278 đề xuất tại ITU: Phép thử mới cho quyền quyết định tương lai Internet

Ai nên quyết định cách Internet vận hành: các chính phủ hay một cộng đồng gồm nhiều bên cùng xây dựng đồng thuận? Câu hỏi này trở lại tâm điểm khi Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) khai mạc Hội nghị Toàn quyền tổ chức bốn năm một lần vào ngày 9/11/2026. Với 278 đề xuất được đưa ra xem xét trong 18 ngày, hội nghị đang được các tổ chức quản trị Internet theo dõi sát sao. Điều khiến họ lo ngại không phải mọi đề xuất đều nhằm thay đổi hiện trạng, mà là khả năng một số nội dung sẽ mở rộng vai trò của ITU sang những lĩnh vực hiện do các tổ chức kỹ thuật Internet đảm trách.

ITU là cơ quan chuyên môn của Liên Hợp Quốc về công nghệ thông tin và truyền thông, với các quốc gia là thành viên. Tổ chức này hỗ trợ kết nối quốc tế thông qua quản lý phổ tần vô tuyến, quỹ đạo vệ tinh và xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật. Nhiều tiêu chuẩn ITU đã hiện diện trong đời sống số: X.509 đặt ra quy tắc cho hạ tầng khóa công khai, nền tảng sử dụng chứng thư số để hỗ trợ xác thực và bảo mật; E.164 quy định hệ thống đánh số điện thoại; còn H.264 và H.265 là các chuẩn mã hóa, nén video được sử dụng rộng rãi khi truyền phát trực tuyến. Vai trò đó nhìn chung không gây tranh cãi, nhưng phạm vi công việc của ITU nằm rất gần những tổ chức xây dựng và điều phối nền tảng kỹ thuật của Internet.

Trong hệ sinh thái hiện nay, Nhóm Đặc trách Kỹ thuật Internet (IETF) phát triển các tiêu chuẩn kỹ thuật Internet. Tổ chức Quản lý Tên miền và Số hiệu Internet (ICANN) điều phối hệ thống tên miền DNS, cơ chế giúp chuyển tên dễ nhớ thành địa chỉ phục vụ việc kết nối. Các cơ quan đăng ký Internet khu vực (RIR) quản lý việc phân bổ địa chỉ IP — địa chỉ dùng để nhận diện và định tuyến giữa các thiết bị trên mạng. Trong khi đó, Liên minh World Wide Web (W3C) phát triển những chuẩn như HTML để cấu trúc trang web, CSS để định dạng cách hiển thị và các tiêu chuẩn hỗ trợ khả năng tiếp cận. Chính phủ có tham gia những diễn đàn này, nhưng không thể đơn phương vượt qua quy trình ra quyết định dựa trên đồng thuận. Đó là cốt lõi của mô hình quản trị nhiều bên liên quan: quyền tham gia không chỉ thuộc về nhà nước.

Tại sự kiện WSIS+20 năm 2025, Liên Hợp Quốc quyết định đưa Diễn đàn Quản trị Internet (IGF) trở thành cơ chế thường trực. Quyết định này được xem là sự khẳng định đối với mô hình nhiều bên liên quan, thay vì chuyển công việc xây dựng tiêu chuẩn Internet sang ITU. Tuy nhiên, IGF chưa họp lại kể từ WSIS+20, nên vai trò thường trực mới chưa thực sự đi vào vận hành. Hội nghị ITU lần này vì thế trở thành phép thử cho sự cân bằng giữa các cơ chế. Trước đây, Trung Quốc từng thúc đẩy ITU nghiên cứu “New IP”, một đề xuất sửa đổi lớn đối với giao thức Internet — bộ quy tắc truyền dữ liệu vốn thuộc phạm vi tiêu chuẩn của IETF. Năm 2022, Nga và Trung Quốc cũng ủng hộ một ứng viên lãnh đạo ITU chủ trương tăng vai trò của các quốc gia trong quản trị Internet, nhưng ứng viên này không đắc cử.

Trước hội nghị, Hiệp hội Internet cho biết đang phản đối những đề xuất có thể tác động đến kiến trúc kỹ thuật nền tảng hoặc làm gia tăng phân mảnh Internet, tức nguy cơ mạng toàn cầu bị chia thành những phần khó tương tác với nhau. Tổ chức cũng quan tâm đến ảnh hưởng đối với kết nối ở vùng xa và những cộng đồng thiếu hoặc chưa có dịch vụ. Những nghị quyết về trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử và các lĩnh vực mới nổi được chú ý vì có thể đưa thêm công nghệ cụ thể vào phạm vi nhiệm vụ của ITU. Bên cạnh đó, việc cơ quan nào nên phụ trách quản trị các chùm vệ tinh quỹ đạo Trái Đất thấp, khả năng chống chịu sự cố của cáp biển và chính sách phổ tần vẫn còn những câu hỏi chưa ngã ngũ.

ICANN hoan nghênh việc ghi nhận kết quả đồng thuận của WSIS+20, đồng thời cảnh báo rằng mở rộng vai trò ITU sang mạng sử dụng giao thức IP, DNS, quản lý tài nguyên Internet và chính sách công liên quan có thể tạo ra nhiệm vụ chồng lấn cùng các quy trình song song. Tuy vậy, tổ chức không chỉ rõ đề xuất nào đang gây lo ngại. Phần lớn đề xuất tại ITU được quyết định bằng đồng thuận, nên chưa có cơ sở để kết luận hội nghị sẽ dẫn đến thay đổi quyền quản trị Internet. Điểm cần theo dõi là các thành viên có thể sửa đổi đề xuất ngay trong quá trình họp, khiến những thay đổi chính sách đáng kể vẫn có khả năng được đưa ra biểu quyết. Kết quả hội nghị sẽ cho thấy ranh giới giữa phối hợp viễn thông quốc tế và quản trị Internet được giữ vững hay bắt đầu dịch chuyển.