Khủng hoảng bộ nhớ lan rộng: Giá cả RAM “đời cũ” DDR2, DDR3 cũng tăng vọt vì cơn khát AI

Thị trường chip nhớ toàn cầu đang bước vào một giai đoạn căng thẳng mới, khi không chỉ các dòng RAM hiện đại mà cả những chuẩn bộ nhớ cũ như DDR2 và DDR3 cũng bắt đầu tăng giá mạnh. Theo hãng nghiên cứu TrendForce, nguyên nhân chính đến từ việc các nhà sản xuất chip nhớ đang ưu tiên năng lực sản xuất cho HBM và DRAM máy chủ. HBM, viết tắt của High Bandwidth Memory, là loại bộ nhớ băng thông cao thường được dùng trong GPU và hệ thống AI vì có tốc độ truyền dữ liệu rất lớn. Trong khi đó, DRAM máy chủ là bộ nhớ dành cho trung tâm dữ liệu và các hệ thống tính toán hiệu năng cao. Việc dồn nguồn lực cho hạ tầng AI khiến nguồn cung các loại DRAM phổ thông cho PC, smartphone và thiết bị điện tử tiêu dùng bị siết lại rõ rệt.

Tình trạng thiếu hụt đã đẩy giá các mô-đun DDR4 và DDR5 đi lên, thậm chí ở một số nơi còn khó mua đủ hàng. DDR, hay Double Data Rate, là chuẩn bộ nhớ RAM phổ biến trên nhiều thiết bị điện tử; DDR5 là thế hệ mới hơn DDR4 với tốc độ cao hơn và hiệu suất tốt hơn. Trước áp lực chi phí, TrendForce cho biết một số hãng phần cứng đang phải thiết kế lại sản phẩm để dùng bộ nhớ đời cũ hơn. Cụ thể, có trường hợp thiết kế dùng DDR4 được chuyển xuống DDR3, còn một số sản phẩm vốn dùng DDR3 nay tiếp tục hạ xuống DDR2. Động thái này nhiều khả năng không áp dụng cho PC hiện đại, vì bộ xử lý ngày nay thường không còn hỗ trợ các chuẩn RAM quá cũ, mà chủ yếu xuất hiện ở các thiết bị nhúng, máy công nghiệp hoặc những hệ thống chuyên dụng có vòng đời dài.

Điểm đáng chú ý nhất là phân khúc DRAM “legacy”, tức các dòng bộ nhớ di sản hoặc cũ, vốn trước đây khá ổn định, nay cũng bị cuốn vào vòng xoáy thiếu hàng. TrendForce dự báo giá hợp đồng DDR2 trong quý II/2026 sẽ tăng khoảng 55 đến 60%, sau đó tiếp tục tăng thêm 35 đến 40% trong quý III. Giá hợp đồng là mức giá được các nhà sản xuất và khách hàng doanh nghiệp thỏa thuận trước cho các đơn hàng số lượng lớn, nên biến động ở đây thường phản ánh xu hướng cung cầu rất rõ. Theo TrendForce, khách mua đang cố giành suất phân bổ nguồn hàng bằng cách chấp nhận cấu hình dung lượng thấp hơn hoặc chuyển sang các thế hệ bộ nhớ cũ hơn, khiến áp lực thiếu hụt lan sang cả những sản phẩm tưởng như đã qua thời hoàng kim.

Hai nhà cung cấp DDR2 quan trọng hiện nay là Winbond và ESMT, đều đến từ Đài Loan. Tuy nhiên, Winbond đang dần thu hẹp sản xuất DDR2 để chuyển công suất sang các dòng có biên lợi nhuận cao hơn như DDR3, DDR4 và LPDDR4. LPDDR4 là viết tắt của Low Power DDR4, một biến thể RAM tiết kiệm điện thường dùng trong thiết bị di động và các hệ thống cần tối ưu năng lượng. Ngược lại, ESMT được cho là đang tận dụng tối đa phần công suất hiện có tại PSMC để tăng sản lượng DDR2. PSMC là một hãng sản xuất wafer, tức các tấm bán dẫn nền dùng để chế tạo chip. Việc ESMT tập trung vào DDR2 không chỉ nhằm cải thiện lợi nhuận mà còn để bù đắp phần nào khoảng trống nguồn cung mà Winbond để lại.

Một số tên tuổi lớn trong ngành bộ nhớ đã lên kế hoạch mở rộng công suất, nhưng tốc độ vẫn khá chậm so với nhu cầu đang phình to. SK hynix đặt mục tiêu tăng gấp đôi năng lực đầu ra wafer silicon trong 5 năm tới. Wafer silicon là đĩa vật liệu nền được dùng để sản xuất chip bán dẫn, và việc tăng số lượng wafer thường đồng nghĩa với khả năng nâng sản lượng chip trong tương lai. Trong khi đó, Micron cho biết nhà máy mới tại bang Virginia của Mỹ sẽ chỉ mang lại công suất bổ sung đáng kể từ giai đoạn 2027 đến 2028. Điều đó cho thấy thị trường khó có thể sớm thoát khỏi tình trạng căng thẳng.

Diễn biến mới cho thấy khủng hoảng bộ nhớ không còn giới hạn ở các dòng RAM hiện đại phục vụ PC hay máy chủ, mà đã lan sang cả phân khúc cũ hơn. Khi AI tiếp tục hút tài nguyên sản xuất, từ bộ nhớ băng thông cao cho GPU đến DRAM cho máy chủ, các thiết bị phổ thông và hệ thống công nghiệp có thể sẽ phải đối mặt với chi phí linh kiện cao hơn trong thời gian dài. Với người tiêu dùng, điều này có thể đồng nghĩa giá PC, thiết bị điện tử và một số sản phẩm chuyên dụng tiếp tục neo ở mức cao. Với doanh nghiệp sản xuất phần cứng, bài toán giờ đây không chỉ là mua được RAM, mà còn là chọn đúng thế hệ bộ nhớ phù hợp giữa hiệu năng, khả năng tương thích và chi phí.