trường PC. Theo bài viết gốc, giá bộ nhớ đã tăng gấp bốn lần trong năm qua, trong bối cảnh tồn kho xuống mức rất thấp. Chromebook, dòng máy tính chạy ChromeOS thường có giá rẻ và cấu hình tiết kiệm, được cho là chịu áp lực tương tự smartphone dưới 200 USD vì đều phụ thuộc vào BOM thấp. Một dự báo từ Omdia cho rằng lượng máy ChromeOS xuất xưởng có thể giảm 27,6% vào cuối năm, trong khi PC Windows và máy Mac lần lượt giảm 12,1% và 4,8%.

Điều đáng chú ý là AI không chỉ tạo ra sản phẩm mới, mà còn đang tái định hình cách tài nguyên phần cứng được phân bổ trên toàn ngành. Khi chip, bộ nhớ và năng lực sản xuất được ưu tiên cho hạ tầng AI có biên lợi nhuận cao hơn, các thiết bị tiêu dùng giá rẻ trở thành bên chịu thiệt. Nếu xu hướng này tiếp diễn, thị trường công nghệ cá nhân trong những năm tới có thể chứng kiến một nghịch lý: thế giới tiến nhanh hơn với AI, nhưng thiết bị số cơ bản lại trở nên kém dễ tiếp cận hơn với hàng trăm triệu người dùng.