Anh đề xuất thu phí đặt cọc kết nối điện với trung tâm dữ liệu để chặn dự án “xí chỗ” trên lưới điện

Cơ quan quản lý điện và khí đốt của Anh, Ofgem, đang lấy ý kiến về kế hoạch buộc các dự án trung tâm dữ liệu nộp một khoản phí khi chấp nhận đề nghị đấu nối lên lưới điện quốc gia. Mục tiêu là ngăn các hồ sơ mang tính đầu cơ — tức nộp xin trước để giữ chỗ nhưng không chắc sẽ xây thật — vốn đang làm tắc nghẽn quy trình cấp kết nối và kéo dài thời gian chờ của những dự án khả thi. Theo Ofgem, tổng nhu cầu xin cấp điện đã tăng từ 41 gigawatt (GW) lên 125 GW trong chưa đầy một năm; riêng trung tâm dữ liệu chiếm ít nhất 80 GW trong phần tăng thêm. GW là đơn vị đo công suất rất lớn, thường dùng để mô tả quy mô phát điện hoặc nhu cầu điện của các khu công nghiệp và hạ tầng số.

Đề xuất mới có tên Datacenter Commitment Fee, có thể hiểu là phí cam kết dành cho dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn. Khoản này sẽ do chủ đầu tư nộp khi đồng ý nhận suất kết nối điện. Nếu dự án thực sự đi vào vận hành và bắt đầu tiêu thụ điện, khoản phí sẽ được hoàn lại. Ngược lại, nếu dự án rút lui sớm khỏi hàng chờ, số tiền đó sẽ bị giữ lại. Cơ chế này giống một khoản đặt cọc để buộc doanh nghiệp chứng minh họ nghiêm túc, thay vì nộp hồ sơ hàng loạt chỉ để giữ quyền lựa chọn.

Ofgem cho biết mức phí đang được cân nhắc trong khoảng từ 237.500 bảng Anh đến 712.500 bảng Anh cho mỗi megawatt công suất đăng ký. Megawatt là đơn vị nhỏ hơn GW, thường dùng để tính nhu cầu điện của từng cơ sở cụ thể. Theo cơ quan này, khoản phí tương đương khoảng 2,5% đến 7,5% chi phí trung bình của một dự án. Với các trung tâm dữ liệu hiện đại — nơi tập trung hàng nghìn máy chủ để lưu trữ, xử lý dữ liệu và chạy các dịch vụ đám mây hoặc AI — nhu cầu điện có thể rất lớn, nên tổng phí đặt cọc cũng không hề nhỏ.

Theo các chuyên gia thị trường, nhiều nhà phát triển trung tâm dữ liệu hiện theo đuổi chiến lược xin quyền sử dụng nhiều khu đất cùng lúc, rồi nộp yêu cầu kết nối điện cho từng địa điểm để xem nơi nào được phê duyệt trước. Sau đó họ mới quyết định xây ở đâu. Cách làm này giúp doanh nghiệp tăng cơ hội có điện, nhưng lại khiến hàng chờ quốc gia bị lấp đầy bởi các yêu cầu chưa chắc thành hiện thực. Một số hồ sơ còn đòi hỏi thực hiện load study — tức nghiên cứu tải điện để đánh giá lưới có thể đáp ứng thêm nhu cầu hay không — vốn tốn kém thời gian và nguồn lực của ngành năng lượng.

Nhiều doanh nghiệp trong ngành ủng hộ việc ưu tiên công suất lưới cho các dự án đáng tin cậy, nhưng cũng cảnh báo rằng cải tổ hàng chờ không thể tự nó giải quyết bài toán thiếu hạ tầng điện. Telehouse, nhà vận hành mô hình colocation tại London, cho rằng nước Anh vẫn cần đầu tư dài hạn để mở rộng lưới điện. Colocation là mô hình cho phép nhiều khách hàng thuê không gian, điện, làm mát và kết nối mạng trong cùng một trung tâm dữ liệu, thay vì tự xây cơ sở riêng. Theo doanh nghiệp này, cần phối hợp chặt hơn giữa nhà vận hành trung tâm dữ liệu, chính quyền địa phương, National Grid và các đơn vị vận hành mạng ngay từ giai đoạn quy hoạch để bảo đảm hạ tầng được xây đúng nơi, đúng thời điểm.

Sức ép lên lưới điện Anh gắn chặt với cơn sốt AI. Các hệ thống trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là mô hình ngôn ngữ lớn và hạ tầng huấn luyện, cần những cụm máy chủ hiệu năng cao tiêu thụ điện năng khổng lồ. Trước đó, chính phủ Anh đã công bố AI Opportunities Action Plan, trong đó có ý tưởng lập các “AI Growth Zones” — khu vực ưu tiên phát triển AI với thủ tục quy hoạch được rút gọn để đẩy nhanh việc xây thêm trung tâm dữ liệu. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng tốc độ thúc đẩy hạ tầng số đã đi nhanh hơn khả năng chuẩn bị của hạ tầng điện.

Để xử lý nút thắt, chính phủ Anh đã thành lập AI Energy Council, một hội đồng quy tụ đại diện ngành năng lượng và các tập đoàn công nghệ nhằm xây dựng chiến lược cân bằng giữa tăng trưởng AI và khả năng cung ứng điện. Dù vậy, tình trạng chờ đợi kéo dài vẫn là vấn đề hiện hữu. Trước cả đợt tăng hồ sơ gần đây, một số nhà phát triển lớn đã than phiền rằng họ phải đợi nhiều năm chỉ để hoàn tất các hạng mục như nâng cấp trạm biến áp địa phương. Trạm biến áp là mắt xích quan trọng giúp biến đổi điện áp và phân phối điện đến khu vực tiêu thụ, nên nếu khâu này quá tải, cả dự án mới cũng bị chậm theo.

Ofgem hiện mở tham vấn công khai cho mọi bên quan tâm và sẽ nhận ý kiến đến ngày 16/9/2026. Nếu được triển khai, chính sách phí cam kết hoàn lại có thể trở thành công cụ mới để sàng lọc các dự án trung tâm dữ liệu nghiêm túc, trong bối cảnh Anh muốn vừa thu hút đầu tư AI vừa tránh để người tiêu dùng điện phải gánh rủi ro từ các kế hoạch còn nằm trên giấy. Tuy nhiên, giới ngành điện đồng thuận ở một điểm: xử lý hồ sơ đầu cơ chỉ là bước đầu, còn lời giải thực sự vẫn là tăng công suất lưới, cải thiện dự báo nhu cầu và đầu tư mạnh vào hạ tầng năng lượng.