Microsoft: Điện tái tạo tăng mạnh nhưng khí thải vẫn vọt 25% vì làn sóng xây trung tâm dữ liệu cho AI

Microsoft cho biết trong năm qua họ đã cân bằng toàn bộ lượng điện tiêu thụ bằng năng lượng tái tạo, tức lượng điện sử dụng được đối ứng bằng các nguồn như gió hoặc mặt trời. Tuy nhiên, mặt trái là phát thải khí nhà kính của hãng lại tăng 25% chỉ trong một năm, chủ yếu do hoạt động xây dựng trung tâm dữ liệu phục vụ AI. Trong báo cáo bền vững môi trường 2026, tập đoàn nhận định AI đang trở thành công nghệ “nền tảng”, nghĩa là giữ vai trò cốt lõi trong cách các hệ thống số được thiết kế và vận hành.

Theo Microsoft, quá trình dựng hạ tầng cho AI không chỉ cần thêm máy chủ và chip mà còn kéo theo nhu cầu lớn về điện năng, nước làm mát, quỹ đất và vật liệu xây dựng. Đây là vấn đề đặc biệt đáng chú ý với các trung tâm dữ liệu, tức các cơ sở chứa hàng loạt máy chủ để xử lý và lưu trữ dữ liệu cho dịch vụ đám mây và mô hình AI. Ban lãnh đạo Microsoft vẫn khẳng định AI có thể mang lại lợi ích xã hội, kinh tế và môi trường, nhưng đồng thời thừa nhận ngành công nghệ phải thay đổi cách dẫn dắt tăng trưởng nếu muốn giảm tác động sinh thái.

Từ năm 2020, Microsoft đặt mục tiêu trở thành công ty “carbon-negative” vào năm 2030. Khái niệm này không chỉ là phát thải ròng bằng 0, mà còn có nghĩa doanh nghiệp phải loại bỏ khỏi khí quyển nhiều carbon hơn lượng mình thải ra. Dù vậy, số liệu của chính hãng cho thấy lượng phát thải đã tăng từ 13 triệu tấn CO2 tương đương vào năm 2020 lên 20 triệu tấn vào năm 2025. CO2 tương đương, hay CO2e, là thước đo quy đổi nhiều loại khí nhà kính khác nhau về cùng một đơn vị tác động khí hậu để dễ so sánh. Microsoft nói rằng nếu không triển khai các sáng kiến cắt giảm carbon trước đó, con số hiện tại có thể đã lên tới 34 triệu tấn.

Báo cáo cho thấy phần lớn dấu chân carbon của Microsoft vẫn đến từ Scope 3, tức phát thải gián tiếp trong chuỗi cung ứng như sản xuất vật liệu, thiết bị và xây dựng cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, năm 2025 cũng ghi nhận Scope 2 tăng mạnh. Scope 2 là lượng phát thải liên quan đến điện, nhiệt hoặc năng lượng mà doanh nghiệp mua từ bên ngoài để vận hành. Tỷ trọng Scope 2 hiện chiếm 13% tổng phát thải, tăng mạnh so với mức 2% của năm 2024. Microsoft cũng đề cập việc ngừng mua các chứng chỉ năng lượng tái tạo không tạo thêm công suất mới. Đây là loại chứng chỉ cho phép doanh nghiệp tuyên bố dùng điện xanh, nhưng thường bị chỉ trích vì không trực tiếp thúc đẩy xây thêm nguồn điện sạch mới.

Bên cạnh điện năng, nước là chủ đề nhạy cảm quanh các trung tâm dữ liệu, đặc biệt ở những khu vực có nguy cơ khan hiếm tài nguyên. Microsoft cho biết họ tập trung tối ưu hệ thống làm mát và cải thiện chỉ số WUE. WUE, viết tắt của Water Usage Effectiveness, là thước đo hiệu quả sử dụng nước của trung tâm dữ liệu, cho biết cơ sở đó cần bao nhiêu nước để hỗ trợ hoạt động CNTT. Theo hãng, các cơ sở do họ sở hữu và vận hành đã giảm 25% WUE so với mốc năm 2022.

Trong tài liệu dữ liệu môi trường chi tiết, Microsoft ghi nhận tổng lượng nước rút trên toàn cầu năm 2025 là 13,266 tỷ lít, còn lượng nước tiêu thụ thực tế là 8,170 tỷ lít. Điểm đáng chú ý là công ty tuyên bố lần đầu tiên đã hoàn trả nhiều nước hơn lượng rút ra trong năm, với 14,278 tỷ lít được bổ sung trở lại. Việc “hoàn trả nước” thường bao gồm các dự án phục hồi nguồn nước, tái nạp tầng chứa nước hoặc hỗ trợ hạ tầng địa phương nhằm bù đắp tác động khai thác.

Ở mảng kinh tế tuần hoàn, Microsoft cho biết chương trình Circular Centers đã tái sử dụng 92% số máy chủ ngừng hoạt động cùng linh kiện của chúng. Kinh tế tuần hoàn là mô hình kéo dài vòng đời sản phẩm bằng tái sử dụng, sửa chữa và tái chế, thay vì thải bỏ sớm. Trước đó, hãng cũng thử giảm phát thải từ việc xây trung tâm dữ liệu bằng các hỗn hợp bê tông có hàm lượng carbon tích hợp thấp hơn. Carbon tích hợp, hay embodied carbon, là lượng phát thải phát sinh trong suốt quá trình khai thác nguyên liệu, sản xuất, vận chuyển và thi công vật liệu xây dựng. Microsoft thậm chí từng thử nghiệm cơ sở làm bằng gỗ, với ước tính dấu chân carbon thấp hơn 65%.

Câu chuyện của Microsoft phản ánh thế khó chung của các hãng công nghệ lớn: AI đang mở ra cơ hội kinh doanh khổng lồ, nhưng đòi hỏi quy mô hạ tầng ngày càng lớn và ngốn tài nguyên hơn. Với các hyperscaler, tức những nhà cung cấp đám mây siêu quy mô như Microsoft, Google hay Amazon, việc xây thêm trung tâm dữ liệu gần như là điều bắt buộc để đáp ứng nhu cầu tính toán bùng nổ. Nhưng chính tốc độ mở rộng đó đang khiến các cam kết môi trường trở nên khó thực hiện hơn. Trong ngắn hạn, Microsoft có thể chứng minh tiến bộ ở năng lượng tái tạo, nước và tái sử dụng phần cứng; song về dài hạn, câu hỏi lớn vẫn là liệu hãng có thể vừa thúc đẩy AI đại trà vừa đạt mục tiêu carbon-negative vào năm 2030 hay không.