Anh lập hội đồng cố vấn cho định danh số, mời chuyên gia bảo mật và lãnh đạo Mumsnet phản biện chính sách

Chính phủ Anh vừa thành lập một hội đồng cố vấn cho chương trình định danh số quốc gia, với nhiệm vụ không chỉ tư vấn mà còn “thách thức” các bộ trưởng về những ý tưởng mới và quyết định chính sách. Theo Văn phòng Nội các Anh, mục tiêu là bảo đảm hệ thống hoạt động hiệu quả cho mọi nhóm người dùng. Định danh số, hay digital ID, là phương thức xác minh danh tính bằng dữ liệu điện tử thay vì giấy tờ vật lý như thẻ căn cước hay bằng lái. Đây là nền tảng ngày càng quan trọng trong các dịch vụ công trực tuyến, nhưng cũng kéo theo tranh luận lớn về quyền riêng tư, bảo mật và nguy cơ bị lạm dụng.

Một trong những gương mặt đáng chú ý là David Rogers, chuyên gia bảo mật Internet of Things (IoT) và CEO hãng tư vấn an ninh Copper Horse. IoT là khái niệm chỉ mạng lưới các thiết bị kết nối Internet như camera, cảm biến, khóa cửa thông minh hay thiết bị đeo, vốn thường bị xem là điểm yếu bảo mật nếu không được thiết kế cẩn thận. Rogers từng tham gia nhiều nhóm cố vấn của chính phủ Anh, bao gồm sáng kiến đa dạng hóa hạ tầng viễn thông năm 2020. Ông cũng từng ủng hộ Đạo luật Product Security and Telecommunications Infrastructure 2022, bộ luật siết chặt yêu cầu bảo mật cho sản phẩm kết nối và hạ tầng viễn thông. Trước đây, Rogers từng lập luận rằng bảo mật sinh trắc học trên smartphone, như nhận diện vân tay hay khuôn mặt, có thể giúp giảm thất thoát dữ liệu vì người dùng thường ngại dùng mã PIN do quá bất tiện.

Hội đồng cũng có Justine Roberts, nhà sáng lập kiêm CEO diễn đàn phụ huynh Mumsnet. Việc bà góp mặt gây chú ý bởi chính Mumsnet từng gặp sự cố rò rỉ dữ liệu năm 2019 trong quá trình chuyển đổi lên nền tảng đám mây, hay cloud migration. Đây là quá trình di chuyển dữ liệu và hệ thống từ hạ tầng cũ sang môi trường điện toán đám mây, vốn giúp tăng khả năng mở rộng nhưng cũng có thể phát sinh rủi ro cấu hình và bảo mật. Khi đó, 46 tài khoản người dùng bị ảnh hưởng và Roberts đã phải công khai xin lỗi. Gần đây hơn, trên chính Mumsnet, nhiều thành viên tỏ ra thiếu thiện cảm với kế hoạch định danh số của chính phủ Anh, cho rằng đây là bước đi mang màu sắc kiểm soát quá mức. Trong đợt tham vấn công khai, một số ý kiến còn thúc đẩy chiến dịch Sex Matters nhằm cho phép công dân Anh hiển thị giới tính sinh học trên định danh số.

Một thành viên khác là Victor Dominello, cựu bộ trưởng bang New South Wales của Australia, người từng triển khai bằng lái xe số vào năm 2019. Bằng lái số là phiên bản điện tử của giấy phép lái xe, thường được lưu trong ứng dụng di động của chính phủ và dùng để xác thực danh tính khi cần. Dominello từng khẳng định mô hình này an toàn hơn bản vật lý. Tuy nhiên, năm 2022, một nhà nghiên cứu từ công ty bảo mật Dvuln đã phát hiện nhiều lỗ hổng trong ứng dụng Service NSW, nền tảng lưu trữ bằng lái số và nhiều dịch vụ công khác. Lỗ hổng bảo mật là các điểm yếu trong phần mềm có thể bị khai thác để truy cập trái phép hoặc làm rò rỉ dữ liệu. Dù chính quyền bang cho biết các lỗi này không gây nguy cơ cho thông tin khách hàng, vụ việc vẫn là lời nhắc rằng hệ thống định danh số chỉ có thể giành được niềm tin nếu được kiểm thử và giám sát liên tục.

Ngoài các nhân vật trên, hội đồng còn có John Fallon, cựu CEO Pearson và hiện là thành viên không điều hành cấp cao của Văn phòng Nội các; Anne-Marie Imafidon, người điều hành tổ chức xã hội Stemettes nhằm khuyến khích phụ nữ và người trẻ theo đuổi nghề nghiệp trong khoa học – công nghệ; cùng luật sư Emma Wright, chuyên về quy định số. Sự kết hợp này cho thấy chính phủ Anh muốn hội đồng không chỉ nhìn dự án qua lăng kính kỹ thuật, mà còn cân nhắc tác động xã hội, giáo dục kỹ năng số và khung pháp lý. Quy định số, hay digital regulation, là tập hợp các nguyên tắc và luật lệ quản lý công nghệ, dữ liệu, nền tảng trực tuyến và quyền của người dùng trong môi trường số.

Hội đồng cố vấn sẽ họp theo quý trong suốt thời gian chương trình định danh số còn được triển khai. Song song với đó, chính phủ Anh cũng mở các hoạt động tham gia với lĩnh vực xác minh số và dịch vụ tài chính. Xác minh số, hay digital verification, là quy trình kiểm tra xem một người có đúng là người họ khai báo hay không, thường thông qua tài liệu điện tử, sinh trắc học hoặc đối chiếu dữ liệu từ nhiều nguồn. Đáng chú ý, chính phủ hiện vận hành một “People’s Panel” gồm khoảng 100 đến 120 người tham gia tại Birmingham và qua Zoom để lắng nghe chuyên gia cũng như bộ trưởng trình bày, trước khi đưa ra khuyến nghị. Những người tham gia sẽ nhận 550 bảng Anh bằng tiền mặt hoặc phiếu quà tặng. Cách làm này cho thấy London đang cố gắng xây dựng tính chính danh xã hội cho dự án, trong bối cảnh các kế hoạch định danh số trước đó từng vấp phải chỉ trích mạnh về khâu triển khai và nỗi lo quyền riêng tư.