Đảng Xanh Anh muốn siết phanh làn sóng xây trung tâm dữ liệu vì lo thiếu nước, tăng áp lực điện năng

Đảng Xanh tại Anh và xứ Wales đang kêu gọi chính phủ chấm dứt việc mặc định xếp các trung tâm dữ liệu mới vào nhóm “hạ tầng quốc gia trọng yếu” (Critical National Infrastructure – CNI), tức nhóm hạ tầng thiết yếu có ý nghĩa sống còn với an ninh và vận hành quốc gia, tương tự như điện, nước hay viễn thông. Theo lập luận của đảng này, khi được gắn nhãn CNI, các dự án trung tâm dữ liệu có thể dễ dàng vượt qua phản đối ở địa phương hơn, đồng thời được ưu tiên tiếp cận điện và nước trong bối cảnh người dân lại phải đối mặt với các biện pháp hạn chế sử dụng nước do hạn hán.

Đảng Xanh cho rằng quy hoạch hiện nay đang đặt nhu cầu của các “server farm” – cách gọi những cụm máy chủ quy mô lớn vận hành dịch vụ số, điện toán đám mây và AI – lên trước nhu cầu dân sinh. Trong bối cảnh hơn 27 triệu người ở Anh đang chịu ảnh hưởng bởi các hạn chế về nước, lập luận này nhanh chóng thu hút chú ý. Lãnh đạo Đảng Xanh Zack Polanski nói rằng dữ liệu phải phục vụ con người, chứ không phải ngược lại, và nhấn mạnh cần phân biệt rõ giữa các trung tâm dữ liệu thực sự quan trọng với an ninh quốc gia hoặc dịch vụ công, với những cơ sở chủ yếu phục vụ lợi nhuận của các tập đoàn công nghệ tư nhân.

Theo đề xuất của Đảng Xanh, giấy phép quy hoạch cho trung tâm dữ liệu mới chỉ nên được cấp khi chủ đầu tư chứng minh dự án đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường cao nhất và đã tham vấn đầy đủ với cộng đồng địa phương. Đây là điểm đáng chú ý vì “planning permission” ở Anh không đơn thuần là giấy phép xây dựng, mà là quy trình xét duyệt quy hoạch có thể quyết định dự án có được triển khai hay không, nhất là với các công trình tiêu thụ nhiều tài nguyên.

Những lo ngại này không phải không có cơ sở. Trước đó, đã xuất hiện các cuộc thảo luận về việc ưu tiên kết nối lưới điện cho những dự án được xem là “quan trọng về mặt chiến lược”, trong đó có các khuôn viên trung tâm dữ liệu. Một báo cáo của Hội đồng London cuối năm ngoái cũng cảnh báo nguồn điện tại thủ đô đang chịu sức ép lớn, đến mức một số khu vực ở Tây London phải tạm hoãn phát triển nhà ở mới. Ở mặt trận nước sạch, các nghị sĩ Anh từng được cảnh báo rằng dự báo chính thức về nhu cầu nước tương lai của nước Anh lại chưa tính đầy đủ tác động từ số lượng trung tâm dữ liệu đang tăng nhanh.

Theo Đảng Xanh, một trung tâm dữ liệu quy mô lớn có thể tiêu thụ khoảng 1,5 triệu lít nước mỗi ngày, tương đương nhu cầu sinh hoạt hàng ngày của một thị trấn khoảng 10.000 dân. Mức sử dụng thực tế còn phụ thuộc vào công nghệ làm mát. Trung tâm dữ liệu cần làm mát liên tục vì máy chủ phát nhiệt rất lớn khi xử lý dữ liệu, đặc biệt là các tác vụ AI. Tuy nhiên, các cơ sở mới về lý thuyết có thể tiết kiệm nước hơn nếu áp dụng công nghệ “direct-to-chip cooling” – làm mát trực tiếp tới chip, tức đưa chất lỏng tuần hoàn trong hệ kín tiếp xúc gần nguồn nhiệt trên bộ xử lý, thay vì làm mát không khí toàn phòng. Cách này thường hiệu quả hơn và có thể giảm nhu cầu nước trong một số mô hình vận hành.

Sự bùng nổ của AI đang khiến nhu cầu xây mới trung tâm dữ liệu tăng mạnh. Hạ tầng AI không chỉ cần nhiều máy chủ hơn mà còn đòi hỏi mật độ tính toán cao hơn, tức nhiều chip xử lý mạnh hơn trong cùng một không gian, kéo theo yêu cầu lớn hơn về điện năng và làm mát. Đây là lý do các trung tâm dữ liệu hiện đại ngày càng được xem là xương sống của nền kinh tế số, nhưng đồng thời cũng trở thành tâm điểm tranh luận về tính bền vững môi trường.

Phía chính phủ Anh bác bỏ ý tưởng tạm dừng xây dựng trung tâm dữ liệu mới, cho rằng động thái này sẽ đẩy đầu tư và việc làm ra nước ngoài, đồng thời khiến Anh phụ thuộc vào năng lực điện toán ở nước khác để xử lý dữ liệu nhạy cảm trong y tế và quốc phòng. Nói cách khác, tranh cãi hiện nay không chỉ là câu chuyện môi trường, mà còn liên quan trực tiếp đến chủ quyền số – khái niệm chỉ khả năng một quốc gia tự kiểm soát hạ tầng, dữ liệu và năng lực xử lý công nghệ thiết yếu của mình.

Dù phản đối việc đóng băng dự án mới, chính phủ cũng nhấn mạnh điều đó không đồng nghĩa với việc các tập đoàn công nghệ lớn, thường được gọi gọn là Big Tech, sẽ được tự do phát triển không giới hạn. Theo thông điệp từ chính phủ, các nhà phát triển trung tâm dữ liệu phải ưu tiên nguồn điện sạch, sử dụng nước có trách nhiệm, tạo việc làm trong nước, xây dựng chuỗi cung ứng nội địa và đem lại lợi ích đầu tư cho cộng đồng nơi dự án được đặt. “Chuỗi cung ứng” ở đây được hiểu là toàn bộ mạng lưới doanh nghiệp cung cấp thiết bị, vật liệu, dịch vụ kỹ thuật và nhân lực cho một dự án công nghệ.

Ngoài việc siết quy hoạch, Đảng Xanh còn yêu cầu chính phủ khẩn trương xây dựng một chiến lược quốc gia toàn diện cho hạ tầng AI. Theo họ, Anh hiện vẫn phụ thuộc đáng kể vào hạ tầng do nước ngoài sở hữu để vận hành các dịch vụ quan trọng, từ y tế đến an toàn công cộng. Đây cũng là cảnh báo mà Viện Nghiên cứu Chính sách Công của Anh vừa nêu ra trong tuần này. Cuộc tranh luận vì thế đang mở rộng: không chỉ là có nên xây thêm trung tâm dữ liệu hay không, mà là xây ở đâu, cho mục đích gì, dùng bao nhiêu tài nguyên và ai thực sự kiểm soát hạ tầng số đó.