Anh tăng tốc xây trung tâm dữ liệu AI, tiếng nói cộng đồng bị bỏ lại phía sau

Tham vọng đưa Anh trở thành cường quốc trí tuệ nhân tạo đang làm dấy lên câu hỏi: ai thực sự có tiếng nói khi những trung tâm dữ liệu khổng lồ được đưa vào quy hoạch? Báo cáo công bố ngày 27/10/2026 của tổ chức vận động Spotlight on Corruption cho thấy doanh nghiệp chiếm ưu thế rõ rệt trong các cuộc tiếp xúc với chính phủ, trong khi các tổ chức môi trường không có cuộc gặp nào với bộ trưởng hoặc quan chức cấp cao về chủ đề này.

Theo báo cáo mang tên “Zoned Out”, 84% các bên mà bộ trưởng Anh gặp để thảo luận về trung tâm dữ liệu trong giai đoạn từ tháng 7/2024 đến tháng 6/2026 là doanh nghiệp hoặc hiệp hội thương mại thuộc khu vực tư nhân. Các bộ trưởng đã tiếp xúc với đại diện của 137 doanh nghiệp khác nhau trong khoảng thời gian đó.

Trung tâm dữ liệu là cơ sở tập trung máy chủ cùng hệ thống mạng, cấp điện và làm mát. Với AI — trí tuệ nhân tạo — đây là hạ tầng dùng để huấn luyện và vận hành các mô hình, đồng thời đặt ra những yêu cầu đáng kể về điện, nước và diện tích xây dựng.

Khoảng cách tiếp cận thể hiện rõ trong quá trình hình thành các “Khu vực tăng trưởng AI”, tức những địa bàn được chính phủ ưu tiên phát triển hạ tầng phục vụ trí tuệ nhân tạo. Chính sách này hướng tới thu hút hàng tỷ bảng đầu tư bằng cách giúp việc xây dựng trung tâm dữ liệu thuận lợi và ít tốn kém hơn.

Theo Spotlight on Corruption, các bộ trưởng chỉ gặp hai nhóm cộng đồng, và cả hai cuộc gặp đều diễn ra sau khi địa phương của họ đã được quyết định lựa chọn làm khu vực tăng trưởng AI. Một cuộc gặp thậm chí diễn ra đúng ngày quyết định được công bố. Trong khi đó, các quan chức giữ chức vụ thường trực cao nhất tại bộ và các tổng cục trưởng không có cuộc gặp nào với nhóm cộng đồng về trung tâm dữ liệu.

Báo cáo cũng cho biết chính phủ không tổ chức tham vấn công chúng trên toàn quốc về chiến lược này, bất chấp những tác động có thể xảy ra đối với nguồn cung điện, lượng nước sử dụng và đời sống cư dân. Spotlight không tìm thấy hoạt động tham vấn độc lập với người dân tại các khu vực được chọn, dù một số nhà phát triển đã tự tiến hành tham vấn.

Không chỉ người dân, một số cơ quan quản lý tại địa phương cũng có rất ít cơ hội trao đổi với trung ương. Trong số 10 chính quyền địa phương và chính quyền được phân quyền chịu ảnh hưởng bởi năm khu vực đã công bố, một nửa cho biết ngoài hồ sơ đăng ký, họ không có liên lạc nào với bộ trưởng hoặc quan chức cấp cao thuộc Bộ Khoa học, Đổi mới và Công nghệ Anh, thường được viết tắt là DSIT.

Hai cơ quan chỉ trao đổi qua những thư điện tử ngắn, còn một cơ quan có cuộc gặp kéo dài 15 phút với một quan chức cấp thứ trưởng.

Các con số này làm nổi bật sự chênh lệch giữa mức độ tiếp cận của doanh nghiệp và các bên phải trực tiếp giải quyết hệ quả tại địa phương, từ nhu cầu hạ tầng đến những quan ngại về tài nguyên.

Các khu vực tăng trưởng AI hứa hẹn mang lại quy trình xét duyệt quy hoạch nhanh hơn và khả năng tiếp cận hạ tầng điện thuận lợi hơn cho nhà phát triển. Mục tiêu là nhanh chóng mở rộng năng lực tính toán, tức khả năng xử lý dữ liệu của hệ thống máy chủ phục vụ các ứng dụng AI.

Chính phủ Anh còn tham vấn về đề xuất cho phép những trung tâm dữ liệu có tầm quan trọng chiến lược được ưu tiên trong hàng chờ đấu nối lưới điện. Đấu nối là quá trình đưa một cơ sở vào hệ thống điện để nhận nguồn cung cần thiết. Nếu đề xuất được áp dụng, một số trung tâm dữ liệu có thể được xếp trước cả các dự án nhà ở đang chờ cấp điện.

Đây vẫn là đề xuất, chưa phải quyền ưu tiên đã được thực thi. Tuy nhiên, khả năng thay đổi thứ tự cấp điện khiến câu hỏi về tham vấn cộng đồng càng trở nên quan trọng: lợi ích của việc tăng tốc hạ tầng AI sẽ được cân đối thế nào với các nhu cầu khác?

Báo cáo cũng chỉ ra khoảng trống đại diện tại Hội đồng Năng lượng AI của chính phủ. Cơ quan này có sự tham gia của Microsoft, Google và Amazon Web Services — bộ phận cung cấp dịch vụ điện toán đám mây của Amazon — nhưng không có tổ chức phi chính phủ về môi trường. Nhóm công tác về tính bền vững, được thành lập để xem xét tác động môi trường của AI, chỉ họp một lần từ tháng 4/2025 đến tháng 7/2026.

Ở một khía cạnh khác, Spotlight ghi nhận 38 trường hợp các công ty AI bổ nhiệm cựu bộ trưởng và cựu công chức cấp cao từ tháng 7/2024 đến tháng 9/2026, trong đó có chín người từng làm việc tại DSIT. Những trường hợp này đặt ra câu hỏi về ảnh hưởng đối với quá trình xây dựng chính sách, nhưng tự thân các con số không chứng minh có hành vi sai phạm.

Theo tổ chức này, quy định minh bạch hiện hành còn để lại khoảng trống: bộ trưởng phải công khai các cuộc gặp, còn cố vấn không hưởng lương không chịu yêu cầu tương tự, ngay cả khi họ tham gia định hình chính sách AI.

Spotlight on Corruption kêu gọi chính phủ tạm dừng triển khai các khu vực tăng trưởng AI và trung tâm dữ liệu mới cho đến khi tăng cường quy định tham vấn công chúng. Tổ chức này cũng muốn nhà phát triển phải công khai rõ hơn mức tiêu thụ điện, nước và lượng phát thải dự kiến của từng cơ sở.

Theo đánh giá của Spotlight, Anh đang đi sau Đức, Canada và Ireland, những nước đã tổ chức tham vấn toàn quốc về chiến lược trung tâm dữ liệu.

Báo cáo đặt ra một phép thử cho tham vọng AI của Anh: không chỉ xây thêm máy chủ và thu hút vốn đầu tư, mà còn bảo đảm những người sống cạnh hạ tầng ấy được tham gia trước khi các quyết định quan trọng được chốt.