Sopra Steria mở rộng vụ kiện hợp đồng thuê ngoài của Capita với chính phủ Anh, hé lộ tranh cãi lớn về rủi ro và ưu ái trong đấu thầu

Tập đoàn công nghệ Sopra Steria đã mở rộng thách thức pháp lý đối với hợp đồng thuê ngoài quy mô lớn giữa Capita và Bộ Lao động và Hưu trí Anh (DWP), sau khi tiếp cận được bản hợp đồng đầy đủ không bị che đen thông tin. Theo Sopra Steria, các điều khoản trước đây chưa được công bố đã mang lại cho Capita sự đối xử ưu ái, đồng thời làm giảm phần rủi ro mà nhà thầu này phải gánh và chuyển thêm gánh nặng sang phía cơ quan nhà nước. Đây là diễn biến mới đáng chú ý trong một vụ tranh chấp vốn đã kéo dài từ tháng 3.

Sopra Steria cho rằng một điều khoản trong hợp đồng có thể cho phép DWP tài trợ thêm công nghệ để bù đắp cho những thiếu sót trong hồ sơ dự thầu của Capita. Nói cách khác, nếu đề xuất ban đầu của Capita chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, cơ quan nhà nước vẫn có thể điều chỉnh hợp đồng để mở rộng nền tảng công nghệ hoặc hỗ trợ khắc phục điểm yếu đó. Sopra Steria lập luận rằng cơ chế này giúp Capita giảm nhu cầu phải cộng thêm chi phí dự phòng vào giá thầu, từ đó tạo lợi thế cho một mức chào giá thấp bất thường.

Ngay từ đầu, Sopra Steria đã phản đối kết quả lựa chọn nhà thầu với cáo buộc DWP chấp nhận một hồ sơ có giá thấp bất thường, còn gọi là “abnormally low bid” – thuật ngữ dùng để chỉ đề xuất có mức giá thấp đến mức làm dấy lên nghi ngờ về khả năng thực hiện thực tế. Công ty cũng cho rằng số lượng nhân sự mà Capita đưa vào kế hoạch triển khai thấp hơn đáng kể so với mức hiện tại cần thiết để vận hành dịch vụ. Nếu nhận định này đúng, rủi ro về chất lượng dịch vụ, tiến độ và chi phí phát sinh có thể tăng mạnh trong quá trình thực hiện.

Vụ việc xoay quanh một hợp đồng cung cấp các dịch vụ dùng chung cho bốn cơ quan chính phủ, bao gồm tài chính, tính lương, nhân sự, mua sắm và các nghiệp vụ hỗ trợ khác. Đây là những chức năng hậu cần số quan trọng, thường được gom lại trong mô hình “shared services”, tức dịch vụ dùng chung, nhằm giúp nhiều cơ quan nhà nước sử dụng chung hạ tầng, quy trình và phần mềm để tiết kiệm chi phí. Capita đã vượt qua nhà cung cấp đương nhiệm là Shared Services Connected Ltd (SSCL), doanh nghiệp hiện thuộc sở hữu hoàn toàn của Sopra Steria.

DWP hiện dẫn dắt chương trình Synergy, một sáng kiến nhằm đưa DWP, Bộ Tư pháp, Bộ Môi trường, Thực phẩm và Nông thôn, cùng Bộ Nội vụ Anh lên một nền tảng ERP và HR dùng chung theo mô hình SaaS. ERP, viết tắt của Enterprise Resource Planning, là hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp, giúp quản lý các mảng như tài chính, mua sắm và vận hành. HR là hệ thống nhân sự. Còn SaaS, hay Software as a Service, là mô hình phần mềm cung cấp qua đám mây, cho phép tổ chức sử dụng ứng dụng qua internet thay vì tự vận hành toàn bộ hạ tầng tại chỗ. Mục tiêu của Synergy là chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ và hiện đại hóa bộ máy hành chính.

Trước đó, Oracle và IBM đã giành một hợp đồng trị giá 711 triệu bảng Anh liên quan đến phần mềm ERP và tích hợp hệ thống. “Tích hợp hệ thống” là công việc kết nối nhiều phần mềm, dữ liệu và quy trình khác nhau thành một môi trường vận hành thống nhất. Điều này cho thấy dự án Synergy không chỉ là một hợp đồng thuê ngoài dịch vụ hành chính thông thường, mà còn là mắt xích trong kế hoạch lớn hơn nhằm chuyển các cơ quan trung ương và các tổ chức công sang mô hình dịch vụ dùng chung trên nền tảng đám mây. Tổng giá trị các hợp đồng công nghệ liên quan được ước tính vào khoảng 1,7 tỷ bảng Anh.

Theo Sopra Steria, DWP đã đồng ý một “Project Change Clause” cho phép sửa đổi hợp đồng để mở rộng nền tảng công nghệ của Capita hoặc bù đắp cho các thiếu hụt trong hồ sơ dự thầu. Về bản chất, đây là điều khoản thay đổi dự án, một cơ chế pháp lý thường dùng để điều chỉnh phạm vi công việc khi dự án triển khai thực tế. Tuy nhiên, trong bối cảnh đấu thầu công, điều khoản này trở nên nhạy cảm nếu bị cho là đã giúp một nhà thầu chiến thắng với đề xuất ban đầu chưa hoàn chỉnh nhưng vẫn có đường lùi để được hỗ trợ thêm sau khi ký hợp đồng.

Một trong những lập luận mạnh nhất của Sopra Steria là cấu trúc hợp đồng đã làm giảm đáng kể mức rủi ro mà Capita phải chịu, trong khi lại tăng phần rủi ro đổ lên DWP. Trong các dự án công nghệ và thuê ngoài quy mô lớn, phân bổ rủi ro là yếu tố then chốt: bên nào chịu trách nhiệm khi phát sinh chậm tiến độ, lỗi kỹ thuật, thiếu nhân lực hoặc chi phí ngoài dự kiến. Nếu nhà thầu được bảo vệ quá nhiều khỏi các biến số này, giá thầu có thể trông hấp dẫn hơn trên giấy tờ nhưng lại khiến khu vực công phải gánh chi phí hoặc trách nhiệm lớn hơn về sau.

Phía DWP phủ nhận việc đối xử khác nhau với các bên dự thầu. Bộ này khẳng định mỗi nhà thầu đều có cùng thời gian và cơ hội để đàm phán, và nếu cùng nêu ra một câu hỏi hoặc yêu cầu giống nhau thì đều nhận được phản hồi giống nhau. DWP cũng cho biết các nội dung làm rõ chung đã được chia sẻ cho cả hai bên, còn những nhượng bộ đạt được trong quá trình thương lượng chỉ được tiết lộ cho chính nhà thầu đã yêu cầu chúng. Theo lập luận của cơ quan này, sự khác biệt nếu có là do Capita đã đặt ra các điểm thương lượng khác, chứ không phải vì quy trình bị thiên vị.

Capita tiếp tục bảo vệ chiến thắng của mình, nhấn mạnh rằng công ty đã tham gia một quy trình mua sắm công chặt chẽ và sẵn sàng phối hợp để bảo đảm quá trình chuyển đổi dịch vụ diễn ra suôn sẻ. Mua sắm công, hay “procurement”, là quy trình mà cơ quan nhà nước lựa chọn nhà cung cấp thông qua các tiêu chí về giá, năng lực kỹ thuật, rủi ro và giá trị mang lại cho người nộp thuế. Capita cho biết ưu tiên của họ vẫn là bảo đảm hiệu quả chi tiêu công.

Một điểm đáng chú ý khác là sự chênh lệch trong cách mô tả giá trị hợp đồng. Capita từng công bố con số 370 triệu bảng Anh trong 10 năm, bao gồm cả các giai đoạn gia hạn. Tuy nhiên, con số này được mô tả là giá trị giao dịch theo chuẩn IFRS 15. IFRS 15 là chuẩn mực kế toán quốc tế về ghi nhận doanh thu từ hợp đồng với khách hàng, thường phản ánh giá trị đơn hàng hoặc doanh thu kỳ vọng theo một cách tính kế toán nhất định, chứ không nhất thiết đại diện cho toàn bộ quy mô chi tiêu tối đa có thể phát sinh trong suốt vòng đời hợp đồng.

Theo hồ sơ của DWP, giá trị ước tính chưa chiết khấu của hợp đồng là 606,6 triệu bảng Anh cho giai đoạn ban đầu 7 năm và có thể lên tới 873,4 triệu bảng Anh nếu kéo dài tối đa 10 năm, bao gồm các dự án dự kiến và dịch vụ tùy chọn. “Chưa chiết khấu” nghĩa là con số này chưa điều chỉnh theo giá trị thời gian của tiền, tức chưa tính việc một đồng chi trong tương lai thường có giá trị hiện tại thấp hơn một đồng chi hôm nay. DWP cũng nhấn mạnh rằng Capita không tự động được hưởng toàn bộ phần giá trị bổ sung này, vì nó còn phụ thuộc vào việc các hạng mục mở rộng có thực sự được kích hoạt hay không.

Vụ kiện không chỉ là cuộc đối đầu giữa hai nhà cung cấp lớn, mà còn phản ánh áp lực ngày càng tăng đối với các hợp đồng thuê ngoài trong khu vực công Anh. Khi chính phủ đẩy mạnh chuyển đổi số, đưa các hệ thống cũ lên đám mây và gom dịch vụ hành chính vào nền tảng chung, câu hỏi về tính minh bạch, cách phân bổ rủi ro và giá trị thực cho ngân sách công ngày càng trở nên quan trọng. Kết quả của vụ việc có thể tạo tiền lệ cho cách các cơ quan nhà nước thiết kế hồ sơ mời thầu, thương lượng điều khoản công nghệ và đánh giá những đề xuất có giá hấp dẫn nhưng tiềm ẩn nhiều biến số.