Kế hoạch định danh số của Anh đã dừng lại, nhưng bài toán hệ thống CNTT cũ vẫn là nút thắt lớn

Dù chương trình định danh số quốc gia của Vương quốc Anh đã bị hủy bỏ, Văn phòng Kiểm toán Quốc gia Anh (NAO) vẫn đưa ra một thông điệp đáng chú ý: vấn đề cốt lõi chưa biến mất. Theo cơ quan giám sát chi tiêu này, các hệ thống CNTT cũ của khu vực công, thường được gọi là hệ thống “legacy” – tức những nền tảng công nghệ đã vận hành nhiều năm, khó nâng cấp nhưng vẫn giữ vai trò quan trọng – sẽ là rào cản lớn cho bất kỳ nỗ lực xây dựng định danh số nào trong tương lai.

Trong báo cáo mới, NAO nhấn mạnh rằng “digital identity” hay định danh số không phải là một sản phẩm đơn lẻ. Đây là một hệ sinh thái gồm dịch vụ, thông tin xác thực, tiêu chuẩn kỹ thuật, nhà cung cấp và cơ chế quản trị trải rộng trên cả khu vực công lẫn tư. Nói cách khác, để một hệ thống định danh số hoạt động hiệu quả, chính phủ không thể chỉ phát triển một ứng dụng, mà còn phải xây dựng bộ quy tắc chung về dữ liệu, bảo mật, quyền riêng tư và cách các cơ quan phối hợp với nhau.

Đầu năm nay, Thủ tướng mới của Anh Andy Burnham đã quyết định dừng chương trình định danh số từng được người tiền nhiệm Keir Starmer công bố chưa đầy một năm trước đó. Trước khi kế hoạch bị hủy hoàn toàn, chính phủ cũng đã rút lại ý định bắt buộc người dân sử dụng định danh số trong kiểm tra quyền làm việc. Quyết định đảo chiều này xuất hiện trong bối cảnh ngày càng nhiều câu hỏi được đặt ra về chi phí triển khai, nguồn tài chính và tác động đối với quyền tự do dân sự – khái niệm chỉ các quyền cá nhân cơ bản như quyền riêng tư và quyền không bị giám sát quá mức.

Theo NAO, trở ngại nghiêm trọng nhất nằm ở dữ liệu bị phân mảnh giữa các cơ quan nhà nước. Nhiều hệ thống đang sử dụng các “inconsistent data standards”, tức tiêu chuẩn dữ liệu không thống nhất, khiến cùng một công dân có thể được ghi nhận theo nhiều cách khác nhau ở các cơ sở dữ liệu riêng biệt. Đây là lý do việc liên kết dữ liệu trở nên khó khăn. Khi một người xuất hiện với nhiều định dạng hồ sơ khác nhau, khả năng “joining up data” – tức kết nối và đối chiếu dữ liệu giữa các dịch vụ công – sẽ bị hạn chế đáng kể, làm suy giảm hiệu quả của mọi nền tảng định danh số.

Gareth Davies, người đứng đầu NAO, cho rằng dù chính phủ hiện không tiếp tục kế hoạch định danh số, câu hỏi về cách người dân chứng minh danh tính hoặc một thuộc tính cá nhân nào đó trong môi trường số vẫn còn nguyên giá trị. Ông nhấn mạnh kinh nghiệm quốc tế cho thấy định danh số chỉ phát huy hiệu quả khi người dân cảm thấy nó thực sự hữu ích trong đời sống hằng ngày. Bên cạnh đó, hệ thống phải đi kèm các biện pháp bảo mật và bảo vệ quyền riêng tư đủ mạnh. Đây là yếu tố sống còn trong bối cảnh các dịch vụ số ngày càng phụ thuộc vào xác thực danh tính trực tuyến.

Báo cáo của NAO kết luận rằng bất kỳ đề xuất định danh số quy mô toàn chính phủ nào trong tương lai đều phải xác định rõ mục tiêu, mô hình triển khai và cách xử lý các hạn chế tồn tại lâu năm từ hệ thống cũ. Điều đó đồng nghĩa Anh không chỉ cần một chiến lược công nghệ mới, mà còn phải giải quyết tận gốc tình trạng dữ liệu rời rạc, chuẩn hóa thông tin giữa các cơ quan và hiện đại hóa hạ tầng số công. Nếu không, định danh số dù có được tái khởi động cũng khó đạt được những gì các nhà hoạch định chính sách kỳ vọng.