Hai nhánh mới từ TrueNAS Core hồi sinh hệ điều hành NAS dựa trên FreeBSD 15

Người dùng muốn tiếp tục vận hành thiết bị NAS trên nền FreeBSD vừa đón tin tích cực: hai dự án mới là FreeCORE và BSDnas đang nổi lên như những hậu duệ đáng chú ý của TrueNAS Core. NAS, viết tắt của Network Attached Storage, là thiết bị lưu trữ kết nối mạng dùng để chia sẻ dữ liệu cho nhiều máy trong gia đình hoặc doanh nghiệp. Cả hai dự án đều dựa trên mã nguồn TrueNAS Core cũ, nhưng đã được chuyển sang nền FreeBSD 15 — phiên bản hệ điều hành máy chủ nổi tiếng về độ ổn định, với bản 15.0 phát hành cuối năm 2025 và 15.1 ra mắt vào tháng 6 năm nay.

FreeBSD từ lâu được đánh giá cao trong môi trường máy chủ nhờ tính ổn định và khả năng tích hợp ZFS trực tiếp vào nhân hệ điều hành. ZFS là hệ thống tệp tiên tiến, nổi bật ở khả năng bảo vệ dữ liệu, kiểm tra lỗi, snapshot và quản lý lưu trữ linh hoạt. Điểm này khác với Linux, nơi OpenZFS thường phải nạp dưới dạng module — tức thành phần bổ sung chạy bên ngoài nhân chính do ràng buộc giấy phép phần mềm. Hệ quả là bộ nhớ đệm ARC của ZFS, tên đầy đủ là Adaptive Replacement Cache, không thể hòa chung hoàn toàn với Page Cache của Linux. Với các máy chủ ít RAM, sự tách biệt này có thể khiến việc sử dụng bộ nhớ kém tối ưu hơn.

Bản FreeCORE-15.0-U1 xuất hiện ngày 27/8, chỉ một tuần sau khi FreeCORE 15.0 ra mắt lần đầu. Trang web dự án mô tả đây là “TrueNAS CORE tiếp tục được duy trì”, nhấn mạnh rằng hệ thống TrueNAS CORE 13.3 có thể nâng cấp trực tiếp lên FreeCORE 15.0 mà không cần cài lại từ đầu. Kiểu nâng cấp này thường được gọi là in-place upgrade, tức cập nhật ngay trên hệ thống hiện có mà vẫn giữ cấu hình và dữ liệu. Theo nhóm phát triển, bản 15.0-U1 đã ở trạng thái ổn định và sẽ tiếp tục nhận các bản cập nhật riêng của dự án.

Lý do xuất hiện các nhánh mới này bắt nguồn từ quyết định của iXsystems vào năm 2024, khi hãng chấm dứt TrueNAS Core — hệ điều hành NAS dựa trên FreeBSD. Trước đó hai năm, công ty đã giới thiệu TrueNAS SCALE, phiên bản mới dựa trên Debian Linux. Debian là một bản phân phối Linux phổ biến, thường được chọn làm nền tảng cho máy chủ nhờ kho phần mềm lớn và cộng đồng đông đảo. Dù iXsystems cho rằng người dùng không bị bỏ rơi, một bộ phận cộng đồng vẫn không hài lòng, đặc biệt là những ai ưu tiên kiến trúc FreeBSD cộng với ZFS tích hợp sâu.

Trước FreeCORE và BSDnas, cộng đồng từng chú ý đến zVault — một dự án fork của TrueNAS Core ra đời sau khi sản phẩm gốc bị ngừng phát triển. Trong ngữ cảnh phần mềm nguồn mở, fork là việc tách mã nguồn hiện có để phát triển thành một nhánh độc lập. zVault đã loại bỏ các thành phần thuộc sở hữu iXsystems khỏi mã TrueNAS Core dựa trên FreeBSD 13.3, nhưng dự án dường như chững lại khá sớm. Các cảnh báo từ người dùng trên GitHub ngày càng nhiều, trong khi kế hoạch nâng cấp lên nền FreeBSD 14 rốt cuộc không thành hiện thực.

Không chỉ có FreeCORE, một lựa chọn khác là BSDnas cũng vừa lộ diện. Trang trạng thái của dự án mang mốc ngày 19/8/2026, tức thậm chí còn sớm hơn bản đầu tiên của FreeCORE vài ngày. Câu chuyện phát triển của BSDnas khá tương đồng: lấy mã TrueNAS Core 13.3, làm sạch các phụ thuộc vào iXsystems rồi chuyển toàn bộ sang FreeBSD 15. Điều đáng chú ý là dù dùng nền tảng mới hơn, mức tiêu thụ bộ nhớ của BSDnas được cho là khá khiêm tốn: hệ thống có thể khởi động với 2 GB RAM và hoạt động ở mức chấp nhận được với 4 GB.

Yêu cầu phần cứng thấp có thể trở thành điểm hấp dẫn lớn với người dùng NAS gia đình hoặc phòng lab nhỏ. Tài liệu của TrueNAS SCALE hiện khuyến nghị ít nhất 8 GB RAM, còn một số hướng dẫn cộng đồng thậm chí xem 16 GB là mức khởi điểm thực tế cho bản phát hành hiện nay. Trong bối cảnh đó, việc BSDnas có thể chạy trên cấu hình 4 GB RAM, hay FreeBSD nói chung thường được đánh giá là tiết kiệm tài nguyên hơn trong một số kịch bản lưu trữ, có thể giúp kéo dài vòng đời của các máy cũ.

Khi được hỏi về mối liên hệ với zVault, BSDnas hoặc XigmaNAS, nhà phát triển FreeCORE cho biết đây là một fork hoàn toàn độc lập. Theo chia sẻ, dự án do một người phát triển từ tháng 1, đã có bản dựng trên FreeBSD 15.0 vào tháng 4 và trải qua khoảng 50 bản build thử nghiệm trước khi công bố. Build trong phát triển phần mềm là một phiên bản được biên dịch và đóng gói để kiểm thử hoặc phát hành. Số lượng bản thử nghiệm lớn cho thấy tác giả đã dành nhiều công sức để ổn định hệ thống trước khi đưa ra cộng đồng.

Dù FreeCORE và BSDnas đang thu hút sự chú ý, thị trường NAS nguồn mở không chỉ có hai cái tên này. XigmaNAS, trước đây là NAS4Free, là nhánh tách ra từ FreeNAS đời cũ sau khi iXsystems mua lại dự án. Theo thông tin công khai, XigmaNAS có nguồn gốc từ FreeNAS 8 vào năm 2011 và bản mới nhất hiện dựa trên FreeBSD 14, được cập nhật lần cuối vào tháng 10/2025. Trong khi đó, các nhà sáng lập ban đầu của FreeNAS sau này phát triển OpenMediaVault — một hệ điều hành NAS dựa trên Debian Linux. Phiên bản mới nhất là 8.5.7, vừa được phát hành gần đây, và được ghi nhận có thể vận hành ổn với khoảng 6 GB RAM.

Sự xuất hiện gần như đồng thời của FreeCORE và BSDnas cho thấy khoảng trống mà TrueNAS Core để lại vẫn đủ lớn để cộng đồng vào cuộc. Với người dùng yêu thích FreeBSD, ZFS tích hợp sâu và mô hình NAS gọn nhẹ, đây có thể là tín hiệu cho một đợt hồi sinh mới. Dù cả hai dự án còn non trẻ và cần thêm thời gian để chứng minh độ bền, việc chúng đã chuyển thành công nền tảng cũ của TrueNAS Core sang FreeBSD 15 là bước tiến kỹ thuật đáng kể — đặc biệt trong một lĩnh vực mà độ ổn định, bảo mật và hiệu quả bộ nhớ luôn được đặt lên hàng đầu.