BBC khép lại kỷ nguyên phát thanh Sóng Dài Radio 4 sau gần một thế kỷ hoạt động

BBC đã chấm dứt phát sóng dịch vụ Radio 4 trên băng tần Long Wave (Sóng Dài) vào 1 giờ sáng BST ngày 27/6, đồng thời nền tảng này sẽ đóng hoàn toàn vào ngày 30/6. Sóng Dài là công nghệ phát thanh sử dụng dải tần số thấp, cho phép tín hiệu đi rất xa, đặc biệt hữu ích ở vùng nông thôn, khu vực hẻo lánh và ngoài khơi. Đây cũng là đài phát thanh Sóng Dài cuối cùng tại Vương quốc Anh, đánh dấu sự khép lại của một chương lịch sử phát thanh kéo dài gần 100 năm.

Theo BBC, hạ tầng Long Wave do bên thứ ba sở hữu và vận hành đã đi tới cuối vòng đời công nghệ. Nói cách khác, các thiết bị phát sóng đã quá cũ, khó bảo trì và cần khoản đầu tư lớn để thay thế. Trong bối cảnh chỉ còn một tỷ lệ rất nhỏ thính giả tiếp tục sử dụng nền tảng này, việc duy trì hệ thống không còn hợp lý về mặt kinh tế. BBC từng dự kiến khai tử Long Wave từ năm 2022, và đến tháng 3/2024 đã ngừng lịch phát riêng cho Radio 4 Long Wave, cho thấy quá trình chuyển đổi đã được chuẩn bị từ lâu.

Dù Sóng Dài ngừng hoạt động, Radio 4 vẫn tiếp tục phát qua các hạ tầng khác như FM, DAB và internet. FM là công nghệ phát thanh điều tần quen thuộc, hiện vẫn là phương án dự phòng chính và phủ sóng tới 99,5% hộ gia đình tại Anh. DAB, viết tắt của Digital Audio Broadcasting, là chuẩn phát thanh số giúp truyền tải nhiều kênh hơn và chất lượng âm thanh ổn định hơn phát thanh analog truyền thống. Trong khi đó, internet cho phép người nghe tiếp cận nội dung qua ứng dụng, website hoặc loa thông minh, phản ánh xu hướng tiêu thụ truyền thông hiện đại.

Sóng Dài từ lâu được xem là cứu cánh cho những cộng đồng ở vùng sâu vùng xa hoặc môi trường hàng hải, nơi các lựa chọn kết nối khác có thể không ổn định. BBC thừa nhận nền tảng này từng có vai trò đặc biệt với các nhóm thính giả dễ bị tổn thương và cho biết họ đang phối hợp với các tổ chức hỗ trợ để quá trình chuyển đổi diễn ra kịp thời, nhạy cảm hơn. Với hàng hải, bản tin Shipping Forecast nổi tiếng vẫn sẽ tiếp tục tồn tại trên các nền tảng khác. Đây là bản tin dự báo thời tiết và điều kiện biển dành cho tàu thuyền, gắn bó sâu sắc với đời sống văn hóa Anh.

BBC nhấn mạnh Shipping Forecast không thuộc hệ thống Maritime Safety Information, hay MSI. MSI là dịch vụ Thông tin An toàn Hàng hải bắt buộc, cung cấp cảnh báo và dữ liệu quan trọng cho tàu thuyền như thời tiết nguy hiểm, cảnh báo điều hướng hay thông tin cứu nạn. Vì vậy, dù Shipping Forecast rất nổi tiếng, nó chỉ là kênh bổ sung mang tính đặc thù của Anh chứ không phải thành phần bắt buộc trong hạ tầng an toàn quốc gia. Cơ quan Hàng hải và Bảo vệ bờ biển Anh vẫn khuyến khích các thủy thủ chủ động tiếp cận MSI bằng mọi phương thức có thể, bao gồm cả vệ tinh.

Dịch vụ Long Wave của BBC gắn liền với các cột ăng-ten tại trạm phát Droitwich ở vùng nông thôn Worcestershire, cùng hai trạm bổ sung tại Westerglen và Burghead ở Scotland. Cả ba cơ sở đều đã hơn 90 năm tuổi, trong đó Droitwich bắt đầu phát sóng từ năm 1934. Những công trình này không chỉ là hạ tầng viễn thông mà còn là di sản kỹ thuật, phản ánh giai đoạn phát triển đầu tiên của truyền thông đại chúng bằng vô tuyến.

Sau thông báo đóng cửa, một chiến dịch đã được khởi động nhằm đưa các cấu trúc tại Droitwich vào danh mục bảo tồn di sản. Nếu được ghi danh trong sổ đăng ký di sản được công nhận, các cột phát sóng này sẽ được xác định là có giá trị lịch sử, khiến việc sửa đổi lớn hoặc phá dỡ trở nên khó khăn hơn nhiều. Động thái này cho thấy dù công nghệ Long Wave đang rời sân khấu, dấu ấn vật lý và văn hóa của nó vẫn được nhiều người muốn gìn giữ.

Long Wave không chỉ phục vụ phát thanh dân sự. Trong Thế chiến II, công nghệ vô tuyến tần số thấp này từng đóng vai trò quan trọng trong liên lạc và truyền tin. Ở giai đoạn gần đây hơn, tín hiệu 198 kHz của Radio 4 còn được dùng để điều khiển các công tơ điện tính giá ngoài giờ cao điểm. Đơn vị kHz, tức kilohertz, là thước đo tần số vô tuyến; 198 kHz thuộc vùng tần số thấp, phù hợp với đặc tính truyền xa của Sóng Dài. Điều đó cho thấy một hạ tầng phát thanh cũ kỹ vẫn từng âm thầm phục vụ cả các hệ thống tiện ích hiện đại.

Dù mang ý nghĩa lịch sử và cảm xúc với nhiều thế hệ người Anh, đặc biệt là những ai từng nghe tiếng phát thanh rè rè của Sóng Dài trong đêm, số phận của Radio 4 Long Wave dường như đã được định đoạt bởi tuổi đời hạ tầng, chi phí vận hành và sự trỗi dậy của các lựa chọn thay thế hiệu quả hơn. Khi FM, phát thanh số, internet và liên lạc vệ tinh đã trở nên phổ biến, việc duy trì một nền tảng cũ cho số ít người nghe không còn phù hợp với thực tế vận hành. Sự ra đi của Long Wave vì thế không chỉ là một quyết định kỹ thuật, mà còn là biểu tượng cho quá trình chuyển giao từ phát thanh analog sang kỷ nguyên truyền dẫn số.