Anh tăng tốc điều tra thương vụ 2 tỷ bảng giữa Netomnia và liên minh chủ sở hữu Virgin Media O2

Cơ quan Cạnh tranh và Thị trường Anh (CMA) đã quyết định chuyển thẳng kế hoạch mua lại Substantial Topco Limited, công ty mẹ của Netomnia, sang giai đoạn điều tra chuyên sâu Phase 2 theo thủ tục fast-track, tức cơ chế rút gọn giúp bỏ qua bước đánh giá ban đầu kéo dài. Động thái này diễn ra sau khi nhóm bên mua, gồm Liberty Global, Telefónica và InfraVia, đề nghị cơ quan quản lý xem xét nhanh hơn. Trọng tâm của cuộc điều tra là liệu thương vụ có gây ra ‘sự suy giảm cạnh tranh đáng kể’ trên thị trường hạ tầng băng thông rộng cáp quang hay không.

Thương vụ được công bố từ tháng 2, với giá trị khoảng 2 tỷ bảng Anh, tương đương 2,65 tỷ USD. Việc thâu tóm sẽ được thực hiện thông qua nexfibre, liên doanh hiện do Liberty Global, Telefónica và InfraVia cùng sở hữu. Liberty Global và Telefónica cũng chính là hai cổ đông đồng kiểm soát Virgin Media O2. Mục tiêu của nhóm này là sáp nhập Netomnia, nhà khai thác mạng cáp quang độc lập, vào nexfibre để hình thành một đối thủ đủ lớn cạnh tranh với Openreach, đơn vị hạ tầng cố định của BT. Openreach hiện là mạng truy cập lớn nhất nước Anh, từng phát triển từ tập đoàn viễn thông độc quyền nhà nước trước đây.

Theo kế hoạch của các bên, khi kết hợp với phạm vi phủ sóng hiện có của Virgin Media O2, khoảng 2,1 triệu địa điểm, thực thể mới có thể đạt dấu chân hạ tầng full fiber, tức mạng cáp quang đến tận nhà hoặc doanh nghiệp thay vì chỉ kéo đến tủ cáp ngoài đường, lên khoảng 8 triệu địa điểm vào cuối năm 2027. Nhóm đầu tư cho rằng mạng lưới hợp nhất này sẽ trở thành một lựa chọn wholesale hấp dẫn, nghĩa là cung cấp hạ tầng bán buôn cho các nhà cung cấp dịch vụ Internet khác thuê lại để bán dịch vụ tới người dùng cuối.

Lập luận ủng hộ thương vụ là nước Anh cần một đối thủ đủ quy mô để thách thức vị thế thống trị lâu năm của BT Openreach trong triển khai cáp quang. Tuy nhiên, phía phản đối cho rằng việc sáp nhập sẽ làm giảm số lượng nhà vận hành mạng cáp quang độc lập, thường được gọi là altnets, tức các nhà mạng thay thế ngoài những tên tuổi truyền thống. Khi số lượng đối thủ ít đi, nguy cơ giảm cạnh tranh về giá, phạm vi đầu tư và chất lượng dịch vụ có thể tăng lên. Đây là điểm mà CMA sẽ kiểm tra kỹ trong báo cáo dự kiến hoàn tất trước ngày 15/12/2026.

Một trong những tiếng nói phản đối mạnh nhất là CityFibre, đối thủ đang đầu tư lớn vào hạ tầng cáp quang tại Anh. CEO Simon Holden cho rằng thương vụ sẽ loại bỏ một đối thủ hiệu quả và làm giảm lựa chọn cho người tiêu dùng. Theo ông, mức độ chồng lấn giữa hai mạng lên tới 80%, tức phần lớn khu vực mà Netomnia và nexfibre đang hoặc sẽ triển khai có thể trùng nhau. Trong bối cảnh các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý và các altnets đang cố gắng xây dựng một thị trường hạ tầng số đa dạng hơn, tỷ lệ chồng lấn cao như vậy được xem là dấu hiệu đáng lo ngại.

Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng làn sóng hợp nhất trong ngành là điều gần như không thể tránh. Kester Mann, Giám đốc mảng Tiêu dùng và Kết nối tại CCS Insight, nhận định thị trường Anh hiện có hàng chục altnets, nhưng không ít doanh nghiệp đang gặp khó khăn về tài chính và quy mô. Trong bối cảnh chi phí xây dựng mạng cáp quang rất lớn, việc sáp nhập có thể là con đường sống còn. Ông dự báo sau nhiều vòng M&A, viết tắt của mergers and acquisitions, nghĩa là sáp nhập và mua lại, thị trường hạ tầng cố định của Anh có thể dần co lại còn khoảng ba nhà cung cấp lớn, tương tự cấu trúc đã thấy ở ngành di động.

Theo đánh giá của CCS Insight, việc CMA đưa hồ sơ thẳng sang Phase 2 là điều hợp lý và đã được dự đoán từ trước, bởi thương vụ khó có thể được thông qua ngay ở vòng xem xét đầu tiên. Dù vậy, kịch bản bị cấm hoàn toàn được cho là không quá cao. Thay vào đó, cơ quan quản lý có thể áp dụng các remedies, tức biện pháp khắc phục hoặc điều kiện ràng buộc, chẳng hạn yêu cầu nhượng lại một phần tài sản, mở quyền tiếp cận hạ tầng hoặc cam kết về giá bán buôn, để giảm bớt tác động tiêu cực đến cạnh tranh.

Thương vụ Netomnia không phải lần đầu các chủ sở hữu của Virgin Media O2 tìm cách tái định hình thị trường băng rộng cố định. Từ năm 2024, Virgin Media từng muốn tách mạng băng rộng cố định của mình thành một doanh nghiệp riêng, tạm gọi là NetCo, để lần đầu mở cho các nhà cung cấp Internet khác sử dụng. Tuy nhiên kế hoạch này đã bị hủy trong năm ngoái, một phần do Telefónica đang rà soát hoạt động để xử lý gánh nặng nợ. Mọi chuyện còn phức tạp hơn khi Liberty Global hiện cũng nắm 5% cổ phần tại Vodafone ở Anh, tạo nên một mạng lưới sở hữu chéo đáng chú ý trong ngành viễn thông nước này.

Phán quyết cuối cùng của CMA sẽ không chỉ quyết định số phận của một thương vụ 2 tỷ bảng, mà còn gửi tín hiệu mạnh tới toàn bộ ngành viễn thông Anh: cơ quan quản lý sẵn sàng cho phép hợp nhất để tạo quy mô đầu tư, hay sẽ ưu tiên bảo vệ số lượng đối thủ trên thị trường. Trong lúc nhu cầu triển khai hạ tầng số tốc độ cao ngày càng cấp bách, bài toán cân bằng giữa đầu tư, cạnh tranh và quyền lợi người dùng đang trở thành phép thử lớn cho chiến lược phát triển cáp quang của Anh.