Anh triển khai khung mua sắm đám mây G-Cloud 15 trị giá 14 tỷ bảng, hứa mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp vừa và nhỏ

Chính phủ Anh đã chính thức trao suất tham gia cho các nhà cung cấp trong G-Cloud 15, khung mua sắm công nghệ đám mây mới dành cho khu vực công, với tổng giá trị ước tính lên tới 14 tỷ bảng Anh trong vòng 4 năm. “Khung mua sắm” ở đây có thể hiểu là một cơ chế hợp đồng được chuẩn hóa sẵn, cho phép các cơ quan nhà nước mua dịch vụ nhanh hơn mà không phải tổ chức đấu thầu lại từ đầu cho từng nhu cầu nhỏ. Theo giới chức Anh, đây là đợt nâng cấp quan trọng nhất của chương trình G-Cloud trong hơn một thập kỷ qua.

G-Cloud 15 được quản lý bởi Government Commercial Agency (GCA), cơ quan mới thành lập vào tháng 4 sau khi hợp nhất Crown Commercial Service với các nhóm thương mại thuộc Cabinet Office. Phiên bản mới gộp ba khung riêng trước đây thành một thỏa thuận thương mại thống nhất, giúp bên mua trong khu vực công tiếp cận dễ hơn các dịch vụ lưu trữ đám mây, phần mềm và hỗ trợ kỹ thuật trên một “marketplace” chung. Trong bối cảnh điện toán đám mây là mô hình cung cấp tài nguyên CNTT qua Internet theo nhu cầu, bước hợp nhất này được kỳ vọng sẽ giảm độ phức tạp trong mua sắm công.

GCA nhấn mạnh con số 14 tỷ bảng không đồng nghĩa với khoản chi tiêu đã được phê duyệt sẵn, mà là giá trị giao dịch dự kiến có thể đi qua khung G-Cloud 15 trong 4 năm. Trung bình, khoảng 3 tỷ bảng chi tiêu đám mây của khu vực công mỗi năm được kỳ vọng sẽ sử dụng cơ chế này. Các hợp đồng “call-off” — tức hợp đồng cụ thể được ký dựa trên khung tổng — có thể kéo dài tối đa 60 tháng, giúp nhà cung cấp có tính chắc chắn thương mại cao hơn và cho phép cơ quan nhà nước xây dựng quan hệ dài hạn hơn với đối tác.

Khoảng 90% nhà cung cấp được chọn vào G-Cloud 15 là doanh nghiệp vừa và nhỏ, thường được gọi là SMEs. Tuy nhiên, việc có tên trong khung không tự động đảm bảo doanh thu hay hợp đồng thực tế. Đây là điểm then chốt trong tranh luận hiện nay: liệu các cơ quan công quyền có thực sự chọn doanh nghiệp nội địa quy mô nhỏ hay vẫn tiếp tục ưu tiên các tên tuổi toàn cầu vốn đang thống trị thị trường.

Theo một số ước tính, Amazon Web Services (AWS) và Microsoft Azure hiện chiếm khoảng 80% thị trường dịch vụ hạ tầng đám mây tại Anh. “Hạ tầng đám mây” là lớp nền tảng gồm máy chủ, lưu trữ, mạng và tài nguyên tính toán vận hành từ xa trong các trung tâm dữ liệu. Hai công ty này thường được xếp vào nhóm “hyperscaler” — thuật ngữ chỉ các nhà cung cấp đám mây siêu quy mô, sở hữu mạng lưới trung tâm dữ liệu khổng lồ và khả năng mở rộng gần như tức thời. Chính sự áp đảo này khiến mục tiêu tăng thị phần cho nhà cung cấp nhỏ trở nên đầy thách thức.

Để tạo thêm cơ hội cho SMEs, G-Cloud 15 đưa vào một số thay đổi về quy trình và phân loại dịch vụ. GCA cho biết hệ thống phân loại hiện đại hơn sẽ giúp các nhà cung cấp, đặc biệt là những công ty không có đội ngũ chuyên viết hồ sơ thầu, mô tả dịch vụ chính xác hơn và xuất hiện đúng trong các tìm kiếm liên quan. Nói cách khác, thay vì bị chìm trong một danh mục phức tạp, doanh nghiệp nhỏ có thể dễ được tìm thấy hơn khi cơ quan nhà nước tra cứu dịch vụ phù hợp.

Một số nhà phân tích cho rằng G-Cloud 15 không chỉ là cải cách mua sắm, mà còn là một bước đi trong chiến lược phát triển năng lực “sovereign cloud”, hay đám mây có chủ quyền. Khái niệm này nói đến việc dữ liệu, hạ tầng và hoạt động xử lý được đặt dưới sự kiểm soát pháp lý, kỹ thuật và vận hành của một quốc gia hoặc khu vực, thay vì phụ thuộc quá lớn vào nhà cung cấp nước ngoài. Trong bối cảnh dữ liệu công ngày càng nhạy cảm, đây là chủ đề được nhiều chính phủ châu Âu đặc biệt quan tâm.

Chuyên gia Roy Illsley của Omdia cho rằng điều đáng chú ý là Anh sẽ áp điều kiện gì lên khung mới này. Ông dẫn ví dụ về đề xuất CADA của Liên minh châu Âu, viết tắt của Cloud and AI Development Act, một dự thảo luật liên quan đến phát triển đám mây và AI. Theo mô hình được nhắc tới, CADA chia thành 4 cấp độ, trong đó các mức thấp hơn vẫn mở cửa cho AWS hay Google, còn mức cao nhất chỉ dành cho hạ tầng và phần mềm thuần châu Âu. Cách tiếp cận này buộc các cơ quan công phải phân loại “workload” — tức khối lượng công việc hoặc ứng dụng cần chạy trên đám mây — rồi mới chọn nền tảng phù hợp với độ nhạy cảm của dữ liệu.

Dù đánh giá khung mới mang nhiều tín hiệu tích cực, Illsley vẫn hoài nghi về khả năng chương trình nghị sự dành cho SMEs sẽ tạo ra thay đổi thật sự. Theo ông, ba ông lớn đám mây hiện kiểm soát phần lớn hệ thống của chính phủ, giáo dục và y tế tại Anh. Câu hỏi không chỉ là có muốn thay đổi hay không, mà còn là liệu thị trường nội địa đã có đủ năng lực kỹ thuật, quy mô hạ tầng và sức cạnh tranh để thay thế hay chia sẻ vai trò với các hyperscaler hay chưa.

Sự thận trọng này không phải không có cơ sở. Năm 2022, nhà vận hành đám mây nội địa UKCloud cùng công ty mẹ Virtual Infrastructure Group đã phải thanh lý, và nguyên nhân được cho là do không thể cạnh tranh trước các nhà cung cấp toàn cầu. Sự sụp đổ của UKCloud thậm chí còn gây ra các vấn đề thực tế về “business continuity” — tức khả năng duy trì hoạt động liên tục của tổ chức khi nhà cung cấp hoặc hệ thống gặp sự cố — tại một số cơ quan chính phủ Anh. Điều đó cho thấy bài toán chủ quyền số không thể giải quyết chỉ bằng khẩu hiệu, mà cần cả năng lực vận hành bền vững.

Không phải nhà cung cấp nào cũng hài lòng với cách G-Cloud 15 được triển khai. Jake Madders, đồng sáng lập Hyve Managed Hosting, cho rằng mục tiêu 90% SMEs là không thực tế nếu chính phủ vẫn khiến các nhà cung cấp nhỏ khó bước qua cánh cửa đầu vào. Theo ông, quá trình tham gia G-Cloud 15 diễn ra hỗn loạn: hướng dẫn chưa hoàn chỉnh khi công bố, các yêu cầu quan trọng như chứng nhận ISO thay đổi mà không báo trước, trong khi thời hạn đáp ứng lại quá gấp. ISO là bộ tiêu chuẩn quốc tế, thường được dùng để chứng minh doanh nghiệp có quy trình quản trị, bảo mật hoặc vận hành đạt chuẩn.

Madders cũng chỉ ra rằng hiện không có cơ chế kháng nghị rõ ràng, và doanh nghiệp không được giải thích cụ thể cần cải thiện điều gì nếu hồ sơ bị loại. Theo ông, nếu chính phủ thực sự muốn tăng cạnh tranh, họ phải xây dựng một quy trình ổn định, minh bạch và có phản hồi thực chất cho các nhà cung cấp nhỏ. Nếu không, tỷ lệ 90% rất có thể chỉ là một con số đẹp trên tiêu đề, trong khi phần lớn giá trị hợp đồng thực tế vẫn chảy về tay các tập đoàn lớn.

Cuối cùng, hiệu quả của G-Cloud 15 có lẽ sẽ không được đánh giá bằng số lượng SMEs có tên trong danh sách, mà bằng việc bao nhiêu trong tổng giá trị 14 tỷ bảng thực sự đến tay họ. Đây cũng là phép thử cho tham vọng chủ quyền số của Anh: muốn có cạnh tranh thực chất, chính phủ không chỉ cần mở cửa tiếp cận mà còn phải tạo ra cơ chế quản trị đủ công bằng để doanh nghiệp nhỏ có thể thắng thầu và tồn tại lâu dài.

G-Cloud 15 dự kiến mở cho các cơ quan khu vực công bắt đầu mua sắm từ ngày 17/9. Trong khi đó, G-Cloud 14 vẫn tiếp tục hoạt động cho đến khi hết hạn vào ngày 28/10. Các hợp đồng call-off mới theo khung cũ phải được trao trước mốc này, còn những hợp đồng đã ký trước đó vẫn có thể tiếp tục có hiệu lực sau khi khung cũ chính thức khép lại.