Anh chuẩn bị cấm trẻ dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội, siết cả livestream, tin nhắn tự hủy và chatbot AI

Chính phủ Anh đang chuẩn bị một đợt siết quản lý công nghệ mạnh tay với mục tiêu bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Theo kế hoạch mới, người dưới 16 tuổi có thể bị cấm sử dụng các nền tảng mạng xã hội lớn, đồng thời bị hạn chế tiếp cận nhiều tính năng bị cho là tiềm ẩn rủi ro như livestream, liên hệ với người lạ, tin nhắn tự biến mất và chatbot AI đồng hành. Cụm từ “chatbot AI companion” dùng để chỉ các trợ lý trò chuyện sử dụng trí tuệ nhân tạo, được thiết kế để tương tác gần gũi như một người bạn ảo, nhưng cũng gây lo ngại vì có thể ảnh hưởng đến tâm lý hoặc khiến trẻ phụ thuộc cảm xúc.

Thủ tướng Keir Starmer cho biết các tập đoàn công nghệ lớn đã có cơ hội tự điều chỉnh nền tảng của mình nhưng không làm đủ để bảo vệ trẻ em. Vì vậy, chính phủ sẽ trực tiếp can thiệp bằng luật. Dự luật dự kiến được trình trước kỳ nghỉ Giáng sinh của Quốc hội Anh và nếu được thông qua, các quy định mới có thể bắt đầu có hiệu lực từ mùa xuân năm 2027. Thông điệp của chính phủ khá rõ ràng: đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật, mà là một sự thay đổi chuẩn mực đối với cách trẻ em tiếp cận internet.

Điểm đáng chú ý là kế hoạch của Anh không dừng ở việc chặn trẻ em tạo tài khoản mạng xã hội. Các bộ trưởng còn muốn kiểm soát những cơ chế thiết kế bị cho là khiến trẻ dễ gặp hại hoặc khó rời màn hình. Trong đó có “infinite scrolling” hay cuộn vô hạn, tức kiểu giao diện liên tục nạp nội dung mới khiến người dùng lướt không có điểm dừng; và khả năng áp dụng “social media curfew”, tức giới nghiêm mạng xã hội vào ban đêm. Chính phủ cũng đang cân nhắc bắt buộc các nền tảng chèn thời gian nghỉ giữa các phiên sử dụng để giảm tính gây nghiện.

Anh cho biết sẽ tham khảo mô hình của Australia, nơi từng thúc đẩy các biện pháp mạnh với mạng xã hội dành cho trẻ vị thành niên. Tuy nhiên, London dường như muốn tiến thêm một bước khi không chỉ nhắm vào bản thân nền tảng mà còn vào từng tính năng cụ thể. Các dịch vụ có thể bị ảnh hưởng bao gồm Snapchat, TikTok, YouTube, Instagram, Facebook và X. Tiêu chí chính là những nền tảng “user-to-user” — tức dịch vụ cho phép người dùng tương tác trực tiếp với nhau — và dựa nhiều vào “user-generated content”, nghĩa là nội dung do chính người dùng tạo ra thay vì do nhà phát hành biên soạn.

Để tránh lặp lại những vướng mắc từng xuất hiện ở Australia, chính phủ Anh muốn áp dụng các biện pháp “age assurance” được mô tả là có hiệu quả cao. “Age assurance” là khái niệm rộng hơn xác minh tuổi thông thường, bao gồm nhiều cách đánh giá độ tuổi người dùng như đối chiếu giấy tờ, phân tích khuôn mặt hoặc kiểm tra hành vi sử dụng. Tuy nhiên, tính chính xác và khả năng triển khai thực tế vẫn là dấu hỏi lớn. Các thử nghiệm trước đây với công nghệ kiểm tra tuổi đã cho thấy thanh thiếu niên có thể tìm cách vượt qua hệ thống khá dễ dàng, làm dấy lên lo ngại rằng quy định mạnh chưa chắc đã đồng nghĩa với hiệu quả cao.

Cơ quan quản lý truyền thông Ofcom sẽ là đơn vị chịu trách nhiệm thực thi phần lớn quy định mới. Ofcom vốn là cơ quan giám sát truyền thông và an toàn trực tuyến tại Anh, từng thúc đẩy nhiều thay đổi liên quan đến kiểm tra độ tuổi và bảo vệ trẻ em trước hành vi “grooming” — thuật ngữ chỉ quá trình kẻ xấu tiếp cận, thao túng và xây dựng lòng tin với trẻ vị thành niên nhằm mục đích lạm dụng hoặc bóc lột. Cơ quan này cho biết sẵn sàng phối hợp với chính phủ để xây dựng khung quy định chi tiết trong thời gian tới.

Theo tham vấn của chính phủ Anh về việc trẻ em lớn lên trong thế giới trực tuyến, 91% phụ huynh tham gia phản hồi ủng hộ việc đặt ngưỡng tối thiểu 16 tuổi trước khi trẻ được dùng dịch vụ mạng xã hội. Nhiều người cũng tin rằng quy định mới sẽ giúp giảm tranh cãi trong gia đình về thời gian dùng màn hình và hỗ trợ nhà trường quản lý hành vi số của học sinh tốt hơn. Tuy nhiên, các tổ chức bảo vệ quyền kỹ thuật số cảnh báo rằng những biện pháp như vậy có thể dẫn đến giám sát quá mức, kiểm duyệt mạnh tay hơn và xâm phạm quyền riêng tư cũng như quyền tự do biểu đạt của trẻ em.

Một số chuyên gia pháp lý và an toàn trực tuyến cho rằng thách thức thực sự nằm ở khâu thực thi. Nếu thanh thiếu niên dễ dàng lách luật bằng tài khoản giả, VPN hoặc nền tảng ít bị quản lý hơn, phụ huynh có thể còn khó theo dõi con em mình đang hoạt động ở đâu trên mạng. VPN, viết tắt của Virtual Private Network, là công nghệ giúp che giấu vị trí hoặc thay đổi khu vực truy cập internet, thường được dùng để vượt qua các giới hạn địa lý hoặc kiểm soát truy cập. Điều đó có nghĩa là bài toán của Anh không chỉ là ban hành luật, mà còn là thuyết phục các công ty công nghệ thực thi nghiêm túc và khiến giới trẻ không muốn hoặc không thể tìm đường vòng.