AFRINIC lại đối mặt sóng gió: Cảnh sát Mauritius điều tra nghi án giả mạo trong bầu cử, tổ chức quản lý địa chỉ Internet châu Phi cũng muốn siết quyền chấm dứt thành viên

Cảnh sát Mauritius xác nhận đang điều tra hai vụ việc liên quan đến cuộc bầu cử năm 2025 của AFRINIC với nghi vấn giả mạo giấy tờ. AFRINIC là Cơ quan đăng ký Internet khu vực, hay RIR (Regional Internet Registry) – tổ chức chịu trách nhiệm phân bổ và quản lý tài nguyên số như địa chỉ IP cho 54 quốc gia ở châu Phi và khu vực Ấn Độ Dương. Vụ việc mới nhất tiếp tục khoét sâu vào cuộc khủng hoảng quản trị đã kéo dài nhiều năm tại tổ chức này, vốn giữ vai trò quan trọng trong hạ tầng Internet khu vực.

Cuộc bầu cử hội đồng quản trị của AFRINIC diễn ra vào tháng 6/2025 từng được xem là bước tiến lớn sau giai đoạn tổ chức này bị tê liệt vì tranh chấp pháp lý. Thành viên được phép bỏ phiếu trực tuyến, đến Mauritius bỏ phiếu trực tiếp hoặc ủy quyền cho người khác thay mặt mình bỏ phiếu. Tuy nhiên, ngay trong phiên bỏ phiếu trực tiếp, Ủy ban Đề cử – nhóm giám sát quy trình bầu cử – đã nảy sinh quan ngại và quyết định dừng cuộc bỏ phiếu. Sau đó, người được tòa chỉ định để tiếp quản tạm thời AFRINIC đã chính thức hủy kết quả và tổ chức bầu lại theo bộ quy tắc khác vào cuối năm.

Dù AFRINIC chưa công bố lý do chi tiết cho việc hủy bầu cử, Hiệp hội Nhà cung cấp Dịch vụ Internet Nam Phi (ISPA) từng nêu ra hai cáo buộc đáng chú ý. Theo ISPA, đã có trường hợp đại diện hợp lệ của một đơn vị sở hữu tài nguyên Internet đến bỏ phiếu nhưng được thông báo rằng đã có người khác bỏ phiếu thay họ thông qua Power of Attorney – tức giấy ủy quyền pháp lý cho phép một người hành động thay mặt người khác. Nghiêm trọng hơn, một trường hợp khác cho biết giấy ủy quyền nộp thay mặt họ từng được nhân viên AFRINIC ghi nhận, nhưng khi yêu cầu bản sao thì tài liệu này được cho là đã biến mất khỏi hồ sơ. Chính các tình tiết này khiến cảnh sát Mauritius xem xét vụ việc theo hướng giả mạo tài liệu.

Theo phía cảnh sát Mauritius, hai hồ sơ liên quan đến bầu cử AFRINIC năm 2025 hiện vẫn do Central CID xử lý. Đây là viết tắt của Central Criminal Investigation Division, đơn vị điều tra trung ương chuyên phụ trách các vụ nhạy cảm và có ảnh hưởng lớn đến lợi ích công chúng, bao gồm hối lộ, gian lận và các tội danh nghiêm trọng khác. Việc một cuộc bầu cử trong lĩnh vực quản trị Internet rơi vào phạm vi điều tra của đơn vị này cho thấy tầm quan trọng ngày càng lớn của hạ tầng số và các tổ chức đứng sau việc vận hành nó.

Rắc rối của AFRINIC không chỉ xoay quanh bầu cử. Trong nhiều năm qua, tổ chức này bị cuốn vào chuỗi tranh chấp pháp lý phức tạp với thành viên Cloud Innovation về quyền chấm dứt tư cách thành viên của những bên không tuân thủ quy định sử dụng địa chỉ IP. Địa chỉ IP là định danh số giúp thiết bị kết nối và giao tiếp trên Internet; với doanh nghiệp viễn thông hay nhà cung cấp dịch vụ mạng, đây là tài nguyên thiết yếu. Khi bị chấm dứt quyền sử dụng, một tổ chức có thể mất khả năng tiếp tục khai thác dải địa chỉ đã được cấp. Chính các vụ kiện chồng chéo đã khiến AFRINIC không thể thành lập hội đồng quản trị ổn định trong nhiều năm, buộc tòa án Mauritius phải đặt tổ chức này dưới chế độ receivership – tức quản trị tạm thời bởi một bên được chỉ định để cứu vãn hoạt động.

Trong lúc cuộc điều tra hình sự vẫn tiếp diễn, AFRINIC cũng đang xem xét sửa đổi điều lệ nội bộ. Một đề xuất từng được đưa ra là bổ sung điều khoản giải quyết tranh chấp trực tiếp vào hiến chương tổ chức, nhằm tạo cơ chế xử lý bất đồng rõ ràng hơn và có thể tránh các trận chiến pháp lý kéo dài như thời gian qua. Tuy vậy, Ủy ban Rà soát Điều lệ cho biết họ không định khuyến nghị thông qua điều khoản này. Song song đó, ủy ban cũng thảo luận sâu về quyền của hội đồng quản trị trong việc chấm dứt tư cách thành viên, và nói đang cân nhắc nhiều phương án để tăng cường các biện pháp bảo vệ pháp lý quanh việc thực thi quyền lực này.

Thông điệp từ đợt tham vấn cộng đồng cho thấy AFRINIC dường như không muốn từ bỏ quyền chấm dứt thành viên, mà ngược lại còn tìm cách củng cố cơ sở pháp lý để áp dụng quyền này dễ dàng và chắc chắn hơn. Đây là điểm nhạy cảm bởi chính quyền lực đó đã trở thành nguồn cơn của nhiều tranh cãi gần đây. Với một cơ quan quản lý tài nguyên Internet cấp khu vực, bài toán luôn nằm ở thế cân bằng: vừa phải có đủ thẩm quyền để xử lý lạm dụng tài nguyên mạng, vừa phải tránh tạo cảm giác rằng quyền lực có thể bị sử dụng theo cách thiếu minh bạch hoặc thiếu cơ chế kiểm soát.

Bên cạnh những diễn biến căng thẳng, AFRINIC cũng công bố tin tích cực hơn khi bổ nhiệm CEO tiếp theo là luật sư Nam Phi Mike Silber. Hồ sơ của ông bao gồm kinh nghiệm từng tham gia hội đồng quản trị ICANN – tổ chức điều phối nhiều thành phần cốt lõi của hệ thống tên miền và nhận dạng Internet toàn cầu – cùng nhiều vị trí cấp cao tại các công ty viễn thông và công nghệ ở châu Phi. Silber sẽ chính thức nhận nhiệm vụ từ ngày 1/1/2027. Tuy nhiên, chiếc ghế lãnh đạo mà ông tiếp quản rõ ràng không hề dễ ngồi: từ điều tra giả mạo, tranh chấp pháp lý kéo dài đến cải tổ điều lệ, gần như mọi vấn đề quan trọng nhất của AFRINIC đều đang cùng lúc chờ lời giải.