Cơ quan thuế Hà Lan quay lưng với đám mây Microsoft 365, chuyển sang hạ tầng nội bộ và mã nguồn mở châu Âu

Cơ quan Thuế và Hải quan Hà Lan đã quyết định hủy kế hoạch đưa Microsoft 365 lên đám mây công cộng và thay vào đó chuyển sang mô hình on-premises, tức vận hành phần mềm và dữ liệu trên hạ tầng máy chủ do chính cơ quan này kiểm soát. Theo kế hoạch mới, email và lịch làm việc sẽ được đưa về hệ thống nội bộ từ năm 2027, sau đó đến các dịch vụ lưu trữ cá nhân và cộng tác trong giai đoạn cuối 2027 đến 2028. Song song, Hà Lan cũng muốn ưu tiên các giải pháp mã nguồn mở châu Âu, nghĩa là phần mềm có mã nguồn công khai, có thể được kiểm tra, tùy chỉnh và triển khai độc lập thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một nhà cung cấp.

Microsoft 365 từng được cơ quan này lựa chọn vào năm 2025, nhưng quá trình triển khai nhanh chóng gây tranh cãi. Đến tháng 6 năm nay, Hội đồng Tư vấn Đánh giá CNTT của Hà Lan đã khuyến nghị dừng và đảo ngược việc triển khai dịch vụ đám mây, thay vì hoàn tất như kế hoạch vào cuối năm 2026. Tính đến thời điểm đánh giá, mới chỉ khoảng 5.000 trong tổng số 47.500 nhân sự thuộc các bộ phận thuế, hải quan và phúc lợi sử dụng hệ thống mới. Theo hội đồng, kiến trúc Microsoft 365 trên public cloud, tức đám mây công cộng do nhà cung cấp bên ngoài vận hành, chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về an toàn thông tin, xử lý dữ liệu và tính bền vững lâu dài.

Một trong những điểm khiến giới chức Hà Lan lo ngại là tài liệu mật vốn đang truyền qua mạng lưới chính phủ trong nước có thể phải đi qua máy chủ đặt dưới sự quản lý của doanh nghiệp Mỹ. Điều này làm dấy lên câu hỏi về chủ quyền dữ liệu, tức khả năng một tổ chức hoặc quốc gia tự kiểm soát nơi dữ liệu được lưu trữ, xử lý và ai có thể tiếp cận chúng. Hội đồng cũng chỉ trích việc hệ thống dựa vào cơ chế mã hóa tiêu chuẩn của Microsoft cho dữ liệu nhạy cảm, thay vì dùng Double Key Encryption, một phương thức mã hóa hai lớp cho phép khách hàng giữ thêm một khóa riêng để tăng quyền kiểm soát. Ngoài ra, end-to-end encryption, hay mã hóa đầu cuối giúp chỉ người gửi và người nhận đọc được nội dung, không được bật mặc định cho các cuộc gọi 1-1 trên Teams và thậm chí không khả dụng cho gọi nhóm trong cấu hình đã chọn.

Ngoài vấn đề an ninh, nhà chức trách Hà Lan còn lo ngại về vendor lock-in, thuật ngữ chỉ tình trạng một tổ chức bị ‘trói’ vào công nghệ của một nhà cung cấp đến mức rất khó chuyển sang nền tảng khác. Với một bộ giải pháp tập trung từ một hãng Mỹ duy nhất, cơ quan thuế Hà Lan cho rằng họ có thể đánh mất tính linh hoạt, giảm quyền tự chủ số và thiếu phương án rút lui nếu sau này muốn chuyển sang các lựa chọn mang tính sovereign hơn. Trong bối cảnh châu Âu ngày càng nhấn mạnh digital sovereignty, tức chủ quyền số, khả năng làm chủ dữ liệu, hạ tầng và công nghệ nền tảng đã trở thành ưu tiên chiến lược chứ không còn là câu chuyện kỹ thuật thuần túy.

Theo Thứ trưởng Tài chính Eelco Eerenberg, việc mở rộng năng lực datacenter, tức trung tâm dữ liệu nơi đặt máy chủ, lưu trữ và hệ thống mạng, đã giúp phương án vận hành nội bộ trở nên khả thi hơn. Chính phủ Hà Lan cho biết sẽ tận dụng lại các giấy phép phần mềm đang có nếu có thể để hạn chế phát sinh chi phí. Tuy nhiên, việc đảo chiều chiến lược không hoàn toàn đơn giản. Một số tính năng quản lý hồ sơ và lưu trữ tài liệu từng được kỳ vọng trong gói Microsoft 365 hiện không sẵn có ở mô hình on-premises, vì vậy cơ quan này vẫn phải tìm cách thay thế các chức năng còn thiếu.

Động thái của Hà Lan phản ánh nỗi lo rộng hơn tại châu Âu về CLOUD Act của Mỹ, đạo luật cho phép nhà chức trách Mỹ trong một số trường hợp yêu cầu doanh nghiệp Mỹ cung cấp dữ liệu mà họ nắm giữ, kể cả khi dữ liệu đó được lưu ở nước ngoài. Chính rủi ro pháp lý này đã khiến nhiều chính phủ châu Âu cân nhắc giảm phụ thuộc vào các nhà cung cấp Mỹ và tìm đến những nền tảng được xem là ‘có chủ quyền’ hơn. Dù vậy, quá trình chuyển đổi không hề êm ái. Một số cơ quan công quyền châu Âu đã ghi nhận các trục trặc ban đầu khi thay thế những công cụ quen thuộc như Teams bằng giải pháp mới.

Trong làn sóng tìm kiếm lựa chọn châu Âu, nhiều tên tuổi mã nguồn mở đang nổi lên. Element là một nền tảng nhắn tin và cộng tác, hoạt động dựa trên Matrix protocol, tức giao thức liên lạc mở cho phép các hệ thống nhắn tin khác nhau kết nối liên thông mà không bị khóa trong một nền tảng đóng. Matrix cũng là công nghệ đứng sau Tchap, dịch vụ nhắn tin dành cho khu vực công của Pháp. Trong khi đó, Nextcloud là giải pháp lưu trữ và cộng tác cho phép cơ quan, doanh nghiệp tự triển khai kiểu ‘đám mây riêng’ để kiểm soát dữ liệu tốt hơn. Lãnh đạo cả Element và Nextcloud đều cho rằng nhu cầu xây dựng môi trường làm việc số có chủ quyền đang tăng nhanh trên khắp châu Âu.

Quyết định của cơ quan thuế Hà Lan có thể trở thành dấu mốc đáng chú ý trong cuộc dịch chuyển công nghệ của khu vực công châu Âu. Trong nhiều năm, các tổ chức nhà nước phụ thuộc mạnh vào một nhóm nhỏ nhà cung cấp phần mềm độc quyền, tức phần mềm mà mã nguồn không được công khai và quyền kiểm soát nằm chủ yếu trong tay nhà sản xuất. Nhưng khi các rủi ro về địa chính trị, pháp lý và vận hành ngày càng rõ rệt, cách tiếp cận đó đang bị xem xét lại. Với bước đi mới, Hà Lan không chỉ thay đổi một bộ công cụ văn phòng, mà còn phát tín hiệu mạnh mẽ rằng khả năng kiểm soát dữ liệu, hạ tầng và tương lai công nghệ đã trở thành tiêu chí quan trọng ngang với tính năng và chi phí.