Nghiên cứu Canada cảnh báo giờ mùa hè vĩnh viễn có thể trở thành “bom hẹn giờ” đối với sức khỏe cộng đồng

Một cuộc tranh luận cũ đang nóng trở lại khi cựu Tổng thống Donald Trump thúc đẩy Mỹ áp dụng giờ mùa hè vĩnh viễn, hay pDST (permanent Daylight Saving Time) — tức giữ nguyên múi giờ được chỉnh nhanh hơn 1 tiếng quanh năm thay vì chỉ áp dụng theo mùa. Lập luận ủng hộ thường xoay quanh việc trời sáng lâu hơn vào buổi tối, thuận tiện cho đi lại, giải trí, mua sắm và một số hoạt động kinh tế. Tuy nhiên, một phân tích mới đăng trên Canadian Medical Association Journal cho rằng lợi ích đó có thể không bù nổi các tác động âm thầm nhưng kéo dài lên giấc ngủ, khả năng học tập, năng suất lao động và sức khỏe tổng thể.

Theo nhóm nghiên cứu Canada, điểm đáng lo nhất của pDST là nó kéo dài tình trạng buổi sáng mùa đông tối hơn bình thường. Điều này xung đột trực tiếp với nhịp sinh học, hay circadian rhythm — chiếc “đồng hồ sinh học” bên trong cơ thể điều khiển chu kỳ ngủ – thức, mức tỉnh táo, hormone và nhiều chức năng sinh lý khác. Các nhà khoa học cho biết nhịp sinh học tự nhiên của con người dài khoảng 24,2 giờ, nên cơ thể cần ánh sáng mặt trời, đặc biệt là ánh sáng buổi sáng, để tự hiệu chỉnh về đúng “giờ xã hội”. Nếu thiếu tín hiệu này, cơ thể dễ bị lệch pha: khó ngủ sớm vào ban đêm, khó thức dậy tỉnh táo vào sáng hôm sau và mệt mỏi kéo dài.

Nghiên cứu nhấn mạnh rằng ánh sáng buổi sáng giúp “khởi động” cơ thể, trong khi ánh sáng buổi tối lại có xu hướng làm chậm nhịp sinh học. Nói cách khác, khi trời sáng lâu hơn vào cuối ngày, não bộ có thể hiểu nhầm rằng vẫn chưa đến lúc nghỉ ngơi. Hệ quả là giờ đi ngủ bị đẩy muộn hơn, nhưng lịch học và lịch làm việc sáng hôm sau thì không thay đổi. Tình trạng lệch giữa đồng hồ sinh học và giờ giấc xã hội này thường được gọi là social time mismatch, tức sự không khớp giữa thời gian sinh học của cơ thể và thời gian mà trường học, công sở hay xã hội yêu cầu mỗi người phải vận hành.

Để đánh giá ảnh hưởng của ánh sáng muộn vào buổi tối, các nhà nghiên cứu không chỉ nhìn vào việc đổi giờ mùa hè mà còn xem xét sự khác biệt trong cùng một múi giờ. Ở Mỹ và Canada, người sống ở phía tây của một múi giờ thường đón bình minh và hoàng hôn muộn hơn đáng kể so với người ở phía đông, đôi khi chênh hơn một giờ theo đồng hồ. Một nghiên cứu được trích dẫn cho thấy cư dân ở phía tây các múi giờ tại Mỹ ngủ ít hơn khoảng một giờ mỗi tuần. Nghiên cứu này còn ước tính rằng nếu ngủ thêm một giờ mỗi tuần, thu nhập dài hạn có thể tăng khoảng 5%. Một nghiên cứu tại Đức cũng ghi nhận xu hướng tương tự, cho thấy tác động của ánh sáng và nhịp sinh học không chỉ là câu chuyện riêng của Bắc Mỹ.

Tác động của thời gian mặt trời mọc không dừng ở giấc ngủ. Một nghiên cứu tại bang Florida cho thấy việc có thêm một giờ ánh sáng trước giờ vào học liên quan đến kết quả môn toán và đọc hiểu cao hơn, với mức cải thiện được mô tả là tương đương tác động của việc giảm sĩ số lớp học ở mức có ý nghĩa. Trong môi trường lao động, một nghiên cứu khác phát hiện người ở rìa phía tây múi giờ tại Mỹ có xu hướng làm việc ít giờ hơn. Những dữ liệu này củng cố lập luận rằng ánh sáng buổi sáng không chỉ giúp tỉnh táo hơn mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất nhận thức và năng suất làm việc.

Các tác giả cho rằng nếu mục tiêu là chấm dứt sự phiền toái của việc đổi giờ hai lần mỗi năm, lựa chọn hợp lý hơn là giờ chuẩn vĩnh viễn, hay pST (permanent Standard Time). Đây là phương án giữ nguyên múi giờ tiêu chuẩn quanh năm, giúp ánh sáng buổi sáng đến sớm hơn vào mùa đông và phù hợp hơn với khuyến nghị của các hiệp hội về giấc ngủ và chronobiology — ngành nghiên cứu về nhịp sinh học và cách thời gian ảnh hưởng đến cơ thể sống. Theo nhóm nghiên cứu, tác hại từ việc đổi giờ theo mùa thường chỉ kéo dài vài tuần sau mỗi lần chuyển đổi, trong khi tác động của việc chọn sai hệ giờ vĩnh viễn có thể trở thành vấn đề mạn tính.

Đây không phải lần đầu giới khoa học đưa ra cảnh báo như vậy. Các nhà nghiên cứu về giấc ngủ tại Anh từng đi đến kết luận tương tự vào năm 2024 và đề xuất loại bỏ hẳn DST để quay về giờ chuẩn gắn với Greenwich Mean Time, tức giờ chuẩn Greenwich — mốc thời gian quốc tế từng được dùng làm tham chiếu toàn cầu. Thực tế, Mỹ đã hai lần áp dụng giờ mùa hè vĩnh viễn rồi lại hủy bỏ. Một lần diễn ra trong Thế chiến II, và lần khác vào năm 1973 như một biện pháp tiết kiệm năng lượng. Tuy nhiên, phản ứng tiêu cực của công chúng trước những buổi sáng mùa đông quá tối đã khiến Quốc hội phải rút ngắn thử nghiệm này vào năm 1974. Nga cũng từng áp dụng pDST vào năm 2011 rồi đảo ngược năm 2014. Chile cũng có trải nghiệm tương tự. Các lý do quay đầu khác nhau, nhưng thường xoay quanh giấc ngủ bị xáo trộn, đồng hồ sinh học lệch nhịp, lo ngại an toàn và sự không hài lòng của người dân.

Dù bằng chứng khoa học đang nghiêng về giờ chuẩn vĩnh viễn, tiến trình chính trị tại Mỹ vẫn chưa dừng lại. Thượng viện Mỹ từng thông qua một dự luật về DST vĩnh viễn vào năm 2022 nhưng Hạ viện không hành động. Ở vòng tranh luận mới, Hạ viện đã thông qua dự luật riêng, trong khi Thượng viện vẫn còn do dự. Các nhà nghiên cứu Canada lo ngại rằng nếu Mỹ cuối cùng áp dụng pDST, Canada có thể chịu áp lực phải đồng bộ để tránh rối loạn trong giao thương, lịch trình và các hoạt động xuyên biên giới. Nhưng theo kết luận của họ, cái giá của sự đồng bộ đó có thể là những buổi sáng mùa đông tối hơn, giấc ngủ kém hơn và một xã hội vận hành thiếu tỉnh táo hơn.