Thị trường PC toàn cầu lao dốc hơn 20% khi giá linh kiện tăng sốc vì cơn khát AI

Thị trường máy tính cá nhân toàn cầu đang trải qua một giai đoạn suy giảm nghiêm trọng khi lượng PC xuất xưởng trong quý III/2026 rơi hơn 20% so với cùng kỳ năm trước. Theo Omdia, tổng lượng desktop, notebook và workstation — tức các dòng máy tính để bàn, laptop và máy trạm hiệu năng cao dành cho công việc chuyên nghiệp — chỉ đạt 58,1 triệu máy, giảm 21,2%. Trong khi đó, IDC đưa ra con số 62,7 triệu máy, tương ứng mức giảm 20,1%. Dù số liệu giữa hai hãng nghiên cứu có chênh lệch, cả hai đều thống nhất rằng thị trường PC toàn cầu đang suy yếu nhanh và sâu hơn đáng kể.

Một trong những nguyên nhân lớn của cú lao dốc này là làn sóng mua hàng sớm diễn ra trong nửa đầu năm 2026. Trước lo ngại giá linh kiện tăng, các nhà sản xuất, nhà phân phối và khách hàng doanh nghiệp đã đẩy đơn hàng lên sớm để né đợt tăng giá dự kiến. Động thái đó giúp thị trường giữ được nhịp trong 6 tháng đầu năm, nhưng cũng khiến quý III rơi vào tình trạng dư hàng tồn kho và thiếu người mua mới. IDC cho biết lượng PC xuất xưởng còn giảm 9,1% so với quý II, đi ngược quy luật mùa vụ thông thường, vốn thường được thúc đẩy bởi nhu cầu mua sắm mùa tựu trường.

Gốc rễ của cuộc khủng hoảng nằm ở cơn sốt AI. Các hệ thống trí tuệ nhân tạo hiện cần lượng lớn bộ nhớ và lưu trữ để huấn luyện và vận hành mô hình, khiến những linh kiện như DRAM và SSD trở nên khan hiếm. DRAM là bộ nhớ truy cập ngẫu nhiên dùng để lưu dữ liệu tạm thời khi máy tính hoạt động, còn SSD là ổ lưu trữ thể rắn có tốc độ cao hơn ổ cứng truyền thống. Omdia ước tính DRAM và SSD hiện chiếm gần 40% tổng chi phí linh kiện của một chiếc PC, tăng mạnh so với mức khoảng 15% trước đây, sau khi giá của chúng tăng hơn bốn lần. Không chỉ vậy, tình trạng thiếu hụt còn lan sang bộ xử lý, card đồ họa và các mạch tích hợp khác, tức những con chip đảm nhiệm việc tính toán và điều phối hoạt động của thiết bị.

Sức ép chi phí và nhu cầu suy yếu đang tác động đến hầu hết các nhà sản xuất lớn. Lenovo vẫn giữ vị trí hãng PC số một thế giới với 14,9 triệu máy xuất xưởng, nhưng IDC cho biết con số này vẫn thấp hơn 22,6% so với cùng kỳ năm trước. HP chịu ảnh hưởng nặng hơn khi giảm gần 31%, còn 10,3 triệu máy. Dell cũng không khá hơn với mức giảm 25%, xuống 7,6 triệu máy. Apple là trường hợp hiếm hoi chống chịu tốt hơn, chỉ giảm khoảng 11% theo ước tính của IDC. Nhờ đó, hãng vẫn mở rộng được thị phần, dù số máy bán ra thực tế thấp hơn năm trước. Đáng chú ý, Omdia đánh giá lượng máy Mac xuất xưởng cao hơn IDC, ở mức 6,8 triệu chiếc thay vì 5,9 triệu.

Người tiêu dùng có thể sớm thấy thêm các chương trình giảm giá khi nhà bán lẻ và kênh phân phối tìm cách xả bớt hàng tồn. Trong ngành công nghệ, ‘kênh phân phối’ hay channel là mạng lưới trung gian đưa sản phẩm từ hãng sản xuất đến đại lý, cửa hàng và khách hàng cuối. Tuy nhiên, theo IDC, những đợt khuyến mãi này chủ yếu chỉ mang tính ngắn hạn và khó đưa giá PC trở lại mặt bằng của một năm trước. Nỗi lo lớn nhất của các nhà phân phối lúc này là ôm quá nhiều tồn kho trong bối cảnh giá còn cao, trong khi người mua ngày càng dè dặt hơn.

Bức tranh phía trước chưa có nhiều tín hiệu sáng. Omdia dự báo lượng PC xuất xưởng toàn cầu sẽ tiếp tục giảm thêm 24% trong quý IV/2026 so với cùng kỳ, trước khi giảm tiếp 7% trong cả năm 2027. Đây là một nghịch lý đáng chú ý: thay vì tạo cú hích cho ngành PC, làn sóng AI lại đang gián tiếp làm thị trường này chao đảo vì hút sạch nguồn cung linh kiện then chốt và đẩy giá thành lên cao. Với người dùng phổ thông, điều đó đồng nghĩa chiếc máy hiện tại có thể sẽ phải phục vụ lâu hơn dự kiến, còn việc nâng cấp lên thiết bị mới sẽ tốn kém hơn đáng kể.