Bùng nổ trung tâm dữ liệu tại châu Âu có thể đẩy hóa đơn điện tăng mạnh vào năm 2035

Theo dự báo mới từ Moody’s, là tổ chức xếp hạng tín nhiệm thường theo dõi rủi ro tài chính và hạ tầng, các trung tâm dữ liệu (datacenter) tại châu Âu sẽ chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong tổng lượng điện tiêu thụ vào năm 2035. Datacenter là các cơ sở chứa máy chủ, hệ thống lưu trữ và thiết bị mạng để vận hành dịch vụ đám mây, AI, ứng dụng doanh nghiệp và internet. Hiện nay, mức tiêu thụ điện của nhóm cơ sở này vẫn còn tương đối thấp ở phần lớn các thị trường lớn tại châu Âu, thường chỉ khoảng 2,5% trong năm 2025, nhưng tốc độ mở rộng đang rất nhanh.

Báo cáo ước tính đến năm 2035, datacenter có thể chiếm ít nhất 5,7% nhu cầu điện tại Anh và Pháp. Tuy nhiên, con số này có thể tăng lên tới 17% ở Hà Lan và đặc biệt là 30% tại Ireland. Ireland được xem là trường hợp nổi bật vì ngay từ năm 2025, các trung tâm dữ liệu đã ngốn tới 23% điện năng của cả nước, tăng mạnh so với mức 5% của năm 2015. Điều này cho thấy AI, điện toán đám mây và các dịch vụ số đang tạo ra áp lực rất lớn lên hệ thống năng lượng quốc gia.

Liên minh châu Âu đặt mục tiêu tăng hơn gấp ba công suất datacenter trong vòng 5 đến 7 năm tới. Công suất ở đây có thể hiểu là khả năng vận hành thêm máy chủ, lưu trữ và tải xử lý số. EU cũng muốn phân tán các dự án ra ngoài những thị trường chính như Đức, Ireland, Pháp và Hà Lan, chuyển một phần sang Bắc Âu và Nam Âu. Điều đó đồng nghĩa với việc không chỉ cần thêm nguồn phát điện mà còn phải mở rộng lưới điện truyền tải và phân phối để đưa năng lượng tới đúng nơi cần dùng.

Moody’s cho rằng việc nâng cấp hạ tầng điện có thể gây sức ép lên bảng cân đối tài chính của các đơn vị vận hành lưới trong ngắn hạn. Bảng cân đối tài chính là thước đo phản ánh tài sản, nợ và sức khỏe tài chính của doanh nghiệp. Vấn đề đặc biệt rõ ở lưới truyền tải, tức hệ thống đường dây điện công suất lớn đưa điện đi xa, bởi chủ đầu tư datacenter thường chỉ trả chi phí kết nối trực tiếp vào lưới, thay vì gánh toàn bộ chi phí mở rộng mạng lưới khu vực. Trong nhiều cơ chế quản lý tại châu Âu, các công ty điện lực cũng không thể ngay lập tức thu hồi khoản chi đầu tư vốn lớn này.

Để giải bài toán hạ tầng, một số doanh nghiệp điện lực đang thử các cách tiếp cận mới. Một ví dụ là tái sử dụng địa điểm của các nhà máy nhiên liệu hóa thạch cũ để phát triển datacenter, vì những khu vực này đã có sẵn kết nối lưới điện. Tại Anh, mô hình này được cho là đã xuất hiện trong ít nhất một khu vực tăng trưởng AI do chính phủ định hướng. AI Growth Zone có thể hiểu là vùng ưu tiên phát triển hạ tầng phục vụ trí tuệ nhân tạo. Ngoài ra, các công ty điện cũng đang hợp tác trực tiếp với nhà phát triển dự án để cùng xây cơ sở mới và bảo đảm nguồn điện cấp cho chúng.

Moody’s dự báo chi phí mở rộng lưới điện cùng với mất cân bằng cung cầu sẽ đẩy giá năng lượng đi lên. Khi nhu cầu tăng nhanh hơn khả năng bổ sung nguồn điện và hạ tầng, người tiêu dùng cuối cùng thường là bên chịu tác động qua hóa đơn điện cao hơn. Theo cơ quan này, lịch sử cho thấy trong những giai đoạn như vậy, chính phủ thường phải can thiệp để giảm gánh nặng cho hộ gia đình và doanh nghiệp, chẳng hạn bằng cắt giảm thuế, tăng trợ cấp hoặc áp dụng các biện pháp quản lý giá.

Không chỉ dừng ở hỗ trợ tài chính, nhiều nước châu Âu còn đang xem xét các biện pháp cứng rắn hơn đối với các dự án datacenter. Một số mạng lưới truyền tải đã bắt đầu yêu cầu bảo đảm tài chính để loại bỏ các dự án mang tính đầu cơ hoặc đăng ký trùng lặp. Về lâu dài, các chính phủ có thể áp dụng trần giá điện, tức mức giá tối đa được phép thu, hoặc đánh thêm thuế và phụ phí lên các hoạt động tiêu thụ điện lớn. Đây là tín hiệu cho thấy datacenter không còn chỉ là câu chuyện công nghệ, mà đã trở thành vấn đề chính sách công và an ninh năng lượng.

Ireland là ví dụ điển hình cho xu hướng siết điều kiện phát triển datacenter. Cơ quan quản lý năng lượng CRU của nước này đã thay thế lệnh tạm dừng cấp kết nối lưới điện mới bằng một bộ quy định chặt chẽ hơn. Theo đó, các nhà vận hành xin kết nối lưới ở mức từ 10 MVA trở lên phải có nguồn phát điện hoặc hệ thống lưu trữ điện tương ứng tại chỗ hoặc gần đó. MVA, viết tắt của megavolt-ampere, là đơn vị biểu thị công suất biểu kiến trong hệ thống điện. Ngoài ra, họ còn phải đáp ứng ít nhất 80% nhu cầu điện hằng năm thông qua các dự án năng lượng tái tạo bổ sung tại Ireland.

Tại Mỹ, chính quyền liên bang từng đưa ra cam kết bảo vệ người trả tiền điện nhằm xoa dịu lo ngại rằng làn sóng xây datacenter sẽ khiến hóa đơn điện dân sinh tăng cao. Cam kết này mở rộng trách nhiệm sang cả công ty điện lực, nhà phát triển trung tâm dữ liệu và chính quyền bang. Moody’s nhận định nếu tốc độ mở rộng datacenter tại châu Âu tiếp tục giữ nguyên quỹ đạo hiện nay, nhiều chính phủ trong khu vực có thể sẽ áp dụng các biện pháp can thiệp tương tự Mỹ và Ireland.

Sự bùng nổ của AI, đặc biệt là các mô hình cần năng lực tính toán lớn, đang khiến nhu cầu xây mới server farm, tức cụm trung tâm dữ liệu quy mô lớn, tăng mạnh. Nhưng khác với các chu kỳ đầu tư công nghệ trước đây, giới hạn lớn nhất lần này có thể không nằm ở chip hay máy chủ, mà ở điện năng và lưới điện. Nếu các chính phủ không sớm điều chỉnh chính sách, châu Âu có thể phải đối mặt với một thực tế khó tránh: nền kinh tế số tăng tốc, nhưng người dân cũng phải trả giá bằng hóa đơn điện cao hơn.