Loại bỏ giây nhuận: Cuộc đổi nhịp thời gian để tránh một “sự cố Y2K” mới

Một giây tưởng chừng không đáng kể lại có thể trở thành bài toán tốn kém cho hạ tầng số toàn cầu. Theo The Register, Hội nghị toàn thể về Cân đo (CGPM) đã bỏ phiếu chấm dứt việc bổ sung giây nhuận, trong bối cảnh hàng tỷ thiết bị kết nối có thể không xử lý đúng những thay đổi bất thường của đồng hồ.

Quyết định được đưa ra tại kỳ họp thứ 28 của tổ chức này. Mối lo không chỉ nằm ở máy chủ hay mạng viễn thông, mà còn trải rộng tới cảm biến, lưới điện thông minh và các dịch vụ phụ thuộc vào việc nhiều hệ thống cùng thống nhất thời gian.

Có hai cách đo thời gian cần được phân biệt. UT1 phản ánh chuyển động quay thực tế của Trái Đất, vốn không hoàn toàn đều đặn. Trong khi đó, UTC — Giờ phối hợp quốc tế, chuẩn tham chiếu cho giờ dân dụng và phần lớn hệ thống số — dựa trên nhịp đo của đồng hồ nguyên tử.

Giây nhuận là phần điều chỉnh nhằm giữ hai thang thời gian này gần nhau. Khi cần, UTC được bổ sung một giây để bù cho chênh lệch tích lũy. Tuy nhiên, việc Trái Đất có giai đoạn quay nhanh hơn còn đặt ra khả năng phải áp dụng “giây nhuận âm”, tức bỏ đi một giây thay vì thêm vào.

Theo nghị quyết được The Register dẫn lại, giây nhuận âm chưa từng được áp dụng và có nguy cơ gây bất thường cho những hạ tầng thiết yếu chưa sẵn sàng xử lý.

CGPM cảnh báo chi phí chuẩn bị cho giây nhuận âm đối với các ngành phụ thuộc vào đồng bộ thời gian có thể tương đương nỗ lực ứng phó sự cố Y2K.

Y2K là lỗi năm 2000: nhiều phần mềm cũ chỉ lưu năm bằng hai chữ số, khiến chúng có nguy cơ hiểu nhầm “00” là năm 1900 thay vì 2000. Theo số liệu được bài báo dẫn lại, thế giới đã chi khoảng 300–600 tỷ USD để rà soát và sửa chữa các hệ thống liên quan.

Sự so sánh này nhấn mạnh quy mô công việc phòng ngừa, không có nghĩa một cuộc gián đoạn tương tự chắc chắn sẽ xảy ra. Với giây nhuận, khó khăn là phải bảo đảm vô số thiết bị và dịch vụ cùng xử lý một thay đổi thời gian theo cách nhất quán.

IoT, hay Internet vạn vật, là mạng lưới thiết bị như cảm biến, công tơ và bộ điều khiển có khả năng kết nối, trao đổi dữ liệu. Không ít sản phẩm có cơ chế cập nhật hạn chế, khiến việc sửa cách xử lý thời gian trên diện rộng trở nên khó khăn.

Sai lệch đồng hồ còn có thể ảnh hưởng tới chứng thư số — dữ liệu giúp xác thực danh tính và thiết lập kết nối an toàn. Chứng thư có mốc bắt đầu hiệu lực; nếu thời gian của thiết bị không khớp, hệ thống có thể coi chứng thư là chưa hợp lệ và từ chối kết nối. Đây là một kịch bản rủi ro được bài báo nêu ra, không phải sự cố đã được xác nhận.

Ở phía máy chủ, các nhà cung cấp cũng có thể dùng những cách khác nhau để tránh việc đồng hồ nhảy đột ngột khi xuất hiện giây nhuận. Chính sự khác biệt đó lại tạo ra khoảng thời gian mà các hệ thống không còn hoàn toàn đồng nhất.

Theo The Register, phương án thay thế mang tên “UTC liên tục” sẽ có hiệu lực từ năm 2027, cho phép UT1 và UTC lệch nhau tối đa 3.600 giây, tương đương một giờ.

Đây là độ lệch giữa hai thang thời gian, không đồng nghĩa đồng hồ dân dụng sẽ lập tức bị chỉnh thêm hoặc bớt một giờ. Hướng đi này thể hiện một sự thay đổi ưu tiên: giảm những lần điều chỉnh nhỏ nhưng khó triển khai đồng bộ, nhằm bảo vệ tính ổn định của các hệ thống số ngày càng gắn chặt với đời sống.