Microsoft xây siêu trung tâm dữ liệu ở Tây Texas, dùng 2,67 GW điện khí đốt trong 20 năm và làm dấy lên lo ngại môi trường

Microsoft vừa chốt một thỏa thuận mua điện kéo dài 20 năm để vận hành dự án trung tâm dữ liệu mới tại Pecos, Tây Texas, với tổng công suất lên tới 2,67 gigawatt (GW) từ khí tự nhiên. Gigawatt là đơn vị đo công suất rất lớn, thường dùng cho nhà máy điện quy mô vùng; mức 2,67 GW cho thấy đây sẽ là một trong những đợt mở rộng công suất đơn lẻ lớn nhất trong lịch sử đội trung tâm dữ liệu của hãng. Đối tác đứng sau nguồn điện này là Chevron, thông qua công ty con Energy Forge One, cho dự án mang tên Project Kilby.

Các tua-bin khí tự nhiên sẽ được xây ngay tại khuôn viên trung tâm dữ liệu theo mô hình “behind-the-meter”. Đây là cách gọi hệ thống điện được cấp trực tiếp cho cơ sở sử dụng mà không phải đi qua lưới điện công cộng trước. Với mô hình này, Microsoft có thể tiếp cận nguồn điện ổn định hơn cho các tải tính toán khổng lồ, đặc biệt trong bối cảnh AI và điện toán đám mây ngày càng ngốn năng lượng. Chevron mô tả đây sẽ là một trong những tổ hợp đồng đặt giữa nhà máy điện khí và trung tâm dữ liệu lớn nhất tại Mỹ.

Trong thông điệp gửi cộng đồng địa phương, Microsoft nhấn mạnh họ muốn trở thành “người hàng xóm tốt”, đồng thời cho rằng việc tự xây hạ tầng điện riêng sẽ giúp tránh gây áp lực khiến người dân phải trả giá điện cao hơn. Công ty cũng nói rằng về lâu dài, các tua-bin này có thể được kết nối với lưới điện để trở thành một nguồn điện rộng hơn cho khu vực. Tuy nhiên, giới quan sát đặt câu hỏi liệu một dự án chạy khí đốt quy mô lớn trong nhiều thập kỷ có thực sự phù hợp với cam kết môi trường, nhất là khi các trung tâm dữ liệu tại Mỹ đang bị soi kỹ hơn về tác động lên chất lượng không khí và tài nguyên địa phương.

Chevron cho biết cơ sở ở Pecos sẽ được trang bị các biện pháp giảm tác động tiếng ồn, ánh sáng và hệ thống “selective catalytic reduction” (SCR). Đây là công nghệ xử lý khí thải dùng chất xúc tác để giảm lượng oxit nitơ (NOx), nhóm khí có thể góp phần tạo sương mù quang hóa và ảnh hưởng đến sức khỏe hô hấp. Dù vậy, điểm quan trọng là SCR chỉ giúp cắt giảm phát thải chứ không loại bỏ hoàn toàn. Nói cách khác, trung tâm dữ liệu vẫn sẽ gắn với một nguồn phát điện hóa thạch quy mô lớn trong suốt 20 năm vận hành.

Để hình dung quy mô dự án, có thể so với trung tâm dữ liệu Colossus AI của xAI tại Memphis, Tennessee. Cơ sở đó chỉ lắp khoảng 150 megawatt (MW) tua-bin khí, tức chưa bằng một phần mười tám kế hoạch của Microsoft tại Pecos. Megawatt là đơn vị nhỏ hơn gigawatt, với 1 GW tương đương 1.000 MW. Dù chỉ ở mức 150 MW, dự án của xAI vẫn đang đối mặt với kiện tụng vì bị cáo buộc phát thải sương mù ô nhiễm quá mức vào cộng đồng xung quanh. Điều này khiến nhiều người lo ngại bầu trời thảo nguyên ở Pecos có thể thay đổi đáng kể khi tổ hợp mới đi vào hoạt động.

Một chi tiết đáng chú ý là một phần tua-bin triển khai tại Pecos sẽ do Solar Turbines sản xuất. Cái tên dễ khiến người đọc liên tưởng đến năng lượng mặt trời, nhưng thực tế đây là công ty chuyên về hệ thống phát điện dùng khí. Theo các báo cáo trước đó, Solar Turbines cũng là nhà cung cấp thiết bị cho cơ sở Colossus của xAI ở Memphis. Chi tiết này cho thấy làn sóng AI hiện nay đang kéo theo nhu cầu cấp điện tức thời bằng tua-bin khí, thay vì chỉ dựa vào các nguồn tái tạo như gió hay mặt trời.

Ngoài khí thải, nước là mối lo lớn tại Pecos, khu vực thường xuyên khô hạn và hạn chế nguồn nước ngọt có thể uống được. Microsoft cho biết họ sẽ dùng hệ thống làm mát vòng kín, tức nước được tuần hoàn trong một chu trình khép kín để giảm đáng kể nhu cầu bổ sung mới. Hãng cũng nói sẽ ưu tiên dùng nước không thể uống được khi có thể. Về phía Chevron, công ty cho biết nhà máy điện sẽ sử dụng “nước ngầm lợ không dùng để uống” cho vận hành. Nước lợ là loại nước có độ mặn cao hơn nước ngọt nhưng thấp hơn nước biển, thường nằm trong các tầng chứa nước ngầm sâu.

Dù nghe có vẻ hợp lý, việc sử dụng nước ngầm lợ không hoàn toàn xóa tan tranh cãi. Ở Tây Texas, các tầng chứa nước lợ dưới lòng đất từ lâu đã là nguồn tài nguyên quan trọng trong điều kiện khô hạn. Một số nghiên cứu thậm chí xem đây là nguồn tiềm năng để khử muối thành nước sinh hoạt cho thị trấn và khu vực lân cận trong tương lai. Khử muối là quá trình loại bỏ muối và khoáng chất để biến nước mặn hoặc nước lợ thành nước có thể sử dụng. Vì vậy, câu hỏi đặt ra là liệu việc các trung tâm dữ liệu và nhà máy điện hút nguồn nước này cho làm mát có cạnh tranh trực tiếp với nhu cầu dân sinh về lâu dài hay không.

Dự án mới của Microsoft phản ánh xu hướng ngày càng rõ: khi trí tuệ nhân tạo, hay AI, thúc đẩy nhu cầu tính toán bùng nổ, các hãng công nghệ lớn đang phải tìm mọi cách để đảm bảo nguồn điện ổn định cho “bit barn” — cách nói ví von về các trung tâm dữ liệu khổng lồ chứa đầy máy chủ. Nhưng cùng với đó là áp lực ngày càng lớn từ cộng đồng và giới quản lý về phát thải, tiêu thụ nước và tác động lên hạ tầng địa phương. Trong trường hợp Pecos, lời hứa về đầu tư và việc làm đang đi song song với một thực tế khó né tránh: một siêu trung tâm dữ liệu mới sẽ được chống lưng bằng khí đốt hóa thạch trong nhiều thập kỷ tới.