Chính quyền Trump công bố “Hiệp ước Nhà Trắng về Siêu trí tuệ”, Big Tech ký cam kết AI tự nguyện và không ràng buộc

Chính quyền Tổng thống Donald Trump vừa thuyết phục sáu công ty AI hàng đầu gồm Meta, Google, OpenAI, Anthropic, Nvidia và xAI ký vào một văn bản có tên “White House Accord on Superintelligence” – tạm dịch là “Hiệp ước Nhà Trắng về Siêu trí tuệ”. Tuy nhiên, điểm gây chú ý là thỏa thuận này không mang tính ràng buộc pháp lý, đồng nghĩa doanh nghiệp không bắt buộc phải tuân thủ như một đạo luật hay quy định chính thức. Thay vào đó, văn bản chủ yếu đưa ra các nguyên tắc định hướng và cho phép chính các công ty tham gia định hình tiêu chuẩn vận hành của mình.

Tài liệu, với phụ đề “Cam kết chung về trách nhiệm đối với công nghệ biên”, nhấn mạnh rằng mỗi công ty phải tự chịu trách nhiệm phát triển công nghệ của mình một cách an toàn và tạo dựng niềm tin với khách hàng cũng như công chúng. Trong đó, “frontier models” hay “mô hình tiên tiến” là thuật ngữ chỉ các hệ thống AI ở tuyến đầu công nghệ, thường có năng lực xử lý, suy luận hoặc tạo sinh vượt trội hơn phần lớn mô hình phổ biến trên thị trường. Văn bản yêu cầu các bên ký kết xây dựng quy trình nội bộ đủ mạnh để theo dõi khả năng và mức độ “alignment” của mô hình – tức mức độ AI hành xử phù hợp với mục tiêu, giá trị và chỉ thị con người đặt ra – trong suốt quá trình huấn luyện và triển khai.

Nhà Trắng đề xuất bốn “lớp kiểm soát và kiểm toán”. Thứ nhất, doanh nghiệp cần áp dụng các biện pháp kiểm soát nội bộ để giám sát năng lực mô hình trong các lĩnh vực nhạy cảm như an ninh mạng, an toàn sinh học và rủi ro hóa học. An ninh mạng, hay cybersecurity, là lĩnh vực bảo vệ hệ thống số trước tấn công và xâm nhập; còn biosecurity liên quan việc ngăn công nghệ bị lạm dụng trong nghiên cứu sinh học hoặc tạo ra mối đe dọa sinh học. Thứ hai, mỗi công ty phải trao quyền cho một nhóm nội bộ chuyên trách để bảo đảm các cơ chế giám sát hoạt động đúng như thiết kế. Thứ ba, doanh nghiệp nên hợp tác với kiểm toán viên hoặc đơn vị đánh giá độc lập bên ngoài để rà soát hiệu quả của các biện pháp này. Cuối cùng, một ủy ban độc lập ở cấp hội đồng quản trị sẽ giám sát toàn bộ quá trình và theo dõi việc khắc phục sự cố.

Dù nghe có vẻ chặt chẽ, văn bản không định nghĩa thế nào là biện pháp kiểm soát “mạnh” hay “vững chắc”, cũng không nêu rõ tần suất kiểm toán độc lập hoặc thời điểm các cuộc đánh giá phải diễn ra. Nói cách khác, đây là một khung nguyên tắc khá mơ hồ. Các công ty cũng sẽ “gặp gỡ thường xuyên để thiết lập tiêu chuẩn và thông lệ tốt nhất”, tức họ có không gian rất lớn để tự xây dựng luật chơi cho chính mình. Với giới quan sát, đây là khác biệt quan trọng giữa một cam kết tự nguyện và một cơ chế quản lý thực thụ: cam kết tự nguyện có thể tạo tín hiệu chính trị và truyền thông, nhưng thường thiếu công cụ cưỡng chế nếu doanh nghiệp không thực hiện đúng.

Tài liệu vẫn để ngỏ khả năng một ngày nào đó các bước này có thể được “mã hóa” thành luật hoặc quy định chính thức. Trong ngôn ngữ chính sách, “codify” hay luật hóa có nghĩa là chuyển các nguyên tắc hoặc thông lệ thành văn bản pháp lý có hiệu lực thi hành. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, toàn bộ sáng kiến vẫn dừng ở mức cam kết thiện chí giữa chính phủ và doanh nghiệp. Điều này phản ánh quan điểm lâu nay của ông Trump rằng ngành AI không cần một bộ khung quản lý cứng rắn, ít nhất là vào lúc này.

Điểm bất ngờ nhất không nằm ở các biện pháp quản trị, mà ở tên gọi công nghệ. Hôm thứ Ba, ông Trump đã ký sắc lệnh hành pháp yêu cầu các cơ quan liên bang sử dụng thuật ngữ “Super Intelligence” và viết tắt là “SI” thay cho “Artificial Intelligence” và “AI” trong thư từ chính thức, tài liệu chính sách, báo cáo, website và các kênh truyền thông công. Sắc lệnh hành pháp, hay executive order, là chỉ thị do tổng thống ban hành để định hướng hoạt động của nhánh hành pháp mà không cần quốc hội thông qua ngay lập tức. Dù vậy, chính quyền hiện vẫn chưa có định nghĩa hoàn chỉnh về “SI” và đã giao cho bộ phận phụ trách khoa học – công nghệ phối hợp với các cơ quan liên quan để xây dựng khái niệm này trong vòng 60 ngày.

Theo định hướng ban đầu trong sắc lệnh, các hệ thống AI tiên tiến ngày nay không chỉ đơn thuần bắt chước hoặc tự động hóa từng phần năng lực trí tuệ của con người, mà còn ngày càng khuếch đại khả năng sáng tạo và mở ra các hình thức đổi mới mới. Từ đó, chính quyền Trump cho rằng cần một thuật ngữ mới là “Super Intelligence” để phản ánh quy mô và tham vọng của công nghệ này. Tuy nhiên, với nhiều chuyên gia, việc đổi tên khi chưa có định nghĩa kỹ thuật rõ ràng có thể làm tăng thêm sự mơ hồ trong một lĩnh vực vốn đã đầy thuật ngữ khó hiểu.

Tổng thể, sáng kiến mới của Nhà Trắng dường như mang nhiều ý nghĩa biểu tượng hơn là tạo ra một cơ chế giám sát AI nghiêm ngặt. Việc quy tụ được các tên tuổi lớn như Meta, Google, OpenAI, Anthropic, Nvidia và xAI cho thấy chính quyền muốn thể hiện vai trò dẫn dắt trong cuộc đua công nghệ. Nhưng khi các cam kết không bắt buộc, tiêu chuẩn không rõ ràng và phần lớn trách nhiệm được giao lại cho chính doanh nghiệp, câu hỏi lớn nhất vẫn là liệu thỏa thuận này có thực sự giúp giảm rủi ro từ các hệ thống AI tiên tiến hay chỉ đơn thuần là một tuyên bố chính sách mềm dưới cái tên mới: “siêu trí tuệ”.