Làn sóng phản đối trung tâm dữ liệu tăng mạnh tại Mỹ và Anh khi các dự án AI mở rộng

Khi các trung tâm dữ liệu, hay datacenter — những cơ sở hạ tầng chứa hàng nghìn máy chủ để vận hành dịch vụ đám mây, AI và ứng dụng số — tiếp tục mở rộng, làn sóng phản đối từ cộng đồng tại Mỹ và Anh cũng trở nên gay gắt hơn. Nguyên nhân chính đến từ lo ngại hóa đơn điện tăng, áp lực lên nguồn nước, cùng tác động thị giác của những khối nhà công nghiệp khổng lồ mọc sát khu dân cư. Tại Mỹ, trong vòng 30 ngày qua đã có hơn 200 lệnh cấm hoặc tạm hoãn phê duyệt dự án datacenter mới có hiệu lực, nâng tổng số hạn chế đang áp dụng trên toàn quốc lên hơn 550.

New York vừa trở thành bang đầu tiên ban hành lệnh tạm dừng đối với một số dự án trung tâm dữ liệu, tập trung vào các cơ sở hyperscale — thuật ngữ chỉ những datacenter siêu quy mô do các hãng công nghệ lớn vận hành, có thể tiêu thụ điện ở mức cực cao. Quy định của bang này nhắm tới các cơ sở có công suất từ 50 MW trở lên; MW, hay megawatt, là đơn vị đo công suất điện và mức 50 MW đủ để cấp điện cho một khu dân cư lớn. Trong khi đó tại Texas, Thống đốc Greg Abbott đã tạm dừng phê duyệt các dự án muốn kết nối vào lưới điện ERCOT, tức Electric Reliability Council of Texas, tổ chức điều phối phần lớn hệ thống điện của bang. Quyết định này được đưa ra để cơ quan quản lý kiểm tra lại các yêu cầu đấu nối, phản ánh nỗi lo ngày càng lớn về sức chịu tải của hạ tầng điện.

Sự mâu thuẫn ngày càng rõ: các chính phủ muốn tăng tốc xây dựng hạ tầng số để phục vụ AI, nhưng người dân địa phương lại không muốn những công trình này xuất hiện gần nơi ở của họ. Tại Mỹ, một khảo sát gần đây của Gallup cho thấy đa số người dân phản đối việc xây datacenter trong khu vực sinh sống, thậm chí nhiều người cho biết họ thà chấp nhận một nhà máy điện hạt nhân ở gần còn hơn. Điều này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh AI tạo sinh và máy học, tức machine learning — công nghệ cho phép hệ thống học từ dữ liệu để dự đoán hoặc tạo nội dung — đang khiến nhu cầu máy chủ và điện năng tăng vọt.

Tổng thống Donald Trump thể hiện quan điểm không hoàn toàn nhất quán trước làn sóng phản đối. Một mặt, ông mở rộng cam kết bảo vệ người trả tiền điện, yêu cầu doanh nghiệp không để người dân Mỹ phải gánh chi phí tăng thêm do nhu cầu điện và đầu tư lưới điện phục vụ datacenter. Mặt khác, ông chỉ trích quyết định của Texas khi cho rằng cản trở các trung tâm dữ liệu là sai lầm vì đây là nguồn thu lớn giúp giảm thuế. Tuy nhiên, lập luận này bị đặt dấu hỏi sau khi một báo cáo công bố đầu năm cho biết các ưu đãi thuế dành cho datacenter đã khiến Texas thất thu ít nhất 1 tỷ USD mỗi năm, trong khi nhiều bang khác cũng chưa chứng minh được rằng các khoản trợ cấp này thực sự mang lại hiệu quả kinh tế tương xứng.

Tại Anh, chính phủ xem việc xây thêm trung tâm dữ liệu là nền tảng cho tham vọng phát triển ngành AI. Năm ngoái, nước này công bố AI Opportunities Action Plan, trong đó có đề xuất lập các AI Growth Zones — có thể hiểu là những khu vực ưu tiên phát triển hạ tầng AI, với thủ tục quy hoạch được đơn giản hóa để đẩy nhanh tiến độ xây dựng. Dù vậy, các kế hoạch cụ thể vẫn đang gặp sự phản kháng mạnh. Cuối tuần qua, người biểu tình đã tuần hành tại Brick Lane, khu vực lịch sử ở phía đông London, nhằm phản đối một phần trong dự án tái phát triển quanh khu nhà máy bia cũ Truman Brewery. Một hạng mục trong đó là trung tâm dữ liệu rộng 5.200 mét vuông với công suất IT 5,2 MW, tức mức điện dành riêng cho thiết bị công nghệ thông tin như máy chủ, lưu trữ và thiết bị mạng.

Dù vấp phải phản đối từ các nhóm vận động tại địa phương, dự án ở Brick Lane vẫn được chính phủ Anh cho phép tiếp tục sau quá trình kháng nghị công khai. Cơ quan chức năng cho rằng đề xuất nhìn chung phù hợp với quy hoạch phát triển hiện hành, dù có một số xung đột với chính sách địa phương và gây tác động hạn chế đến di sản kiến trúc. Đáng chú ý, quyết định này cũng dựa trên National Planning Policy Framework, bộ khung chính sách quy hoạch cấp quốc gia của Anh, trong đó yêu cầu chính quyền địa phương xác định các vị trí phù hợp cho datacenter. Chính sách này trước đó cũng từng giúp đảo ngược quyết định từ chối cấp phép cho một dự án trung tâm dữ liệu gần Abbots Langley, Hertfordshire.

Không chỉ ở London, phản ứng tiêu cực với datacenter còn xuất hiện tại nhiều nơi khác. Ở vùng nông thôn Devon gần thị trấn Great Torrington, một dự án quy mô lớn cũng đã châm ngòi biểu tình. Tại Waltham Cross, phía bắc London, cuộc gặp giữa Google và cư dân quanh cơ sở mới xây cho thấy mức độ giận dữ và mất niềm tin rất cao trong cộng đồng. Tình hình tại châu Âu và Mỹ thậm chí còn nghiêm trọng hơn ở một số nơi: tại Amsterdam, người biểu tình đã tạt axit vào một công trường datacenter đang xây dựng; còn tại Indianapolis, phản đối một dự án đề xuất đã leo thang tới mức có tiếng súng nhắm vào nhà của một nghị viên ủng hộ kế hoạch.

Lĩnh vực trung tâm dữ liệu hiện nhận thức rõ rằng họ đang gặp vấn đề về hình ảnh công chúng. Trong bối cảnh nhu cầu hạ tầng cho điện toán đám mây, AI và dịch vụ trực tuyến tiếp tục tăng, các doanh nghiệp không chỉ phải giải bài toán kỹ thuật như điện, nước và kết nối lưới, mà còn phải thuyết phục cộng đồng rằng lợi ích kinh tế và công nghệ đủ lớn để bù đắp các tác động địa phương. Việc chủ đề này từng được dành riêng một phiên thảo luận tại Datacloud Global Congress ở châu Âu cho thấy đây không còn là tranh cãi lẻ tẻ, mà đã trở thành thách thức chiến lược đối với toàn ngành.