Chính phủ Anh tuyển người dẫn dắt chiến lược AI cho 550.000 công chức, nhưng kinh nghiệm AI lại không bắt buộc

Chính phủ Anh đang tuyển một vị trí có ảnh hưởng lớn đến lộ trình ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong khu vực công, nhưng điều khiến dư luận chú ý là ứng viên không nhất thiết phải có kinh nghiệm thực tế về AI. Cụ thể, Văn phòng Nội các Anh (Cabinet Office) đăng tuyển chức danh Head of Strategy and Engagement thuộc nhóm Digital, Data, Innovation and AI, thường được viết tắt là DDI & AI. Đây là đơn vị phụ trách các mảng số hóa, dữ liệu, đổi mới và trí tuệ nhân tạo trong bộ máy hành chính. Người trúng tuyển sẽ góp phần xây dựng định hướng kỹ năng cho khoảng 550.000 công chức, trong bối cảnh Whitehall – cách gọi bộ máy trung ương của chính phủ Anh – đang đẩy mạnh áp dụng AI trên diện rộng.

Theo mô tả công việc, vị trí này có mức lương lên tới 83.355 bảng Anh mỗi năm và sẽ chịu trách nhiệm thiết kế, triển khai một tầm nhìn dài hạn cho đội ngũ DDI & AI, theo dõi diễn biến của ngành, phối hợp với chuyên gia từ chính phủ, doanh nghiệp và giới học thuật, đồng thời tham gia xây dựng quan điểm chính sách và tài liệu trình bộ trưởng. Nói cách khác, đây không phải công việc dành cho một kỹ sư AI trực tiếp huấn luyện mô hình. Trong ngữ cảnh này, “mô hình nền tảng” hay foundation model là loại mô hình AI quy mô lớn được đào tạo trên lượng dữ liệu khổng lồ để có thể phục vụ nhiều tác vụ khác nhau, từ viết văn bản đến phân tích thông tin. Vai trò mới nghiêng nhiều về hoạch định, điều phối và kết nối hơn là phát triển công nghệ lõi.

Điểm đáng bàn nằm ở phần yêu cầu ứng viên. Những tiêu chí bắt buộc chủ yếu xoay quanh năng lực lãnh đạo, tư duy chiến lược, kỹ năng giao tiếp và khả năng xây dựng quan hệ hợp tác tin cậy. Trong khi đó, kinh nghiệm về “digital, data, innovation or AI” – tức công nghệ số, dữ liệu, đổi mới hoặc trí tuệ nhân tạo – chỉ được xếp vào nhóm tiêu chí ưu tiên. Kinh nghiệm thiết kế và triển khai hoạt động đào tạo cũng nằm trong nhóm này. Điều đó cho thấy chính phủ Anh đang tìm một nhà điều phối cấp cao có thể dẫn dắt thay đổi tổ chức, hơn là một chuyên gia kỹ thuật chuyên sâu về máy học. Máy học, hay machine learning (ML), là nhánh của AI cho phép hệ thống học từ dữ liệu để đưa ra dự đoán hoặc quyết định mà không cần được lập trình chi tiết cho từng trường hợp.

Trước những thắc mắc xoay quanh tiêu chí tuyển dụng, đại diện Cabinet Office cho biết đây không phải vai trò chuyên gia kỹ thuật AI. Theo giải thích được trích dẫn trên báo chí Anh, đội ngũ hiện tại đã có các nhân sự am hiểu AI và cơ quan này cũng phối hợp với chuyên gia từ các bộ phận khác trong chính phủ, trường đại học và ngành công nghệ. Trọng tâm của nhóm DDI & AI là nâng cao kỹ năng cho những công chức không chuyên về công nghệ số. Vì vậy, vị trí mới được thiết kế để tập trung vào chiến lược, lập kế hoạch và gắn kết các bên liên quan – một khái niệm thường dùng để chỉ những tổ chức hoặc cá nhân bị ảnh hưởng hoặc có vai trò trong một chương trình, từ bộ trưởng, cơ quan nhà nước cho đến doanh nghiệp công nghệ.

Điều thú vị là chỉ vài tháng trước, chính Văn phòng Nội các Anh từng tìm kiếm một hồ sơ rất khác cho chức danh AI and Innovation Director với mức lương 163.000 bảng Anh mỗi năm. Ở vị trí đó, ứng viên được kỳ vọng giúp xây dựng một “văn hóa AI-first” trong toàn bộ nền công vụ. Thuật ngữ AI-first thường được hiểu là cách tiếp cận đặt AI vào trung tâm của thiết kế quy trình, dịch vụ và ra quyết định, thay vì chỉ coi AI là công cụ bổ trợ. Không giống vị trí Head of Strategy and Engagement hiện nay, vai trò giám đốc trước đó đòi hỏi ứng viên phải có hiểu biết sâu sắc về bức tranh AI.

Động thái tuyển dụng này diễn ra trong lúc các bộ trưởng Anh thúc đẩy việc đưa công cụ AI vào hoạt động công quyền nhằm cải thiện năng suất của khu vực công. Một trong những sáng kiến đáng chú ý là bộ trợ lý AI mang tên Humphrey. Về bản chất, “trợ lý AI” là phần mềm sử dụng các mô hình trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ con người xử lý công việc như tổng hợp tài liệu, soạn thảo văn bản, tìm kiếm thông tin hoặc trả lời câu hỏi. Song song với đó, chính phủ cũng đặt ra mục tiêu đầy tham vọng là nâng cao năng lực AI và kỹ năng số cho hàng trăm nghìn công chức – một nhiệm vụ không nhỏ khi lực lượng này rất đa dạng về chuyên môn và trình độ công nghệ.

Một chi tiết đáng chú ý khác nằm ngay trong hồ sơ ứng tuyển. Ứng viên được phép sử dụng AI để hỗ trợ chuẩn bị đơn xin việc, nhưng các ví dụ và thành tích nêu ra phải hoàn toàn dựa trên kinh nghiệm thật của bản thân. Nếu dùng nội dung do AI tạo ra rồi trình bày như trải nghiệm cá nhân, hồ sơ có thể bị loại. Điều này phản ánh một thái độ ngày càng phổ biến trong tuyển dụng thời AI tạo sinh. AI tạo sinh, hay generative AI, là nhóm công nghệ có thể tạo ra nội dung mới như văn bản, hình ảnh hoặc mã lập trình dựa trên dữ liệu đã học. Chính phủ Anh vì thế đang phát đi một thông điệp khá rõ: kinh nghiệm AI có thể chưa phải điều kiện bắt buộc cho người xây chiến lược, nhưng tính xác thực và trách nhiệm cá nhân vẫn là yêu cầu không thể thỏa hiệp.

Nhìn rộng hơn, câu chuyện này cho thấy thách thức lớn của khu vực công không chỉ nằm ở việc tuyển chuyên gia kỹ thuật, mà còn ở năng lực quản trị thay đổi khi AI dần đi vào mọi quy trình. Khi một chính phủ muốn phổ cập kỹ năng AI cho 550.000 công chức, họ cần những người có thể kết nối chính sách, đào tạo, vận hành và truyền thông nội bộ. Tuy nhiên, việc để kinh nghiệm AI chỉ đứng ở mức “đáng có” thay vì “bắt buộc” cũng sẽ tiếp tục làm dấy lên tranh luận: liệu chiến lược AI có thể được dẫn dắt hiệu quả bởi một nhà quản lý giỏi tổng quát, hay lĩnh vực này đã phức tạp đến mức người cầm lái nhất thiết phải có nền tảng chuyên môn đủ sâu? Với tốc độ AI thâm nhập bộ máy nhà nước hiện nay, đây có lẽ không chỉ là câu hỏi của riêng nước Anh.