Khủng hoảng bộ nhớ do AI đẩy giá smartphone tăng vọt, lượng máy xuất xưởng lao dốc

Thị trường smartphone toàn cầu vừa trải qua một quý suy giảm nặng nề khi lượng máy xuất xưởng rơi ít nhất 20% so với cùng kỳ năm trước. Theo các ước tính sơ bộ từ IDC và Omdia, mức giảm lần lượt là 22% và 20%, cho thấy áp lực chi phí đang lan rộng khắp ngành điện tử tiêu dùng. IDC cho biết khoảng 255,3 triệu smartphone đã được đưa vào các kênh phân phối trong quý III. Khái niệm “xuất xưởng” ở đây không đồng nghĩa hoàn toàn với máy bán tới tay người dùng, mà là số thiết bị được các hãng chuyển tới nhà bán lẻ, nhà mạng và đối tác phân phối.

Nguyên nhân lớn nhất đến từ cuộc khủng hoảng bộ nhớ, khi làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng ngốn nhiều linh kiện phần cứng. Các hệ thống AI hiện đại cần lượng lớn chip nhớ để xử lý và lưu trữ dữ liệu tốc độ cao, đặc biệt là các loại bộ nhớ bán dẫn dùng trong máy chủ và thiết bị điện tử. IDC ước tính chi phí bộ nhớ đã tăng khoảng 350% so với năm ngoái và vẫn tiếp tục đi lên. Khi giá bộ nhớ leo thang, các nhà sản xuất smartphone buộc phải gánh chi phí cao hơn cho những linh kiện cốt lõi như RAM và bộ nhớ lưu trữ NAND, từ đó làm biên lợi nhuận bị bào mòn.

Các hãng điện thoại đang phản ứng bằng cách tăng giá bán và cắt giảm số lượng thiết bị ở phân khúc phổ thông. Đây là nhóm sản phẩm nhạy cảm nhất với giá, bởi chỉ cần tăng thêm một khoản nhỏ cũng có thể khiến người mua chùn tay. Theo Omdia, chi phí tăng cao đang làm thị trường phân cực rõ hơn: các thương hiệu lớn như Samsung và Apple hiện chiếm khoảng 45% tổng lượng smartphone toàn cầu, tăng khoảng 8 điểm phần trăm so với một năm trước. Nói cách khác, khi thị trường khó khăn, những hãng có chuỗi cung ứng mạnh, thương hiệu lớn và khả năng bán máy cao cấp đang có lợi thế rõ rệt hơn.

Giới phân tích cho rằng tình hình sẽ chưa sớm cải thiện. Omdia dự báo lượng smartphone xuất xưởng toàn cầu trong cả năm 2026 sẽ giảm 12%, sau đó tiếp tục giảm thêm 6% trong năm kế tiếp. Đáng chú ý, hãng này không kỳ vọng cuộc khủng hoảng bộ nhớ sẽ hạ nhiệt trước năm 2028. Cốt lõi của vấn đề nằm ở chênh lệch cung – cầu: nhu cầu chip nhớ từ AI vẫn cao hơn đáng kể so với năng lực cung ứng của ngành bán dẫn. “Ổn định giá bộ nhớ” ở đây có nghĩa là giá ngừng tăng, nhưng theo các nhà phân tích, thị trường vẫn chưa chạm đến điểm đó.

Dù tốc độ tăng giá bộ nhớ đã chậm lại trong quý III, áp lực chi phí vẫn chưa biến mất. IDC lưu ý rằng ngoài bộ nhớ, nhiều linh kiện quan trọng khác cũng duy trì mức giá cao. Điều này khiến các hãng khó xoay xở hơn, bởi smartphone là sản phẩm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng phức tạp gồm màn hình, cảm biến camera, chip xử lý, mô-đun tần số vô tuyến và nhiều thành phần khác. Mô-đun RF, viết tắt của radio frequency, là bộ phận đảm nhiệm việc gửi và nhận tín hiệu không dây như 4G, 5G, Wi‑Fi; đây là linh kiện thiết yếu để điện thoại kết nối mạng di động.

Để bù đắp chi phí bộ nhớ tăng cao, một số nhà sản xuất đang chuyển sang dùng các linh kiện rẻ hơn ở những khu vực khác của thiết bị, chẳng hạn chọn tấm nền màn hình giá thấp hơn, cảm biến camera rẻ hơn hoặc mô-đun RF ít tốn kém hơn. Đây là cách tối ưu hóa “bill of materials” – tức tổng chi phí linh kiện cấu thành một sản phẩm. Tuy nhiên, chiến lược này cũng tiềm ẩn rủi ro vì có thể ảnh hưởng đến trải nghiệm người dùng, từ chất lượng hiển thị cho tới khả năng chụp ảnh và kết nối.

Trong bối cảnh người mua dần quen với mức giá cao hơn, các mẫu smartphone cao cấp có thể trở thành bên hưởng lợi. Omdia trước đó từng nhận định thiết bị có giá trên 400 USD sẽ chống chịu tốt hơn trước suy thoái và thậm chí có thể tăng trưởng về lượng xuất xưởng. Lý do là nhóm khách hàng cao cấp ít nhạy cảm với biến động giá hơn, trong khi các hãng cũng có biên lợi nhuận tốt hơn để hấp thụ chi phí linh kiện. Điều này có thể thúc đẩy ngành smartphone dịch chuyển lâu dài theo hướng ưu tiên sản phẩm giá trị cao thay vì chạy đua số lượng ở phân khúc giá rẻ.

Dù quý IV thường là giai đoạn sôi động nhờ các mẫu flagship mới, chương trình khuyến mại và nhu cầu mua sắm dịp lễ, giới quan sát cho rằng những yếu tố này khó đủ sức đảo ngược xu hướng đi xuống. “Flagship” là cách gọi các mẫu điện thoại đầu bảng, tích hợp công nghệ mới nhất và thường có giá cao nhất trong danh mục sản phẩm của một hãng. Theo cả IDC và Omdia, áp lực từ phía nguồn cung vẫn quá lớn, và những nhà sản xuất thích nghi tốt hơn về chiến lược giá, danh mục sản phẩm và mạng lưới phân phối sẽ có cơ hội giành thêm thị phần khi thị trường dần ổn định trở lại.