Nhà mạng châu Âu đối mặt hóa đơn tới 40 tỷ euro nếu buộc thay thiết bị Huawei, ZTE

Các nhà mạng châu Âu đang cảnh báo rằng kế hoạch buộc loại bỏ thiết bị từ những “nhà cung cấp rủi ro cao” có thể khiến họ tốn từ 30 đến 40 tỷ euro. Cảnh báo này xuất phát từ báo cáo của GSMA Intelligence, bộ phận nghiên cứu của GSMA — hiệp hội thương mại toàn cầu của ngành di động. Trọng tâm tranh cãi nằm ở dự thảo Cybersecurity Act 2, hay CSA2, một khung pháp lý an ninh mạng mới của Liên minh châu Âu nhằm giảm nguy cơ đối với hạ tầng số quan trọng. Nếu được thông qua, quy định này có thể buộc các nước thành viên phải tháo dỡ và thay thế thiết bị mạng trọng yếu do các nhà cung cấp bị xếp vào nhóm rủi ro cao cung cấp.

Dù văn bản chính sách dùng cụm từ “high-risk vendors” (HRV, tức nhà cung cấp rủi ro cao), trong thực tế giới quan sát hiểu rằng khái niệm này chủ yếu nhắm tới các hãng Trung Quốc như Huawei và ZTE. Đây là những doanh nghiệp từng nhiều lần bị phương Tây đặt câu hỏi về rủi ro an ninh quốc gia, dù tranh cãi kỹ thuật và chính trị quanh vấn đề này vẫn chưa hoàn toàn khép lại. Với viễn thông, thiết bị của các hãng này không chỉ xuất hiện ở mạng di động mà còn hiện diện sâu trong mạng cố định, mạng truyền dẫn và các lớp hạ tầng nền.

Theo GSMA, chi phí thay thế không chỉ nằm ở các trạm phát sóng di động. Ước tính trung vị 35 tỷ euro bao gồm khoảng 19 tỷ euro cho mạng di động, 5 tỷ euro cho hạ tầng mạng cố định và 11 tỷ euro cho mạng truyền dẫn. Mạng truyền dẫn là phần “xương sống” vận chuyển dữ liệu giữa các khu vực, trong đó có optical backbone — tuyến trục quang, tức hệ thống cáp quang dung lượng lớn kết nối các nút mạng chính — và cả cáp ngầm dưới biển, vốn giữ vai trò sống còn trong kết nối quốc tế. Điều đáng chú ý là các nhà mạng có thể chỉ được khoảng ba năm để hoàn tất việc tháo gỡ ở mảng di động, một khung thời gian rất gấp đối với hạ tầng có quy mô quốc gia.

GSMA cho rằng tác động lớn không dừng ở chi phí “rip-and-replace” — thuật ngữ chỉ việc tháo bỏ hoàn toàn thiết bị cũ rồi lắp mới. Khi một nhóm nhà cung cấp bị loại khỏi thị trường, mức độ cạnh tranh sẽ giảm và giá thiết bị nhiều khả năng tăng lên. Phân tích của tổ chức này dựa trên “diversion ratios”, một phương pháp kinh tế đo xem doanh số mà một công ty mất đi sẽ chuyển sang đối thủ nào, kết hợp với dữ liệu biên lợi nhuận để ước tính biến động giá. Kết quả cho thấy giá thiết bị mạng di động có thể tăng 24%, thiết bị mạng cố định tăng tới 19%, còn thiết bị cho mạng truyền dẫn tăng khoảng 10%.

Dựa trên kế hoạch đầu tư dự kiến trong giai đoạn 2027–2030, báo cáo ước tính các nhà khai thác mạng sẽ phải chịu thêm khoảng 8,5 tỷ euro ngoài các khoản thay thế trực tiếp. Với áp lực này, doanh nghiệp viễn thông có thể buộc phải điều chỉnh chiến lược: либо tăng phí truy cập đối với người dùng, либо cắt giảm ngân sách nâng cấp mạng và cải thiện dịch vụ — hoặc thậm chí làm cả hai. Trong bối cảnh châu Âu đang muốn tăng tốc số hóa, đây là rủi ro không nhỏ đối với người tiêu dùng lẫn năng lực cạnh tranh của khu vực.

GSMA nhấn mạnh rằng hạ tầng mạng chất lượng cao với chi phí hợp lý là công nghệ nền tảng cho tăng trưởng năng suất, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế. Nếu chi phí tăng và tiến độ triển khai chậm lại, tham vọng hoàn thành các mục tiêu Digital Decade 2030 của EU có thể bị ảnh hưởng. Đây là chương trình chiến lược của châu Âu nhằm thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trước năm 2030. Tác động đặc biệt đáng lo ở các mạng 5G và tương lai là 6G — thế hệ mạng di động kế tiếp, được kỳ vọng mang lại độ trễ thấp hơn, tốc độ cao hơn và hỗ trợ các ứng dụng công nghiệp, AI và tự động hóa quy mô lớn.

Báo cáo cũng gợi lại trường hợp Vương quốc Anh, nơi các nhà mạng từng bị buộc loại bỏ thiết bị Huawei khỏi mạng 5G sau sức ép địa chính trị từ Mỹ. Theo lập luận được nêu trong bài, quyết định đó đã góp phần khiến chất lượng và hiệu năng 5G của Anh tụt lại so với nhiều nước châu Âu, vì nguồn lực lẽ ra dùng để mở rộng vùng phủ và nâng cấp dịch vụ lại phải chuyển sang thay thiết bị. Trong khi đó, tại Mỹ, một số mạng viễn thông vẫn còn dùng thiết bị Huawei và không muốn thay nếu chính phủ không chi trả. Với châu Âu, câu hỏi giờ không còn là có nên tăng cường an ninh mạng hay không, mà là EU sẵn sàng trả bao nhiêu để theo đuổi mục tiêu đó mà không làm chậm chính tương lai số của mình.