Ứng dụng ung thư của Palantir được ca ngợi, nhưng vì sao chỉ vài đơn vị NHS sử dụng?

Được giới thiệu là công cụ giúp rút ngắn thời gian chẩn đoán ung thư, Cancer 360 của Palantir vẫn có phạm vi sử dụng rất hạn chế trong Hệ thống Y tế Quốc gia Anh (NHS). Bốn năm sau khi bắt đầu thử nghiệm, số liệu chính thức mới ghi nhận khoảng năm đến sáu tổ chức quản lý bệnh viện và dịch vụ y tế thuộc NHS sử dụng ứng dụng. Đáng chú ý hơn, những thông tin được công bố theo yêu cầu tiếp cận thông tin đang làm dấy lên câu hỏi: đơn vị nào thực sự sử dụng công cụ, và đơn vị nào thực sự hưởng lợi?

Cancer 360 là một ứng dụng trên Nền tảng Dữ liệu Liên kết (FDP) do Palantir vận hành. Hợp đồng FDP có giá trị tối đa 330 triệu bảng Anh, không phải khoản chi dành riêng cho ứng dụng ung thư. Tranh luận về hiệu quả của Cancer 360 xuất hiện đúng lúc chính phủ Anh cân nhắc tương lai hợp đồng sau tháng 2/2027.

Cancer 360 được thiết kế để tập hợp thông tin bệnh nhân ung thư vốn nằm rải rác trong bảng tính và hồ sơ bệnh án điện tử vào một hệ thống chung. Mục tiêu là giúp nhân viên y tế theo dõi tình trạng bệnh nhân và xác định trường hợp cần ưu tiên điều trị. FDP đóng vai trò nền tảng kết nối, tổ chức và khai thác dữ liệu phục vụ những công việc như vậy.

Tháng 6/2025, NHS England tuyên bố Cancer 360 giúp giảm mạnh thời gian chẩn đoán. Cơ quan này dẫn kết quả thử nghiệm tại Chelsea and Westminster, nơi tỷ lệ bệnh nhân được chẩn đoán trong vòng 28 ngày tăng từ 72% lên 85%. Năm 2025, NHS England cũng cho biết ứng dụng phục vụ 46 nhóm đã đăng ký, có 239 người dùng hoạt động và xử lý dữ liệu của 52.000 bệnh nhân.

Tuy nhiên, những con số về tài khoản, nhóm làm việc hay hồ sơ bệnh nhân không đồng nghĩa với việc công cụ đã được triển khai rộng khắp. Dù các đơn vị NHS không bị thu phí trực tiếp khi sử dụng FDP, mức tiếp nhận Cancer 360 vẫn thấp.

Theo thông tin NHS England công bố tháng 6/2026, đến tháng 3 chỉ có năm đơn vị sử dụng Cancer 360, trong đó hai đơn vị được ghi nhận hưởng lợi. Đến bộ số liệu công bố tháng 10, phản ánh tình hình tới tháng 6, số đơn vị sử dụng tăng lên sáu và số đơn vị hưởng lợi tăng lên năm. Tuy nhiên, danh tính các đơn vị cùng lý do thay đổi không được nêu rõ. Bộ số liệu này sau đó bị gỡ khỏi trang NHS England, dù vẫn còn bản lưu trữ.

Một phản hồi khác của NHS England theo cơ chế tự do thông tin — cho phép công chúng yêu cầu cơ quan công quyền cung cấp thông tin — cho biết sáu đơn vị có người dùng đăng nhập Cancer 360 trong 12 tháng trước đó. Thế nhưng Chelsea and Westminster cùng Royal United Hospitals Bath, hai nơi từng được dẫn làm ví dụ thử nghiệm thành công, lại được ghi nhận không có người dùng riêng biệt nào đăng nhập trong giai đoạn này. Cả hai vẫn được liệt kê là đã hưởng lợi trong một phản hồi gửi nhóm vận động Foxglove.

Chỉ số người dùng riêng biệt đếm số người khác nhau truy cập hệ thống, thay vì tổng số lượt đăng nhập. Vì vậy, sự chênh lệch giữa chỉ số này và tuyên bố về lợi ích cần được giải thích rõ hơn. The Register đã đề nghị hai đơn vị cùng NHS England làm rõ.

Trường hợp East Lancashire Hospitals cho thấy việc đo lường mức sử dụng không đơn giản. Đơn vị này được ghi nhận có một người dùng riêng biệt đăng nhập ứng dụng, nhưng đến tháng 8/2026 lại xác nhận chưa đưa FDP vào vận hành thực tế. East Lancashire dự định triển khai nền tảng, bắt đầu bằng Cancer 360, song chưa có ngày chính thức sử dụng ứng dụng.

Những phản hồi do nhóm vận động No Palantir in the NHS thu thập cũng cho thấy một số đơn vị đã cân nhắc rồi không lựa chọn Cancer 360. East Kent Hospitals University cho biết chưa có nhu cầu tức thời. Bedfordshire Hospitals viện dẫn các vấn đề liên quan đến yêu cầu siêu dữ liệu. Đây là những thông tin mô tả dữ liệu, chẳng hạn cấu trúc hoặc thuộc tính của hồ sơ, giúp các hệ thống hiểu và xử lý dữ liệu nhất quán.

Các trường hợp này cho thấy cần phân biệt rõ giữa xem xét triển khai, có người đăng nhập, vận hành thực tế và đạt được kết quả đo lường được.

Thời gian chờ chẩn đoán ung thư trên toàn nước Anh đang có những cải thiện rộng hơn. Nhưng với phạm vi triển khai Cancer 360 còn nhỏ, không thể đơn giản quy các tiến bộ cấp quốc gia cho ứng dụng này.

Việc công bố hiệu quả của toàn bộ FDP cũng đang bị giám sát. Tháng 7/2026, Cơ quan Quản lý Thống kê Anh yêu cầu NHS England bảo đảm các bộ trưởng được cung cấp thông tin chính xác, sau tranh cãi về dữ liệu quảng bá nền tảng.

Trước đó, Foxglove phát hiện gần một phần ba đơn vị sử dụng FDP thực hiện ít thủ thuật y tế hơn so với trước khi nền tảng đi vào hoạt động. Nhóm này cũng cho biết Chelsea and Westminster đóng góp tới 84% mức giảm danh sách chờ khám ngoại trú được báo cáo, trong khi chỉ 16 đơn vị sử dụng công cụ FDP liên quan. Đây là số liệu về các công cụ thuộc FDP nói chung, không phải riêng Cancer 360. Sau khi cơ quan thống kê bắt đầu đánh giá các tuyên bố, NHS England đã bổ sung nhiều lưu ý hơn trên trang web.

Những câu hỏi về hiệu quả còn gắn với lịch sử mua sắm của dự án. Chelsea and Westminster bắt đầu thử nghiệm năm 2022 trong khuôn khổ hợp đồng 23 triệu bảng với Palantir được trao không qua cạnh tranh. Các bên chỉ trích cho rằng Palantir có lợi thế khi những trường hợp ứng dụng được phát triển từ các hợp đồng không cạnh tranh, tổng trị giá 60 triệu bảng, sau đó được đưa sang FDP.

Hợp đồng FDP được trao cuối năm 2023, có thời hạn tối đa bảy năm. Các thông tin xuất hiện trong tuần này cho thấy chính phủ có thể tiếp tục hợp đồng, đồng thời mở một quy trình mua sắm song song để tìm phương án thay thế Palantir.

Động thái đó phản ánh lo ngại về sự phụ thuộc vào một nhà cung cấp: khi hệ thống và quy trình đã gắn chặt với một doanh nghiệp, việc chuyển đổi có thể trở nên khó khăn, tốn kém. Nó cũng gắn với mục tiêu tăng quyền tự chủ công nghệ của Anh. Với Cancer 360, câu hỏi trước mắt vẫn rất cụ thể: bao nhiêu đơn vị đang dùng công cụ trong công việc hằng ngày, và lợi ích cho bệnh nhân được chứng minh bằng những dữ liệu nào?