Máy chủ non-x86 áp sát x86, chiếm gần một nửa doanh thu toàn cầu khi làn sóng AI bùng nổ

Theo số liệu quý I/2026 từ IDC, thị trường máy chủ toàn cầu đang chứng kiến một bước ngoặt lớn: các hệ thống non-x86, tức máy chủ không dùng kiến trúc vi xử lý x86 quen thuộc của Intel và AMD, đã vươn lên chiếm 47,9% doanh thu toàn thị trường. Doanh thu của nhóm này đạt 58,7 tỷ USD, tăng tới 107% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, máy chủ x86 vẫn nhỉnh hơn với 63,9 tỷ USD, nhưng đã giảm 2,9%. Tổng doanh thu thị trường máy chủ đạt 122,6 tỷ USD, tăng 30,4% theo năm, cho thấy nhu cầu hạ tầng số vẫn rất mạnh, chỉ là động lực tăng trưởng đang dịch chuyển rõ rệt sang AI.

Non-x86 là cách gọi các hệ thống máy chủ không dựa trên tập lệnh x86, vốn là nền tảng thống trị trung tâm dữ liệu suốt nhiều thập kỷ. Thay vào đó, các máy chủ này thường dùng kiến trúc Arm hoặc các thiết kế chuyên biệt khác. Đà tăng hiện nay nhiều khả năng đến từ những hệ thống AI sử dụng chip Nvidia tích hợp lõi Arm. Arm là kiến trúc nổi tiếng nhờ hiệu quả điện năng, còn Nvidia hiện không chỉ bán GPU mà còn đẩy mạnh các nền tảng tính toán AI hoàn chỉnh. Vì các cấu hình này thường có giá rất cao, doanh thu của non-x86 tăng nhanh hơn nhiều so với tỷ trọng số lượng máy bán ra.

IDC mô tả thị trường máy chủ hiện bị chia làm hai nửa rất khác biệt. Một bên là hạ tầng AI do các hyperscaler, tức những nhà vận hành đám mây siêu quy mô như các tập đoàn sở hữu trung tâm dữ liệu khổng lồ, cùng các nhà cung cấp cloud lớn liên tục rót vốn. Quy mô đầu tư này vẫn chưa có dấu hiệu chững lại. Bên còn lại là phân khúc non-accelerated, tức máy chủ không có bộ tăng tốc chuyên dụng cho AI như GPU, FPGA hay ASIC, đang chịu áp lực nguồn cung. Nói cách khác, cơn sốt AI đang hút phần lớn năng lực sản xuất linh kiện, khiến các hệ thống máy chủ truyền thống khó được giao hàng đúng nhu cầu.

Một trong những nguyên nhân lớn nhất là tình trạng thiếu DRAM và NAND flash. DRAM là bộ nhớ truy cập ngẫu nhiên động, thành phần cốt lõi giúp máy chủ xử lý dữ liệu nhanh trong thời gian thực. NAND flash là loại bộ nhớ lưu trữ không mất dữ liệu khi tắt nguồn, thường dùng trong SSD. Theo IDC, các nhà sản xuất chip nhớ đang ưu tiên công suất cho các sản phẩm biên lợi nhuận cao phục vụ máy chủ AI và GPU, thay vì phân bổ đều cho toàn thị trường. Điều đó khiến nhiều hãng máy chủ có đơn hàng tốt nhưng vẫn không thể giao đủ hàng, vì thiếu đúng các linh kiện cần thiết.

Nhóm máy chủ GPU-accelerated, tức máy chủ được tăng tốc bằng GPU – bộ xử lý đồ họa nay đã trở thành động cơ chính cho huấn luyện và suy luận AI – mang về 68,9 tỷ USD doanh thu cho các nhà cung cấp, tăng gần 25% so với cùng kỳ. Đáng chú ý hơn, nhóm accelerated servers khác tăng vọt 122%, đạt 17,7 tỷ USD. Đây là các hệ thống AI dùng FPGA hoặc ASIC thay vì GPU. FPGA là chip có thể lập trình lại sau khi sản xuất, phù hợp cho các tác vụ cần linh hoạt ở mức phần cứng. ASIC là chip thiết kế chuyên dụng cho một mục tiêu cụ thể, thường cho hiệu năng và hiệu quả cao hơn nhưng kém linh hoạt hơn. Sự tăng trưởng của nhóm này cho thấy thị trường AI không còn phụ thuộc hoàn toàn vào GPU.

IDC cho rằng việc triển khai hạ tầng AI giờ đây đã vượt ra ngoài nhóm hyperscaler. Một động lực mới là các sáng kiến sovereign AI do chính phủ dẫn dắt. Sovereign AI có thể hiểu là chiến lược xây dựng năng lực AI trong nước, từ dữ liệu, mô hình đến hạ tầng tính toán, nhằm đảm bảo quyền kiểm soát công nghệ và chủ quyền số. Điều này mở rộng tập khách hàng mua máy chủ AI sang khu vực công, tổ chức nghiên cứu và các ngành công nghiệp chiến lược. Trong khi đó, ở phân khúc máy chủ không tăng tốc, nhu cầu cơ bản vẫn tồn tại, nhưng nhiều doanh nghiệp đang trì hoãn mua sắm do giá linh kiện còn cao.

Theo IDC, tình trạng nguồn cung có thể bắt đầu bình thường hóa từ năm 2027 khi các nhà sản xuất bán dẫn đưa thêm nhà máy chế tạo mới vào hoạt động. Tuy nhiên, nhu cầu dài hạn với máy chủ AI được dự báo vẫn duy trì ở mức cao nhờ các khối lượng công việc mới. IDC nhắc đến agentic applications, tức các ứng dụng AI có khả năng tự hành động hoặc tự ra quyết định theo mục tiêu, và physical AI ecosystems, có thể hiểu là hệ sinh thái AI gắn với thế giới vật lý như robot, xe tự hành hay thiết bị công nghiệp thông minh. Những xu hướng này cho thấy làn sóng đầu tư hạ tầng AI có thể còn kéo dài vượt xa chu kỳ thiếu hụt linh kiện hiện nay.

Diễn biến mới đặc biệt đáng chú ý nếu nhìn lại hai thập kỷ qua. Trong phần lớn thời gian đó, máy chủ non-x86 thường chỉ chiếm dưới 10% doanh thu thị trường, và phần lớn thuộc về các hệ thống độc quyền của IBM. Việc non-x86 nay tiến sát mốc một nửa thị trường cho thấy AI không chỉ tạo ra nhu cầu mới, mà còn đang tái định hình nền tảng phần cứng của trung tâm dữ liệu. Dù x86 chưa mất ngôi, cán cân quyền lực trong ngành máy chủ rõ ràng đang thay đổi nhanh hơn nhiều so với những gì thị trường từng dự đoán.