Anh hủy đề án định danh số quốc gia, nhưng hạ tầng xác thực vẫn tiếp tục mở rộng

Đề án định danh số quốc gia của Anh đã bị hủy, nhưng các công nghệ giúp người dân chứng minh danh tính trực tuyến vẫn đang được phát triển. Tại phiên điều trần trước Ủy ban Tài khoản công của Hạ viện ngày 19/10, các quan chức xác nhận nền tảng GOV.UK One Login, ví điện tử của chính phủ và kế hoạch số hóa hơn 80 loại giấy tờ đều tiếp tục được triển khai.

Thông tin này làm nổi lên câu hỏi: chính phủ thực sự từ bỏ định danh số đến đâu? Giới chức khẳng định đề án quốc gia bị hủy khác với các dịch vụ đang xây dựng. Một số nghị sĩ lại lo ngại hạ tầng còn lại có thể đưa định danh số trở lại theo một con đường khác.

Từng là một chính sách chủ chốt của Thủ tướng Keir Starmer, đề án ban đầu được giới thiệu dưới dạng thẻ định danh số bắt buộc nhằm chống lao động bất hợp pháp. Sau những phản đối về nguy cơ giám sát và mở rộng quyền lực nhà nước, chính phủ chuyển sang phương án tự nguyện, rồi hủy bỏ đề án.

Tuy nhiên, Susannah Storey, quan chức thường trực của Bộ Văn hóa, Truyền thông và Thể thao Anh, nhấn mạnh rằng One Login đã cho phép người dân xác minh danh tính trên mạng, nhưng điều đó không đồng nghĩa với một chiến lược định danh số quốc gia. One Login là nền tảng đăng nhập và xác thực dùng để tiếp cận các dịch vụ công trực tuyến.

Rod Latham, phụ trách an ninh mạng và định danh số tại bộ này, giải thích chính phủ chỉ hủy kế hoạch tạo ra một sản phẩm định danh mới. One Login, ví điện tử chính phủ và khung tin cậy định danh số đều có từ trước. Khung tin cậy là tập hợp tiêu chuẩn và yêu cầu giúp các bên đánh giá độ đáng tin cậy của dịch vụ xác minh danh tính.

Các quan chức cho biết hơn 80 loại giấy tờ đang được dự kiến đưa vào ví điện tử chính phủ, từ giấy xác nhận hưởng trợ cấp đến chứng nhận thi lái xe và chứng nhận của Cơ quan Kiểm tra lý lịch và Cấm đảm nhiệm công việc, thường gọi là DBS.

Ví điện tử trong trường hợp này không phải ví thanh toán, mà là công cụ lưu giữ và xuất trình giấy tờ số. Những giấy tờ đó có thể dùng để chứng minh danh tính, độ tuổi hoặc một điều kiện cụ thể mà không cần mang theo bản giấy. Chứng nhận DBS, chẳng hạn, hỗ trợ việc kiểm tra lý lịch khi tuyển dụng, đặc biệt với một số công việc liên quan đến trẻ em hoặc người dễ bị tổn thương.

Natalie Jones, người chịu trách nhiệm cấp cao về GOV.UK One Login, cho biết chính phủ đã mở môi trường thử nghiệm để các nhà cung cấp tư nhân tích hợp với công nghệ ví điện tử. Đây là không gian kỹ thuật phục vụ kiểm tra khả năng kết nối trước khi triển khai thực tế.

Mục tiêu là cho phép người dân dùng bằng lái số để chứng minh độ tuổi tại quán rượu, nhận bưu kiện hoặc xác minh danh tính trực tuyến. Theo Jones, bằng lái số chỉ hữu ích khi cửa hàng và doanh nghiệp có khả năng tiếp nhận nó. Các đợt thử nghiệm bổ sung dự kiến diễn ra vào tháng 12, còn việc triển khai bằng lái số trên toàn quốc được đặt mục tiêu vào năm 2027.

Các nghị sĩ cũng chất vấn liệu người dân có phải đồng ý trước khi thông tin của họ được chuyển giữa các cơ quan chính phủ hay không. Christine Bellamy, quyền tổng giám đốc phụ trách sản phẩm số tại Cơ quan Dịch vụ số Chính phủ, nói rằng sự đồng ý là mô hình áp dụng khi định danh số được sử dụng trong dịch vụ số.

Dù vậy, các cơ quan nhà nước hiện đã có thể chia sẻ dữ liệu mà không cần xin phép trong một số trường hợp. Tại phiên điều trần, giới chức chưa làm rõ được cách dung hòa thực tế này với cam kết về sự đồng ý của người dùng. Bellamy thừa nhận chiến lược vẫn cần được hoàn thiện.

Jones khẳng định One Login không phải một “hồ dữ liệu” khổng lồ — thuật ngữ chỉ kho tập trung có thể chứa lượng lớn dữ liệu từ nhiều nguồn. Theo bà, hệ thống lưu thông tin danh tính riêng biệt, không nhìn thấy hoạt động của người dùng bên trong các dịch vụ công và không cấp một mã định danh duy nhất cho mỗi người.

Những giải thích này chưa thuyết phục được tất cả nghị sĩ. Rupert Lowe cảnh báo Anh có thể tiếp nhận định danh số qua “cửa sau” thay vì triển khai công khai bằng một đề án quốc gia. Giới chức tiếp tục khẳng định các dịch vụ đang phát triển khác về bản chất với kế hoạch đã hủy, đồng thời người dân vẫn sẽ có lựa chọn thay thế định danh số.

Vì vậy, việc hủy đề án chưa khép lại tranh luận. Khi ví điện tử và giấy tờ số tiến gần hơn tới sử dụng hằng ngày, ranh giới giữa tiện ích tự nguyện và một hệ thống định danh trên thực tế sẽ tiếp tục bị giám sát.