Nghiên cứu mới: iPhone có thể đã góp phần làm giảm tỷ lệ sinh tại Mỹ

Một bản thảo nghiên cứu của National Bureau of Economic Research (NBER) – tổ chức nghiên cứu kinh tế uy tín tại Mỹ – cho rằng sự xuất hiện của iPhone có thể liên quan trực tiếp đến đà giảm tỷ lệ sinh tại nước này. Nhóm tác giả phân tích giai đoạn 2007 đến 2011, khi iPhone ban đầu chỉ được phân phối độc quyền qua AT&T, tức nhà mạng duy nhất cung cấp thiết bị trong thời kỳ đầu. Chính sự khác biệt về vùng phủ sóng di động băng rộng của AT&T đã tạo ra cái mà giới kinh tế học gọi là “thí nghiệm tự nhiên” – tình huống ngoài đời thực cho phép so sánh hai nhóm dân cư có điều kiện gần giống nhau, ngoại trừ một yếu tố chính là khả năng tiếp cận iPhone.

Theo hai nhà nghiên cứu Caitlin Myers và Ezekiel Hooper, các quận hạt có khả năng tiếp cận iPhone thông qua mạng AT&T ghi nhận mức giảm sinh rõ rệt hơn so với những khu vực chủ yếu dùng Verizon hoặc Sprint trong cùng thời kỳ. Ở nhóm phụ nữ từ 15 đến 19 tuổi, tỷ lệ sinh giảm tới 8 phần trăm; với nhóm 20 đến 24 tuổi, mức giảm lên tới 6,6 phần trăm. Những nhóm tuổi lớn hơn cũng giảm, dù thấp hơn. Đáng chú ý, nghiên cứu cho biết các kết quả này vẫn giữ nguyên ý nghĩa thống kê ngay cả khi đã kiểm soát nhiều “biến gây nhiễu” như thu nhập, chủng tộc, trình độ học vấn và các yếu tố xã hội khác. Biến gây nhiễu là những yếu tố có thể làm sai lệch kết luận nếu không được tách riêng trong phân tích.

Điểm gây chú ý nhất của nghiên cứu nằm ở nhận định rằng đây không đơn thuần là “tương quan” – tức hai xu hướng cùng xảy ra song song – mà có thể là “quan hệ nhân quả”, nghĩa là việc tiếp cận iPhone thực sự góp phần làm thay đổi hành vi dẫn đến ít ca sinh hơn. Myers cho rằng tốc độ giảm sinh nhanh hơn ở các khu vực có phủ sóng AT&T là dấu hiệu rất khó bỏ qua. Nghiên cứu thậm chí ước tính sự phổ biến của iPhone có thể giải thích tới 52 phần trăm mức suy giảm chung của tỷ lệ sinh tại Mỹ trong giai đoạn được khảo sát. Đây là con số rất lớn, dù bản thân tác giả cũng thận trọng nhấn mạnh rằng iPhone không phải nguyên nhân duy nhất.

Trong các khu vực đối chứng – tức nhóm dùng để so sánh – nơi Verizon và Sprint chiếm ưu thế, tác động tương tự chưa xuất hiện ngay khi iPhone ra mắt, đơn giản vì các nhà mạng này chưa có thiết bị cạnh tranh mạnh vào thời điểm đó. Theo nghiên cứu, điện thoại Android chỉ bắt đầu phổ biến hơn từ năm 2009. Android là hệ điều hành di động của Google, được nhiều hãng sản xuất điện thoại sử dụng. Nhóm tác giả cho biết họ có nhìn thấy một số tín hiệu cho thấy tỷ lệ sinh ở các khu vực này cũng giảm khi smartphone Android lan rộng, nhưng dữ liệu ít hơn nên độ chính xác chưa cao bằng trường hợp iPhone.

Nghiên cứu không trực tiếp đo nguyên nhân hành vi, nhưng nhóm tác giả đưa ra ba giả thuyết chính. Thứ nhất, smartphone trở thành vật thay thế cho tương tác trực tiếp ngoài đời, khiến con người ít gặp nhau hơn. Thứ hai, thiết bị này đem đến quyền truy cập tức thời vào nội dung khiêu dâm trực tuyến, làm giảm nhu cầu tìm kiếm tiếp xúc thực tế. Thứ ba, smartphone giúp người dùng tiếp cận dễ hơn với thông tin về tránh thai và phá thai, từ đó giảm số ca mang thai ngoài ý muốn. Ngoài ra, các ứng dụng mạng xã hội được thiết kế để “giữ chân sự chú ý”, tức tối ưu hóa thời gian người dùng dán mắt vào màn hình bằng thông báo, video ngắn và cơ chế cuộn liên tục. Theo lập luận của nghiên cứu, chính kiểu thiết kế này có thể đã chiếm chỗ của thời gian giao tiếp trực tiếp – yếu tố vốn thường dẫn đến các mối quan hệ tình cảm và tình dục.

Sự suy giảm tỷ lệ sinh từ sau năm 2007 không chỉ là câu chuyện của Mỹ mà đã trở thành nỗi lo tại nhiều quốc gia. Trong bối cảnh đó, nhiều chính phủ tung ra ưu đãi tài chính, trợ cấp sinh con hoặc hỗ trợ nuôi dạy trẻ với hy vọng đảo chiều xu hướng. Tuy nhiên, nghiên cứu cho rằng nếu nguyên nhân nằm một phần ở sự thay đổi hành vi do công nghệ kết nối gây ra, thì các gói hỗ trợ kinh tế đơn thuần có thể không đủ. Nói cách khác, nếu smartphone, internet tốc độ cao, mạng xã hội và nội dung số đã làm biến đổi cách con người hẹn hò, giao tiếp và xây dựng quan hệ, thì bài toán dân số có thể không thể giải quyết chỉ bằng tiền.

Kết luận rằng iPhone có thể tác động đến mức sinh chắc chắn sẽ gây tranh luận, đặc biệt vì đây là chủ đề giao thoa giữa công nghệ, xã hội học và kinh tế học hành vi. Kinh tế học hành vi là lĩnh vực nghiên cứu cách con người ra quyết định trong thực tế, nơi cảm xúc, thói quen và môi trường số có thể quan trọng không kém thu nhập hay giá cả. Dù vậy, nghiên cứu mới bổ sung thêm một góc nhìn đáng chú ý: smartphone không chỉ thay đổi cách chúng ta làm việc, giải trí hay giao tiếp, mà có thể còn đang âm thầm định hình cả cấu trúc dân số tương lai. Nếu nhận định này đúng, lời khuyên “bỏ điện thoại xuống và gặp nhau ngoài đời” có lẽ không còn chỉ là một câu nói đùa.