Trung tâm dữ liệu không chỉ cần giấy phép: Cuộc đua giành niềm tin của cộng đồng

Một trung tâm dữ liệu có thể được cấp phép xây dựng nhưng chưa chắc được người dân chào đón. Khi các cơ sở điện toán ngày càng lớn, câu hỏi đặt ra không còn chỉ là doanh nghiệp có đủ vốn và thiết bị hay không, mà còn là điện lấy từ đâu, nước dùng bao nhiêu và ai sẽ chịu tác động.

Schneider Electric cho biết chưa thấy dấu hiệu chững lại trong hoạt động kinh doanh phục vụ trung tâm dữ liệu. Steven Carlini, Phó chủ tịch phụ trách đổi mới và trung tâm dữ liệu của hãng, nói danh mục dự án sắp triển khai vẫn vững, đồng thời Schneider có nhiều thỏa thuận cung ứng với các nhà vận hành lớn.

Là nhà cung cấp hạ tầng điện, thiết bị làm mát và phân phối điện, Schneider có góc nhìn trực tiếp về kế hoạch đầu tư của khách hàng. Tuy nhiên, hãng cũng có lợi ích thương mại gắn với việc các dự án tiếp tục được xây dựng. Nhận định lạc quan này xuất hiện trong bối cảnh những báo cáo trước đó cho thấy chỉ khoảng một nửa công suất dự kiến cho năm 2026 tại Mỹ thực sự đang được thi công, còn diện tích đất được giải phóng cho dự án mới đã chững lại.

Theo Carlini, doanh nghiệp Mỹ vẫn xây dựng nhanh nhất có thể, trong khi tại châu Âu, thủ tục quy hoạch và những trở ngại khác khiến quá trình triển khai khó khăn hơn. Dù vậy, thay đổi lớn mà ông dự báo không chỉ nằm ở tốc độ thi công, mà ở mức độ minh bạch khi xin giấy phép và đề nghị cấp điện.

Trước đây, tại Mỹ, nhà vận hành thường thương lượng với chính quyền địa phương theo các thỏa thuận bảo mật. Hệ quả là cư dân có thể không biết rõ dự án sắp xuất hiện gần nhà cho đến khi công trường bắt đầu hoạt động.

Cách tiếp cận đó ngày càng khó duy trì. Các nhóm vận động tại Mỹ đã kêu gọi tạm dừng xây dựng cơ sở mới từ cuối năm ngoái; bang New York cũng áp dụng biện pháp tạm dừng trong mùa hè năm nay. Quy mô dự án càng làm tranh luận nóng lên: cơ sở Hyperion của Meta được lên kế hoạch đạt công suất điện 5 GW, tương đương 5 tỷ watt, với diện tích chiếm một phần đáng kể so với Manhattan. Đây là quy mô công suất điện dự kiến, không phải thước đo trực tiếp về lượng công việc tính toán mà cơ sở thực hiện.

Khảo sát gần đây của Trung tâm Nghiên cứu Pew cho thấy người Mỹ ngày càng dè chừng trung tâm dữ liệu. Hơn một nửa người được hỏi đánh giá các cơ sở này gây bất lợi cho môi trường, hóa đơn năng lượng hộ gia đình và tài nguyên nước phục vụ làm mát.

Carlini cho rằng doanh nghiệp phải công khai nguồn điện, cách đưa điện tới cơ sở, lượng nước tiêu thụ, nguồn cấp nước, phát thải carbon, hiệu suất vận hành, vị trí xây dựng và mức tiếng ồn. Trung tâm dữ liệu là nơi tập trung máy chủ cùng thiết bị mạng để lưu trữ, xử lý dữ liệu; hoạt động liên tục của các thiết bị này tạo ra nhiệt, khiến hệ thống làm mát trở thành một phần thiết yếu của hạ tầng.

Tranh cãi về nước đã dẫn tới kiện tụng. Tại Virginia, nơi được xem là thủ phủ trung tâm dữ liệu của thế giới, một cựu quản lý chương trình phát triển bền vững về nước của AWS đang kiện công ty cũ, cáo buộc doanh nghiệp công bố thông tin sai lệch và gây hiểu nhầm về việc sử dụng nước tại bang này. Đây là cáo buộc trong vụ kiện, không phải kết luận đã được xác lập.

Carlini dự báo yêu cầu cấp phép sẽ buộc doanh nghiệp cung cấp nhiều thông tin hơn, sau đó là nghĩa vụ báo cáo trong quá trình vận hành. Theo cách tiếp cận này, nhà đầu tư không thể chỉ đưa ra dự báo để được chấp thuận rồi ngừng công bố số liệu khi cơ sở đi vào hoạt động.

Điều đó sẽ giúp cộng đồng có cơ sở đối chiếu giữa cam kết ban đầu với mức sử dụng tài nguyên thực tế. Tuy nhiên, đây là hướng thay đổi mà Carlini dự đoán, không có nghĩa mọi địa phương hiện đã áp dụng cùng một chế độ báo cáo.

Theo Carlini, nhà vận hành cũng phải thay đổi cách đối thoại với người dân. Lập luận rằng một dự án đương nhiên có lợi cho cộng đồng không còn đủ sức thuyết phục. Việc một người sử dụng Facebook hay Gmail không có nghĩa họ muốn một trung tâm dữ liệu xuất hiện ngay cạnh nhà.

Thay vì chỉ quảng bá quy mô đầu tư, doanh nghiệp cần thừa nhận những lo ngại cụ thể và giải thích dự án có thể hỗ trợ địa phương ra sao, chẳng hạn khả năng giảm một số chi phí hoặc mang lại lợi ích về thuế. Những lợi ích này cần được trình bày rõ ràng, thay vì mặc nhiên coi là kết quả chắc chắn của việc xây dựng.

Với các cơ sở phục vụ trí tuệ nhân tạo, Carlini dự báo sự chú ý sẽ chuyển dần từ công suất điện sang hiệu quả xử lý token. Token là đơn vị dữ liệu mà mô hình AI xử lý, có thể tương ứng với một từ, một phần của từ hoặc ký hiệu.

Các chỉ số như lượng token xử lý so với công suất điện sử dụng và số token trên mỗi đô la có thể giúp đánh giá hiệu quả kỹ thuật lẫn kinh tế. Theo Carlini, năng lực trung tâm dữ liệu trong tương lai thậm chí có thể được mô tả bằng khả năng xử lý token, thay vì chỉ bằng công suất điện.

Sự chuyển hướng này phản ánh một đòi hỏi rộng hơn: tiêu thụ nhiều điện không tự chứng minh được giá trị. Muốn tiếp tục mở rộng, ngành trung tâm dữ liệu sẽ phải giải thích rõ cả những gì mình tạo ra lẫn cái giá mà cộng đồng phải chia sẻ.