Cơn khát chip nhớ vì AI đẩy laptop giá rẻ đến bờ vực biến mất tại Mỹ

Thị trường PC Mỹ đang chứng kiến một sự dịch chuyển đáng lo ngại: các mẫu máy giá rẻ ngày càng khó tồn tại khi chi phí linh kiện, đặc biệt là bộ nhớ, tăng mạnh. Theo số liệu do Omdia tổng hợp, lượng PC bán vào các nhà phân phối tại Mỹ trong quý I đã giảm 7% so với cùng kỳ năm trước, còn 15,8 triệu máy. Phân khúc chịu ảnh hưởng nặng nhất là các mẫu PC dưới 500 USD, với doanh số sụt tới 18,7%. Điều này cho thấy những chiếc laptop phổ thông, vốn là lựa chọn của học sinh, sinh viên và người dùng có ngân sách hạn chế, đang dần bị đẩy ra khỏi thị trường.

Nguyên nhân lớn nhất đến từ giá bộ nhớ tăng cao. DRAM, viết tắt của Dynamic Random Access Memory, là loại RAM dùng để lưu dữ liệu tạm thời khi máy tính đang hoạt động, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chạy đa nhiệm và tốc độ phản hồi. Trong khi đó, NAND là dạng bộ nhớ flash dùng trong SSD và thiết bị lưu trữ, quyết định dung lượng và tốc độ đọc ghi dữ liệu. Các nhà sản xuất chip nhớ hiện đang dồn công suất sang những dòng chip phục vụ máy chủ AI — tức các hệ thống trung tâm dữ liệu chuyên xử lý trí tuệ nhân tạo, nơi nhu cầu bộ nhớ rất lớn và biên lợi nhuận hấp dẫn hơn nhiều. Hệ quả là nguồn cung DRAM và NAND cho PC và smartphone bị siết lại, khiến giá thành linh kiện leo thang.

Sự bùng nổ của AI server, hay máy chủ AI, đang tạo ra một cuộc tranh giành linh kiện trên quy mô toàn ngành. Máy chủ AI là các hệ thống hiệu năng cao được tối ưu để huấn luyện và vận hành mô hình trí tuệ nhân tạo, thường cần lượng RAM và bộ nhớ lưu trữ lớn hơn nhiều so với PC thông thường. Vì lợi nhuận từ mảng này cao hơn, các hãng linh kiện ưu tiên sản xuất cho trung tâm dữ liệu thay vì laptop giá rẻ. Điều đó khiến các nhà sản xuất PC khó giữ được mức giá thấp, bởi chỉ riêng chi phí bộ nhớ và lưu trữ đã ăn mòn đáng kể biên lợi nhuận — tức phần chênh lệch giữa giá bán và chi phí sản xuất.

Ngoài bài toán nguồn cung, thị trường còn chịu tác động từ cái mà giới phân tích gọi là ‘hangover’ sau chu kỳ làm mới Windows 11. Đây là cách nói về giai đoạn nhu cầu chững lại sau khi doanh nghiệp và người dùng đã nâng cấp thiết bị ồ ạt để đáp ứng yêu cầu của hệ điều hành mới. Nói cách khác, nhiều khách hàng đã mua máy sớm hơn trong giai đoạn trước, khiến nhu cầu ngắn hạn hiện tại bị rút cạn. Bên cạnh đó, so sánh với cùng kỳ năm ngoái càng trở nên bất lợi vì khi đó người mua đã tranh thủ đặt hàng sớm để né nguy cơ thuế quan tăng. Trong bối cảnh giá bán hiện cao hơn và kinh tế vẫn nhiều bất ổn, không ít người tiêu dùng tiếp tục trì hoãn việc mua PC mới.

Một tín hiệu khác cho thấy phân khúc giá rẻ đang co lại là giá bán trung bình của PC tại Mỹ trong quý I đã vượt mốc 1.000 USD, tăng 4% so với một năm trước. Omdia dự báo con số này có thể tăng thêm tới 12% vào cuối năm do ‘gió ngược từ phía cung’ — thuật ngữ dùng để mô tả các yếu tố bất lợi trong chuỗi cung ứng như thiếu linh kiện, công suất sản xuất bị bó hẹp và chi phí đầu vào tăng. Tỷ trọng ngày càng lớn của AI PC cũng góp phần đẩy giá đi lên. AI PC là dòng máy tính cá nhân tích hợp phần cứng chuyên dụng để xử lý các tác vụ trí tuệ nhân tạo ngay trên thiết bị, chẳng hạn chip tăng tốc AI hoặc NPU, tức bộ xử lý thần kinh chuyên chạy các mô hình học máy. Với chi phí phần cứng cao hơn, nhóm sản phẩm này đang kéo mặt bằng giá toàn thị trường lên trên.

Theo Omdia, chính người tiêu dùng là nhóm dẫn đầu đà suy giảm. Doanh số PC cho khách hàng cá nhân trong quý I giảm 9,5% so với cùng kỳ và cả năm 2026 được dự báo giảm 11,2%. Trong khi đó, phân khúc doanh nghiệp chỉ giảm 5%, tức vẫn chống chịu tốt hơn thị trường chung. Một phần nguyên nhân là nhiều công ty vẫn tiếp tục thay thế máy chạy Windows 10, đồng thời đẩy nhanh đơn hàng để tránh các đợt tăng giá tiếp theo. Dù vậy, ngay cả ở mảng doanh nghiệp, giá máy cũng được dự báo tăng khoảng 12% trong năm nay, cho thấy áp lực chi phí không còn là vấn đề của riêng người mua cá nhân.

Biến động thị trường cũng làm thay đổi cục diện giữa các thương hiệu PC lớn. HP là hãng chịu ảnh hưởng mạnh nhất khi doanh số giảm hơn 20%, qua đó đánh mất vị trí thương hiệu PC được mua nhiều nhất tại Mỹ. Dell tăng trưởng 1,1% và vươn lên dẫn đầu về lượng PC xuất xưởng, trong khi Lenovo đứng thứ ba nhưng đã thu hẹp khoảng cách nhờ mức tăng 1,2%. Diễn biến này cho thấy trong giai đoạn thị trường co lại, các hãng có danh mục sản phẩm trung và cao cấp mạnh hơn có thể thích nghi tốt hơn so với những nhà sản xuất phụ thuộc nhiều vào phân khúc phổ thông.

Triển vọng trước mắt vẫn khá ảm đạm. Omdia dự báo lượng PC xuất xưởng tại Mỹ trong năm 2026 sẽ giảm 14,4% so với năm 2025, và tình trạng giá bộ nhớ cao có thể tiếp tục giữ mặt bằng giá máy phổ thông ở mức cao đến tận 2027. Nếu kịch bản này kéo dài, người dùng có ngân sách thấp sẽ ngày càng khó tiếp cận laptop mới, còn thị trường PC có thể tiếp tục nghiêng mạnh về các mẫu máy đắt tiền hơn. Nói cách khác, cơn sốt AI không chỉ làm thay đổi trung tâm dữ liệu, mà còn đang âm thầm viết lại quy tắc của thị trường máy tính cá nhân.