Cảnh sát London cảnh báo cắt 700 vị trí tuyến đầu sau khi hợp đồng AI với Palantir bị chặn

Sở Cảnh sát Thủ đô London (Metropolitan Police Service – MPS) cho biết họ có thể phải cắt thêm khoảng 700 vị trí làm việc ở tuyến đầu sau khi kế hoạch trao hợp đồng phần mềm cho Palantir bị đình lại. Palantir là công ty công nghệ dữ liệu của Mỹ, nổi tiếng với các nền tảng phân tích quy mô lớn dành cho chính phủ và cơ quan an ninh. Theo Ủy viên Mark Rowley, việc không thể triển khai hợp đồng này khiến các khoản tiết kiệm từ tự động hóa, tức dùng phần mềm để thay con người xử lý các tác vụ lặp lại, đang bị đe dọa.

Tranh cãi xoay quanh dự án Unified Operational Analytics, viết tắt là UOA, một hệ thống phân tích vận hành hợp nhất nhằm gom dữ liệu từ nhiều nguồn để hỗ trợ điều tra, xử lý báo cáo tình báo và phân tích thiết bị số. Kế hoạch của MPS là trao hợp đồng này cho Palantir với giá trị lên tới 50 triệu bảng Anh trong vòng hai năm. Tuy nhiên, ngày 20/5, Phó thị trưởng London phụ trách cảnh sát và tội phạm Kaya Comer-Schwartz đã không phê duyệt đề xuất, với lý do quy trình mua sắm chưa đáp ứng yêu cầu.

Trong báo cáo gửi Hội đồng Cảnh sát London ngày 11/6, ông Rowley cho biết MPS cần giảm 1.150 nhân sự quy đổi toàn thời gian, hay FTE (full-time equivalent – đơn vị dùng để quy đổi khối lượng lao động về số nhân viên toàn thời gian), ngay trong năm tài chính hiện tại để cân đối ngân sách. Riêng hệ thống UOA được kỳ vọng giúp cắt giảm khoảng 500 FTE bằng cách rút ngắn thời gian xử lý công việc hậu cần như lập báo cáo tình báo, phân tích dữ liệu từ điện thoại di động và xử lý dữ liệu số. Ngoài ra, nền tảng này còn có thể hỗ trợ cắt thêm khoảng 200 vị trí liên quan đến tội phạm nghiêm trọng và có tổ chức, thường được gọi là SOC (serious and organized crime).

Theo lãnh đạo MPS, nếu không có nguồn vốn mới và cũng không thể nhanh chóng tìm ra giải pháp thay thế cho UOA, cơ quan này buộc phải chuyển từ chiến lược tiết kiệm nhờ công nghệ sang cắt giảm trực tiếp các dịch vụ dành cho người dân London. Nói cách khác, thay vì để phần mềm tự động xử lý các tác vụ hành chính và nghiên cứu tốn thời gian, cảnh sát có thể phải cắt nhân sự ở những bộ phận trực tiếp phục vụ hiện trường. Dù MPS cho rằng vẫn có thể giảm bớt tác động nếu tìm được con đường khác để đạt các chức năng tương tự UOA, quá trình mua sắm công nghệ mới nhiều khả năng sẽ kéo dài hàng tháng.

Phía Thị trưởng London cho biết họ ủng hộ việc cảnh sát sử dụng công nghệ hiện đại để nâng hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, với các hợp đồng công nghệ lớn, đặc biệt trong khu vực công, quy trình mua sắm phải chứng minh được ‘value for money’ – tức hiệu quả sử dụng tiền thuế của người dân so với giá trị thực tế nhận được. Theo người phát ngôn của Thị trưởng, MPS đã không trình chiến lược mua sắm để xin phê duyệt như yêu cầu, đồng thời quy trình được áp dụng chưa chứng minh đầy đủ rằng hợp đồng ở mức giá này là lựa chọn tối ưu.

Dù hợp đồng UOA bị chặn, Palantir không phải cái tên xa lạ với MPS. Lực lượng này hiện đã sử dụng công nghệ của hãng trong các cuộc điều tra tiêu chuẩn nghề nghiệp nội bộ, tức những vụ việc liên quan đến hành vi của chính các sĩ quan cảnh sát. Trên phạm vi rộng hơn tại Anh, Palantir cũng từng giành các hợp đồng công nghệ công trong những lĩnh vực nhạy cảm, cho thấy doanh nghiệp này tiếp tục là một đối tác gây chú ý nhờ khả năng xử lý dữ liệu lớn, nhưng đồng thời cũng thường vấp phải tranh luận về giám sát, quyền riêng tư và cách chính phủ lựa chọn nhà cung cấp.

Vụ việc diễn ra đúng lúc Bộ Nội vụ Anh công bố mở rộng việc ứng dụng AI trong hoạt động cảnh sát tại Anh và xứ Wales. AI, hay trí tuệ nhân tạo, là nhóm công nghệ cho phép máy tính thực hiện các tác vụ vốn cần đến khả năng suy luận hoặc nhận diện của con người. Một phần quan trọng trong đó là machine learning, hay học máy, kỹ thuật giúp hệ thống học từ dữ liệu để dự đoán hoặc phân loại. Theo kế hoạch mới, các chương trình thí điểm quy mô lớn sẽ được triển khai tại tối đa 10 lực lượng cảnh sát trong năm tài chính này nhằm hỗ trợ sĩ quan xử lý bằng chứng số, tức dữ liệu từ điện thoại, máy tính và các thiết bị điện tử khác. Hoạt động này sẽ do PoliceAI điều phối tập trung, một cơ quan mới được lập ra để dẫn dắt việc triển khai AI trong ngành cảnh sát.

Câu chuyện của MPS phản ánh một xu hướng lớn hơn trong khu vực công: AI và phân tích dữ liệu đang được xem như công cụ để bù đắp thiếu hụt ngân sách và nhân lực. Nhưng khi các hệ thống như UOA liên quan đến dữ liệu nhạy cảm, quy trình mua sắm, tính minh bạch và khả năng chứng minh hiệu quả đầu tư trở thành những rào cản không thể bỏ qua. Với London, câu hỏi lúc này không chỉ là có nên dùng AI trong cảnh sát hay không, mà là làm thế nào để triển khai đủ nhanh, đủ đúng quy trình và đủ thuyết phục để tránh việc gánh nặng tiết kiệm ngân sách rơi thẳng vào lực lượng tuyến đầu.