Nhà mạng châu Âu bán ít điện thoại hơn nhưng vẫn tăng thị phần khi phân khúc giá rẻ co lại

Thị trường smartphone châu Âu đang chứng kiến một nghịch lý đáng chú ý: các nhà mạng không bán được nhiều máy hơn, nhưng vẫn giành thêm thị phần vì những kênh bán khác suy yếu nhanh hơn. Theo dữ liệu từ Counterpoint Research, lượng smartphone mới bán qua các nhà mạng tại châu Âu trong quý II năm nay giảm 4% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, kênh “thị trường mở” còn lao dốc mạnh hơn, giảm tới 11%. “Thị trường mở” ở đây là các máy được mua trực tiếp từ nhà bán lẻ độc lập hoặc từ chính hãng, thường là máy “SIM-free” (không khóa SIM, người dùng có thể lắp SIM của bất kỳ nhà mạng nào) và “unlocked” (không bị ràng buộc vào một mạng di động cụ thể).

Trong quý II, các nhà mạng chiếm 36% doanh số smartphone tại châu Âu, tăng nhẹ từ mức 35% của một năm trước đó. Dù vậy, thị trường mở vẫn là kênh bán hàng lớn hơn về tổng thể. Sự dịch chuyển này phản ánh xu hướng người dùng ngày càng cân nhắc kỹ hơn về chi phí sở hữu thiết bị mới. Khi mua qua nhà mạng, khách hàng thường chọn hình thức hợp đồng, tức chi phí máy được chia nhỏ thành các khoản thanh toán hàng tháng. Mô hình này giúp những mẫu điện thoại cao cấp trở nên dễ tiếp cận hơn, đặc biệt trong bối cảnh giá máy mới tăng lên.

Một trong những nguyên nhân lớn nhất phía sau biến động này là cuộc khủng hoảng bộ nhớ do AI thúc đẩy. Nói đơn giản, làn sóng phát triển trí tuệ nhân tạo đã làm nhu cầu với linh kiện nhớ tăng mạnh, đặc biệt là DRAM và NAND flash. DRAM là loại bộ nhớ tạm dùng để xử lý dữ liệu nhanh khi thiết bị đang hoạt động, còn NAND flash là bộ nhớ lưu trữ dữ liệu lâu dài như ảnh, ứng dụng và hệ điều hành. Khi nguồn cung hai linh kiện này bị siết chặt, giá thành sản xuất smartphone và PC bị đẩy lên. Tác động rõ nhất rơi vào phân khúc giá rẻ, nơi biên lợi nhuận vốn đã mỏng, khiến nhiều mẫu máy bình dân trở nên kém khả thi về mặt thương mại.

Counterpoint cho biết Apple là nhân tố quan trọng trong sự thay đổi cán cân này, khi hãng đã vượt Samsung để trở thành thương hiệu có thị phần lớn nhất trong kênh bán qua nhà mạng ở châu Âu. Đây là tín hiệu đáng chú ý vì kênh nhà mạng thường ưu tiên các mẫu máy cao cấp hoặc cận cao cấp, vốn phù hợp với chiến lược giá của Apple. Trong khi đó, Motorola và vivo được nêu tên là hai thương hiệu tăng trưởng nhanh nhất trong cùng phân khúc. Điều này cho thấy ngoài cuộc đua giữa các ông lớn, thị trường vẫn còn chỗ cho những hãng biết tận dụng tốt nhu cầu nâng cấp thiết bị trong nhóm khách hàng mua theo hợp đồng.

Theo ông Jan Stryjak, Giám đốc liên kết tại Counterpoint Research, các nhà mạng nhiều khả năng sẽ tiếp tục mở rộng thị phần trong vài quý tới, khi phân khúc giá thấp vẫn chịu sức ép từ khủng hoảng bộ nhớ. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng các nhà bán lẻ độc lập đang tăng dần hoạt động khuyến mãi so với nhà mạng. Điều này có thể giúp bù đắp một phần đà tăng giá, đồng thời kích thích lại nhu cầu ở thị trường mở. Nếu các chương trình giảm giá đủ hấp dẫn, người tiêu dùng có thể quay lại kênh mua máy trực tiếp thay vì chấp nhận ràng buộc hợp đồng dài hạn.

Một hệ quả khác của giá máy mới leo thang là người mua có thể chuyển sang thị trường điện thoại đã qua sử dụng. Dự báo cho thấy giao dịch ở mảng này có thể tăng 12% trong năm nay, khi thiết bị mới ngày càng khó tiếp cận hơn về giá. Xa hơn, Counterpoint dự đoán tới năm 2027, khoảng 80% smartphone cao cấp sẽ được tích hợp “agentic AI” — có thể hiểu là AI tác tử, tức các hệ thống phần mềm không chỉ trả lời câu hỏi mà còn chủ động đưa ra quyết định và thực hiện hành động thay người dùng, chẳng hạn tự sắp lịch, xử lý tác vụ hoặc phối hợp nhiều ứng dụng. Nếu dự báo này thành hiện thực, áp lực lên phần cứng, đặc biệt là bộ nhớ và lưu trữ, có thể còn tiếp tục kéo dài.