Waymo rời Uber, cuộc đua kiếm tiền từ taxi tự lái nóng lên

Ai nắm chìa khóa lợi nhuận của taxi tự lái: doanh nghiệp sở hữu công nghệ hay nền tảng mang khách hàng đến? Câu hỏi ấy trở nên nổi bật khi Waymo thông báo chấm dứt hợp tác với Uber tại Austin và Atlanta, chỉ vài giờ trước khi Uber trình bày lý do các nhà vận hành xe tự hành nên chọn ứng dụng của mình thay vì xây dựng kênh đặt xe riêng.

Đồng giám đốc điều hành Waymo, Tekedra Mawakana, nói với Bloomberg rằng công ty không hài lòng vì người dùng yêu cầu xe Waymo trên ứng dụng Uber không được bảo đảm sẽ nhận đúng loại xe đó. Quyết định này đánh dấu sự rạn nứt trong thỏa thuận mà theo đó Waymo hợp tác độc quyền với Uber tại hai thành phố nói trên. Robotaxi, hay taxi tự lái, là dịch vụ chở khách bằng phương tiện sử dụng hệ thống tự hành để thực hiện nhiệm vụ lái xe.

Trong tài liệu chuẩn bị cho cuộc trao đổi về kết quả kinh doanh quý III, Tổng giám đốc Uber Dara Khosrowshahi lập luận rằng quy mô nền tảng là lợi thế quyết định. Theo ông, số chuyến trung bình mỗi xe mỗi ngày trên Uber cao hơn khoảng 30% so với các ứng dụng do doanh nghiệp taxi tự hành tự vận hành.

Đây là chỉ số phản ánh mức độ khai thác phương tiện: xe thực hiện càng nhiều chuyến trả tiền thì càng có cơ hội phân bổ chi phí đầu tư và vận hành trên nhiều lượt khách hơn. Uber cho rằng lợi thế này, kết hợp với việc dùng chung cơ sở sạc và bảo dưỡng, có thể giúp đội xe đạt lợi nhuận cao hơn ngay cả sau khi trả phí kết nối cho nền tảng. Tuy nhiên, đó vẫn là lập luận của Uber, không phải bảo đảm rằng mọi đối tác đều sẽ có lãi.

Mâu thuẫn giữa hai bên cho thấy bài toán thương mại hóa xe tự hành không chỉ nằm ở khả năng lái xe. Một bên muốn kiểm soát trải nghiệm đặt xe và bảo đảm khách nhận đúng dịch vụ; bên kia nhấn mạnh khả năng tập hợp nhu cầu để tăng hiệu quả khai thác.

Mô hình nền tảng của Uber là thị trường trung gian kết nối khách với nhiều nhà cung cấp dịch vụ rồi thu phí. Lập luận về sức mạnh quy mô này cũng gợi liên tưởng đến cách Google, chủ sở hữu Waymo theo bài viết nguồn, xây dựng các hệ sinh thái tìm kiếm, kho ứng dụng và YouTube. Khi nền tảng trở thành cửa ngõ tiếp cận khách hàng, câu hỏi về quyền kiểm soát và sự phụ thuộc của đối tác càng đáng chú ý.

Uber dự kiến đưa khoảng 2.000 taxi tự lái vào hoạt động trong năm 2027, trước khi mở rộng thương mại mạnh hơn từ năm 2028. Kế hoạch kết hợp việc Uber tự vận hành một số xe với đội xe của các đối tác cho phép đặt chuyến qua ứng dụng.

Dù khẳng định duy trì nền tảng mở, Khosrowshahi cho biết Uber sẽ không chia đều nguồn lực. Vốn, nhân lực tích hợp công nghệ và hỗ trợ triển khai sẽ tập trung vào một nhóm đối tác nhỏ hơn, có triển vọng mở rộng quy mô và đạt hiệu quả kinh tế tốt khi hoạt động ổn định. Nói cách khác, Uber muốn nhiều đối tác tham gia nhưng sẽ đầu tư có chọn lọc.

Trong quý III, tổng giá trị dịch vụ được đặt qua Uber đạt 59,8 tỷ USD, tăng 20% so với cùng kỳ; doanh thu đạt 14,75 tỷ USD, tăng 10%. Hai chỉ tiêu này khác nhau: tổng giá trị đặt dịch vụ phản ánh quy mô giao dịch trên nền tảng, không phải toàn bộ số tiền Uber ghi nhận là doanh thu.

Mảng gọi xe đóng góp 29,5 tỷ USD giá trị đặt dịch vụ và 7,5 tỷ USD doanh thu; mảng giao hàng lần lượt đạt 28,5 tỷ USD và 5,5 tỷ USD. Trong khi tìm động lực tăng trưởng từ xe tự lái, Uber cũng đối mặt sức ép pháp lý. Tòa án Tối cao Australia vừa phán quyết công ty phải trả 81 triệu AUD, tương đương khoảng 57 triệu USD, tiền thuế quỹ lương cấp bang vì các khoản trả cho tài xế về bản chất là tiền lương. Vụ việc chỉ xem xét hoạt động tại một bang, nhưng có thể kéo theo hệ quả rộng hơn vì cả sáu bang của Australia đều áp dụng loại thuế này.