Hệ thống Atlas của Bộ Nội vụ Anh gây thất vọng: 8 năm phát triển nhưng vẫn không giúp rút kinh nghiệm từ các vụ kháng cáo tị nạn

Một báo cáo mới của Thanh tra trưởng độc lập về Biên giới và Nhập cư tại Anh cho thấy Atlas, hệ thống CNTT mới của Bộ Nội vụ Anh dùng để quản lý hồ sơ nhập cư và tị nạn, đang không hỗ trợ hiệu quả cho đội ngũ xử lý hồ sơ trong việc học hỏi từ kết quả các vụ kháng cáo. Dù đã mất tới 8 năm phát triển, nền tảng này vẫn chưa cung cấp được dữ liệu phản hồi về kết quả kháng cáo tị nạn cho các cán bộ ra quyết định. Nói cách khác, Atlas hiện chưa làm tốt vai trò của một hệ thống quản lý hồ sơ, tức phần mềm tập trung dùng để theo dõi, cập nhật và phân tích vòng đời của từng vụ việc.

Theo báo cáo, số đơn kháng cáo đối với quyết định về quy chế tị nạn đã tăng mạnh từ khoảng 8.000 vụ trong giai đoạn 2022-2023 lên hơn 29.000 vụ trong giai đoạn 2023-2024. Trong bối cảnh khối lượng công việc leo thang, khả năng phân tích xu hướng từ các phán quyết trước đó lẽ ra phải là tính năng cốt lõi của Atlas. Tuy nhiên, kể từ khi chuyển đổi từ CID sang Atlas, Bộ Nội vụ không thể cung cấp dữ liệu hoặc phản hồi có hệ thống cho người ra quyết định. Báo cáo cho biết các nhóm địa phương buộc phải dùng ‘workaround’ — tức các giải pháp tạm, làm thủ công hoặc vá lỗi quy trình — để bù đắp thiếu sót này, nhưng cách làm đó khiến việc theo dõi xu hướng và rút kinh nghiệm trở nên kém hiệu quả.

Atlas chính thức tiếp nhận vai trò từ CID vào năm 2025. CID, viết tắt của Casework Information Database, là cơ sở dữ liệu hồ sơ nghiệp vụ cũ của Bộ Nội vụ, được phát triển từ năm 2000. Về bản chất, đây là một ‘legacy system’ — thuật ngữ chỉ các hệ thống công nghệ cũ nhưng vẫn phải duy trì vì còn gắn chặt với vận hành thực tế. Vấn đề thường gặp với legacy system là dữ liệu, quy trình và phần mềm phụ trợ đã đan xen quá sâu, khiến việc thay thế trở nên phức tạp. Trong trường hợp của Atlas, dù việc bàn giao đã hoàn tất trên danh nghĩa, thanh tra vẫn ghi nhận đến tháng 12/2025 nhân sự Bộ Nội vụ còn phải quay lại dùng hệ thống cũ để tra cứu một số thông tin.

Báo cáo thanh tra nêu rõ công việc sửa chữa vấn đề này vẫn đang tiếp diễn trong giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 12/2025, và để xử lý triệt để có thể cần ‘full rebuild of other platforms’ — tức xây dựng lại hoàn toàn các nền tảng công nghệ liên quan. Điều này cho thấy sự cố không chỉ nằm ở một tính năng đơn lẻ, mà có thể bắt nguồn từ kiến trúc hệ thống, cách các nền tảng trao đổi dữ liệu với nhau hoặc cách dữ liệu kháng cáo được tích hợp. Trong các dự án chính phủ số, ‘platform’ thường là lớp hạ tầng phần mềm hoặc dịch vụ dùng chung cho nhiều quy trình, nên khi một mắt xích gặp vấn đề, việc sửa chữa có thể lan sang toàn bộ hệ sinh thái CNTT.

Atlas được phát triển với sự tham gia của các nhà thầu như Accenture, Mastek và PA Consulting. Các hợp đồng bắt đầu từ năm 2020 có tổng giá trị khoảng 79,7 triệu bảng Anh. Trước đó, vào năm 2019, hệ thống được kỳ vọng sẽ triển khai đầy đủ trong năm 2021. Tuy nhiên, Bộ Nội vụ đã không đạt mốc này. Đến năm 2023, cơ quan này tiếp tục lỡ thêm một hạn chót khác cho việc bàn giao hoàn toàn và ‘decommissioning’ CID — thuật ngữ decommissioning có nghĩa là ngừng vận hành chính thức một hệ thống cũ sau khi hệ thống mới đã sẵn sàng thay thế. Khi đó, Bộ Nội vụ từng thông báo với Cơ quan Kiểm toán Quốc gia Anh rằng sẽ dừng sử dụng CID vào tháng 9/2023, nhưng mốc này cũng bị bỏ lỡ.

Bộ Nội vụ Anh từng mô tả quá trình phát triển Atlas là hành trình kéo dài 8 năm, chịu tác động từ hàng loạt biến cố toàn cầu như Brexit, đại dịch Covid-19, Chương trình tái định cư công dân Afghanistan và các chương trình dành cho công dân Ukraine. Những yếu tố này không chỉ làm tăng khối lượng hồ sơ mà còn buộc hệ thống phải thích nghi với thay đổi chính sách liên tục. Với các nền tảng xử lý hồ sơ nhập cư, điều đó đồng nghĩa phải cập nhật quy tắc nghiệp vụ, biểu mẫu, luồng phê duyệt và cách lưu trữ dữ liệu trong thời gian ngắn — một thách thức lớn đối với bất kỳ dự án chuyển đổi số quy mô nhà nước nào.

Đến tháng 6/2026, một báo cáo từ Ủy ban Tài khoản Công của Quốc hội Anh xác nhận Bộ Nội vụ không còn sử dụng CID. Tuy nhiên, cơ quan này cũng phát hiện nhân viên vẫn phải duy trì các bảng tính riêng song song với hệ thống chính thức. Việc phải dựa vào spreadsheet, tức các bảng tính như Excel để theo dõi dữ liệu ngoài hệ thống trung tâm, thường là dấu hiệu cho thấy phần mềm chính chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu vận hành thực tế. Với một dự án được kỳ vọng hiện đại hóa toàn bộ quy trình xử lý hồ sơ tị nạn, đây là tín hiệu đáng lo ngại: hệ thống mới đã thay thế cái cũ về mặt hình thức, nhưng vẫn chưa hoàn tất lời hứa về hiệu quả và khả năng học hỏi từ dữ liệu.