EU có thể nới tay với quy định khí thải trung tâm dữ liệu sau sức ép vận động hành lang

Liên minh châu Âu (EU) được cho là đang xem xét sửa đổi hệ thống xếp hạng môi trường dành cho trung tâm dữ liệu, sau sức ép từ các nhà vận hành datacenter và các tập đoàn công nghệ lớn. Theo thông tin từ bản dự thảo sửa đổi bị rò rỉ, các cơ sở này có thể sẽ được phép bù trừ khí nhà kính bằng cách mua chứng chỉ năng lượng sạch từ các dự án năng lượng tái tạo ở một quốc gia thành viên EU khác, thay vì bị giới hạn trong cùng khu vực đặt trung tâm dữ liệu như đề xuất ban đầu. Về bản chất, “bù trừ phát thải” là cơ chế cho phép doanh nghiệp cân bằng lượng khí thải của mình bằng cách tài trợ hoặc mua tín chỉ từ các nguồn điện sạch như gió hoặc mặt trời.

Hồi tháng 3, Ủy ban châu Âu đã công bố dự thảo quy định đưa ra thang điểm từ A đến G cho trung tâm dữ liệu, dựa trên mức độ hiệu quả sử dụng năng lượng và nước. Đây là một dạng “nhãn môi trường” giúp đánh giá mức độ bền vững trong vận hành. Mục tiêu là tạo động lực để ngành datacenter — hạ tầng cốt lõi lưu trữ, xử lý dữ liệu cho dịch vụ số — hoạt động xanh hơn, đặc biệt khi nhu cầu AI và điện toán đám mây đang khiến công suất trung tâm dữ liệu dự kiến tăng mạnh trong thập kỷ tới. Điện toán đám mây, hay cloud computing, là mô hình cung cấp tài nguyên máy tính qua internet thay vì doanh nghiệp phải tự xây dựng toàn bộ hạ tầng tại chỗ.

Theo báo cáo, thay đổi trong dự thảo được đưa ra sau khi doanh nghiệp và các nhóm vận động hành lang cho rằng yêu cầu chỉ được mua chứng chỉ năng lượng sạch trong cùng khu vực sẽ làm tăng chi phí vận hành. Vận động hành lang, hay lobbying, là hoạt động doanh nghiệp hoặc hiệp hội tác động lên nhà làm luật để định hình chính sách theo hướng có lợi hơn cho họ. Trong bối cảnh chi phí điện, đất đai và hạ tầng đều tăng, việc được mở rộng phạm vi mua chứng chỉ trên toàn EU có thể giúp các nhà vận hành dễ tìm nguồn bù trừ rẻ hơn và dồi dào hơn.

Nỗ lực của EU nhằm buộc trung tâm dữ liệu và các ngành tiêu thụ điện lớn phải tăng hiệu quả năng lượng đã vấp phải phản ứng không nhỏ. Năm ngoái, Climate Neutral Data Centre Pact (CNDCP) — một sáng kiến quy tụ nhiều doanh nghiệp cam kết hướng tới trung tâm dữ liệu trung hòa khí hậu — đã bày tỏ lo ngại về các tiêu chuẩn hiệu suất mà Ủy ban châu Âu cân nhắc, dựa trên dữ liệu báo cáo bắt buộc theo Chỉ thị Hiệu quả Năng lượng (Energy Efficiency Directive, viết tắt là EED). EED là bộ quy tắc của EU nhằm buộc các lĩnh vực kinh tế sử dụng năng lượng tiết kiệm và minh bạch hơn.

Danh sách thành viên ký kết CNDCP có những tên tuổi lớn như AWS, Microsoft, Google cùng các nhà vận hành trung tâm dữ liệu như Digital Realty, NorthC và Vantage Data Centers. Điều này cho thấy cuộc tranh luận không chỉ là vấn đề kỹ thuật môi trường, mà còn liên quan trực tiếp đến chiến lược mở rộng hạ tầng số của các ông lớn công nghệ. Với AI tạo sinh và các dịch vụ đám mây ngày càng ngốn tài nguyên tính toán, datacenter đang trở thành một trong những điểm nóng về tiêu thụ điện và nước tại châu Âu.

Ngoài năng lượng, việc sử dụng nước của trung tâm dữ liệu cũng là chủ đề nhạy cảm. Tổ chức thương mại Cloud Infrastructure Service Providers in Europe (CISPE) từng chỉ trích Chiến lược Khả năng chống chịu về nước của EU, cảnh báo rằng các yêu cầu pháp lý quá nặng nề liên quan đến tiêu thụ nước có thể khiến doanh nghiệp chuyển dự án ra ngoài châu Âu. Đây là vấn đề đáng chú ý vì nhiều trung tâm dữ liệu cần hệ thống làm mát quy mô lớn, trong đó nước thường đóng vai trò quan trọng để kiểm soát nhiệt độ máy chủ.

Hiệp hội Trung tâm Dữ liệu châu Âu (EUDCA) trong tuần này tái khẳng định cam kết với mục tiêu trung tâm dữ liệu trung hòa khí hậu và tăng trưởng số bền vững. Tuy nhiên, tổ chức này cũng nhấn mạnh rằng châu Âu sẽ khó mở khóa đủ năng lực hạ tầng số cho tham vọng AI nếu không giải quyết các điểm nghẽn mang tính cấu trúc của hệ thống điện. Những điểm nghẽn đó bao gồm mở rộng lưới truyền tải và phân phối điện, đẩy nhanh quy trình cấp phép, minh bạch hơn trong phê duyệt dự án và đảm bảo nguồn điện carbon thấp ổn định. “Điện carbon thấp” là điện tạo ra với lượng phát thải CO2 thấp hơn đáng kể so với than hoặc khí đốt truyền thống, ví dụ như điện gió, mặt trời, thủy điện hoặc hạt nhân.

Một báo cáo gần đây cũng cho rằng nếu châu Âu muốn tiếp tục mở rộng công suất trung tâm dữ liệu để phục vụ AI và điện toán đám mây, khu vực này cần một khung chính sách kết hợp cả hiệu quả năng lượng lẫn hiệu quả sử dụng nước. Nói cách khác, bài toán không còn là xây thêm datacenter bằng mọi giá, mà là xây theo cách hệ thống điện, nguồn nước và mục tiêu khí hậu vẫn chịu đựng được. AI, đặc biệt là các mô hình lớn cần huấn luyện và suy luận liên tục, đang làm nhu cầu điện của datacenter tăng nhanh hơn nhiều so với giai đoạn trước.

Hệ thống xếp hạng môi trường nói trên hiện vẫn được lên kế hoạch thông qua trong quý III năm nay. Tuy nhiên, các tranh luận quanh việc nới quy định bù trừ phát thải có thể khiến tiến độ tiếp tục bị kéo dài. Nếu điều đó xảy ra, EU sẽ phải cân bằng giữa hai mục tiêu ngày càng khó dung hòa: giữ châu Âu hấp dẫn với đầu tư hạ tầng số và đồng thời không làm suy yếu các tiêu chuẩn môi trường mà khối này đang theo đuổi.