Anh củng cố kế hoạch cấm mạng xã hội với người dưới 16 tuổi sau thử nghiệm cho thấy trẻ ngủ ngon và giao tiếp nhiều hơn

Chính phủ Anh vừa công bố kết quả một thử nghiệm quy mô hơn 300 gia đình trên khắp Vương quốc Anh, cho thấy thanh thiếu niên dành ít thời gian hơn cho mạng xã hội thường cảm thấy hạnh phúc hơn, ngủ tốt hơn và sẵn sàng trò chuyện với người thân nhiều hơn. Kết quả này đang được các bộ trưởng sử dụng để củng cố kế hoạch cấm người dưới 16 tuổi truy cập mạng xã hội. Về bản chất, mạng xã hội là các nền tảng trực tuyến như TikTok, Instagram hay Snapchat, nơi người dùng chia sẻ nội dung và tương tác liên tục; chính đặc tính “cuộn vô tận” này thường bị cho là làm tăng thời gian bám màn hình.

Trong nghiên cứu, các gia đình áp dụng một trong ba biện pháp: gỡ hoàn toàn ứng dụng mạng xã hội, chặn truy cập từ 21h đến 7h, hoặc giới hạn mỗi ứng dụng chỉ 15 phút mỗi ngày. Ứng dụng ở đây là phần mềm cài trên điện thoại hoặc máy tính bảng, còn tính năng chặn theo khung giờ là cơ chế kiểm soát truy cập trong một khoảng thời gian cố định. Theo báo cáo, thanh thiếu niên trong các nhóm này nhìn chung đi ngủ sớm hơn, ngủ sâu hơn, cảm thấy bình tĩnh hơn và tập trung tốt hơn ở trường.

Nhóm gia đình loại bỏ hẳn các ứng dụng mạng xã hội ghi nhận tác động rõ rệt nhất. Trẻ dành nhiều thời gian gặp gỡ bạn bè trực tiếp hơn, buổi tối trong gia đình cũng bớt phụ thuộc vào màn hình và tăng tương tác mặt đối mặt. Đây là điểm đáng chú ý vì “tương tác mặt đối mặt” được xem là yếu tố quan trọng đối với phát triển cảm xúc và kỹ năng xã hội ở tuổi vị thành niên. Trong khi đó, mô hình “giới nghiêm số” từ 21h đến 7h cũng mang lại kết quả tích cực, đặc biệt về giấc ngủ, và nhiều phụ huynh cho biết quy tắc này nhanh chóng trở thành thói quen sau vài tuần.

Trái ngược với hai biện pháp trên, việc giới hạn mỗi ứng dụng 15 phút/ngày không mang lại hiệu quả như kỳ vọng. Nhiều thiếu niên cho rằng khoảng thời gian này quá ngắn để sử dụng “có ý nghĩa”, từ đó nảy sinh hành vi lách luật như chia nhỏ thời gian dùng, chuyển sang thiết bị khác hoặc chuyển sang nền tảng chưa bị áp hạn mức. Điều này cho thấy các biện pháp kiểm soát quá chặt nhưng thiếu linh hoạt có thể khiến người dùng tìm cách né tránh thay vì thay đổi hành vi thực sự.

Một trong những chỉ trích lớn nhất với kế hoạch cấm mạng xã hội theo độ tuổi là trẻ vị thành niên có thể dùng VPN để tiếp tục truy cập. VPN, viết tắt của Virtual Private Network, là công nghệ giúp che giấu vị trí hoặc định tuyến kết nối Internet qua máy chủ khác, thường được dùng để tăng riêng tư hoặc vượt qua một số giới hạn địa lý. Tuy nhiên, số liệu mới đi kèm nghiên cứu cho thấy dù khoảng một phần tư trẻ từ 11 đến 17 tuổi từng dùng VPN, chỉ 7 đến 10 phần trăm nói rằng họ dùng công cụ này để vượt qua bước kiểm tra tuổi.

Theo chính phủ Anh, cách lách phổ biến hơn nhiều hiện nay đơn giản là khai ngày sinh giả khi đăng ký tài khoản. Vì vậy, trọng tâm sắp tới sẽ là buộc các nền tảng áp dụng hệ thống xác minh độ tuổi mạnh hơn. Xác minh độ tuổi là tập hợp các phương pháp kỹ thuật nhằm kiểm tra người dùng có đúng trong nhóm tuổi được phép hay không, có thể bao gồm đối chiếu giấy tờ, kiểm tra khuôn mặt bằng AI hoặc xác thực qua bên thứ ba. Dù vậy, việc triển khai các hệ thống này vẫn gây tranh cãi vì liên quan đến quyền riêng tư, độ chính xác và chi phí tuân thủ của doanh nghiệp công nghệ.

Kết quả thử nghiệm chưa thể chứng minh rằng lệnh cấm mạng xã hội với người dưới 16 tuổi sẽ dễ thực thi hoặc được ủng hộ rộng rãi. Tuy nhiên, nó tạo cho các bộ trưởng Anh một cơ sở thực tế để lập luận rằng giảm thời gian “doomscrolling” – thuật ngữ chỉ thói quen cuộn xem vô tận các nội dung tiêu cực hoặc gây nghiện – có thể giúp thanh thiếu niên nghỉ ngơi tốt hơn và giúp gia đình bớt phân tán hơn. Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang cân nhắc siết quản lý nền tảng số với trẻ em, động thái của Anh có thể trở thành một phép thử chính sách đáng chú ý cho toàn ngành công nghệ.