ICANN công bố danh sách hồ sơ xin tên miền cấp cao mới: cuộc đua .api, .agi và làn sóng AI nóng lên

ICANN, tổ chức điều phối các định danh cốt lõi của Internet, vừa công bố danh sách hồ sơ đăng ký các tên miền cấp cao dùng chung mới, hay gTLD. Đây là loại đuôi tên miền như .com, .net hoặc các đuôi mới do doanh nghiệp và tổ chức vận hành. Đợt tiếp nhận lần này đặc biệt đáng chú ý vì mới chỉ là lần thứ hai ICANN mở cửa cho các đơn vị bên ngoài nộp hồ sơ xin gTLD kể từ sau chương trình mở rộng lớn năm 2012. Theo công bố mới, ICANN đã nhận tổng cộng 1.615 hồ sơ và đang bước vào giai đoạn thẩm định để xác định đơn nào đủ điều kiện triển khai thực tế.

Làn sóng trí tuệ nhân tạo đang hiện diện rất rõ trong danh sách đăng ký mới. OpenAI nộp hồ sơ cho 15 gTLD, trong đó có .chatgpt và .agi. Thuật ngữ AGI là viết tắt của Artificial General Intelligence, thường được hiểu là trí tuệ nhân tạo tổng quát, tức hệ thống AI có năng lực xử lý nhiều loại nhiệm vụ ở mức gần hoặc ngang con người, khác với AI chuyên biệt chỉ giỏi một số việc nhất định. Tuy nhiên, OpenAI không đơn độc: có thêm 6 bên khác cũng muốn sở hữu đuôi .agi, báo hiệu một cuộc cạnh tranh không hề nhẹ.

OpenAI cũng xin đuôi .mcp, nhiều khả năng liên quan tới Model Context Protocol. Đây là một giao thức mã nguồn mở đang được nhắc đến nhiều trong hệ sinh thái AI, cho phép mô hình ngôn ngữ kết nối tới công cụ, dữ liệu hoặc dịch vụ bên ngoài theo cách chuẩn hóa hơn. Google cũng nộp hồ sơ cho .mcp, cùng với ba đơn vị khác. Trong khi đó, .api trở thành một trong những chiến trường đông đúc nhất với 8 hồ sơ cạnh tranh. API, viết tắt của Application Programming Interface, là giao diện lập trình ứng dụng, tức bộ quy tắc giúp phần mềm này giao tiếp với phần mềm khác. Việc nhiều công ty muốn sở hữu .api cho thấy họ nhìn thấy giá trị thương hiệu lẫn hạ tầng số trong những đuôi tên miền mang tính kỹ thuật cao.

Google, thông qua công ty con Charleston Road Registry, nộp hơn 30 hồ sơ tên miền mới, phần lớn gắn với sản phẩm và hệ sinh thái của hãng. Anthropic có cách tiếp cận hẹp hơn khi chỉ nhắm tới tên riêng của công ty và .claude, gắn với dòng mô hình AI chủ lực của họ. Microsoft cũng khá chọn lọc với hai hồ sơ .copilot và .msft. Meta phải cạnh tranh với một đối thủ khác cho .superintelligence, thuật ngữ thường dùng để chỉ dạng siêu trí tuệ giả định vượt xa trí thông minh con người, nhưng lại là bên duy nhất xin .wearables, từ chỉ các thiết bị đeo thông minh như kính, đồng hồ hay cảm biến gắn trên cơ thể. Salesforce đăng ký tên công ty cùng các đuôi .force, .slack và .tableau, phản ánh rõ chiến lược gắn tên miền với danh mục sản phẩm.

Ngoài các đuôi gắn chặt với AI, nhiều chuỗi ký tự khác cũng thu hút sự quan tâm lớn. Có tới 13 đơn vị muốn điều hành .agent, trong đó có cả Meta và Google. Từ agent hiện ngày càng phổ biến trong AI để chỉ tác nhân phần mềm có thể tự động thực hiện chuỗi hành động thay mặt người dùng. Ba bên cạnh tranh .drone, tức máy bay không người lái; 9 bên muốn .brand, một đuôi có thể hấp dẫn với các chiến lược nhận diện thương hiệu; 10 bên nhắm tới .hub, thường gợi ý một trung tâm dịch vụ hoặc nền tảng kết nối. Thậm chí có hai hồ sơ xin .mars, cho thấy các doanh nghiệp vẫn sẵn sàng thử sức với những ý tưởng tên miền táo bạo và giàu tính biểu tượng.

Danh sách công bố cũng xuất hiện vài trường hợp có thể gây chú ý về mặt pháp lý và thương hiệu. Chẳng hạn, một tổ chức mang tên Fomalhaut Exploration đã nộp hồ sơ cho .intel. Điều này có thể chỉ là một chiến lược đăng ký bình thường, nhưng cũng có thể mở ra tranh chấp nếu đụng tới quyền lợi thương hiệu của Intel, nhà sản xuất chip nổi tiếng. Ngoài ra, 7 đơn vị muốn vận hành .official, kiểu tên miền mà nhiều thương hiệu có thể phải mua để phòng thủ, tránh tình huống người khác nhanh tay đăng ký trước các địa chỉ như tencongty.official.

Về phân bổ địa lý, Bắc Mỹ là khu vực áp đảo với 864 hồ sơ, theo sau là châu Âu với 506, châu Á – Thái Bình Dương với 218, châu Phi 16 và Mỹ Latinh cùng Caribe chỉ 11. Cơ cấu này cho thấy quyền lực trong việc định hình lớp tên miền mới của Internet vẫn tập trung mạnh ở các thị trường công nghệ lớn, nơi doanh nghiệp có nguồn lực tài chính và pháp lý để theo đuổi các hồ sơ gTLD vốn không hề rẻ và cũng không đơn giản để vận hành.

Khi nhiều bên cùng xin một gTLD, ICANN trước tiên áp dụng cơ chế gọi là community priority evaluation, tức đánh giá ưu tiên cộng đồng. Mục tiêu là xác định liệu có bên nào đại diện phù hợp hơn cho một cộng đồng, ngành nghề hoặc nhóm lợi ích cụ thể hay không. Nếu quy trình này không giải quyết được xung đột, quyền vận hành gTLD sẽ được đưa ra đấu giá. Tất cả hồ sơ phải được quyết định trước ngày 17/11, mốc được gọi là String Confirmation Day, tức ngày xác nhận chuỗi tên miền. Sau đó, các bên thắng cuộc mới có thể bắt tay xây dựng registry, tức hệ thống sổ đăng ký trung tâm dùng để quản lý toàn bộ tên miền dưới đuôi mới đó. Nếu tiến độ thuận lợi, người dùng có thể bắt đầu đăng ký các tên miền thuộc lớp gTLD mới ngay trong năm tới.