Cơn sốt AI va vào thực tế hạ tầng: Chỉ một nửa công suất trung tâm dữ liệu Mỹ dự kiến cho năm 2026 thực sự đang được xây

Một báo cáo mới từ hãng phân tích tài chính Jefferies cho thấy bức tranh kém lạc quan hơn nhiều so với các tuyên bố bùng nổ xây dựng trung tâm dữ liệu (datacenter) tại Mỹ. Dù các nhà phát triển liên tục công bố dự án mới, chỉ khoảng 12 GW trong tổng số 24 GW công suất dự kiến đi vào hoạt động trong năm 2026 hiện thực sự ở giai đoạn thi công. GW, hay gigawatt, là đơn vị đo công suất điện rất lớn, thường dùng để mô tả nhu cầu năng lượng của hạ tầng quy mô công nghiệp như datacenter.

Theo Jefferies, tình hình ở giai đoạn 2027-2028 còn căng hơn khi phần lớn công suất đã được công bố dường như vẫn chưa khởi công. Báo cáo ước tính tới 80% công suất theo kế hoạch cho giai đoạn này chưa có dấu hiệu xây dựng đáng kể. Điều đó cho thấy khoảng cách ngày càng lớn giữa các thông báo đầy tham vọng và tiến độ triển khai ngoài thực tế, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu hạ tầng cho AI đang bị thổi lên rất nhanh.

Các nguyên nhân không mới nhưng ngày càng nghiêm trọng: vướng quy hoạch đất đai, chậm cấp phép, khó kết nối lên lưới điện, thiếu nguồn điện, thiếu lao động và chậm ký hợp đồng thương mại với khách thuê. Trong đó, kết nối lưới điện là nút thắt lớn. Nhiều dự án phải chờ nhiều năm chỉ để được đấu nối vào hệ thống truyền tải điện. Đây là lý do giới chức liên bang Mỹ đã thúc đẩy Ủy ban Điều tiết Năng lượng Liên bang, hay FERC, xây dựng quy định mới nhằm tăng tốc quá trình này. FERC là cơ quan giám sát các hoạt động truyền tải điện và năng lượng liên bang tại Mỹ.

Jefferies cũng chỉ ra một vấn đề dễ gây hiểu nhầm: hiện tượng ‘đếm trùng’ công suất. Các hyperscaler, tức những tập đoàn đám mây siêu quy mô như những nhà vận hành hạ tầng số cực lớn, có thể gửi nhiều yêu cầu cấp điện tới nhiều công ty điện lực khác nhau cho cùng một nhu cầu tương lai. Điều này khiến tổng công suất dự kiến trên giấy tờ bị phóng đại. Vì vậy, Jefferies cho rằng phần lớn tải điện bổ sung được dự báo cho 2026 và 2027-2028 có thể sẽ không xuất hiện đúng như kỳ vọng.

Báo cáo cho rằng một số dự báo của thị trường chưa phản ánh đầy đủ các giới hạn trong đời thực, đặc biệt là nhân lực và tiến độ xây dựng. Thay vì mức hơn 40 GW mỗi năm như một số dự báo cho giai đoạn 2027-2028, Jefferies nhận định con số thực tế hợp lý hơn có thể chỉ vào khoảng 15-20 GW mỗi năm. Nói cách khác, tốc độ mở rộng hạ tầng vật lý có thể không theo kịp làn sóng kỳ vọng xoay quanh AI và điện toán đám mây.

Jefferies cảnh báo rằng công suất được công bố không phải thước đo đáng tin cậy để đánh giá mức tăng tải của các ‘campus dữ liệu’ – tức những cụm trung tâm dữ liệu quy mô lớn gồm nhiều tòa nhà hoặc nhiều giai đoạn triển khai. Thay vào đó, các chỉ số đáng tin hơn là hợp đồng bao tiêu công suất với khách hàng, tiến độ cấp phép, khả năng thu xếp vốn và lịch thi công thực tế. Đây là những yếu tố phản ánh khả năng một dự án có thật sự đi đến giai đoạn vận hành hay không.

Để vượt qua nút thắt năng lượng, nhiều nhà vận hành đang chuyển sang mô hình ‘behind-the-meter’ và mô hình lai. Behind-the-meter có thể hiểu là nguồn điện được tạo ra ngay tại chỗ, phía sau công tơ điện của khách hàng, chẳng hạn hệ thống phát điện tại khuôn viên datacenter, giúp giảm phụ thuộc vào lưới điện công cộng. Trong khi đó, mô hình lai là cách trung tâm dữ liệu ưu tiên lấy tối đa điện từ lưới trước, rồi bổ sung bằng nguồn điện tự phát tại chỗ khi cần. Đây được xem là giải pháp thực dụng trong bối cảnh điện lưới ngày càng khan hiếm.

Báo cáo cho biết dòng dự án mới đang dần dịch chuyển sang các khu vực có điều kiện đấu nối điện và cấp phép thuận lợi hơn. Texas là ví dụ nổi bật khi chỉ riêng trong quý II năm nay đã có thêm 14 GW công suất mới được công bố. Xu hướng này cho thấy cuộc đua xây datacenter tại Mỹ không chỉ là bài toán vốn hay nhu cầu AI, mà còn là cuộc cạnh tranh về điện năng, thủ tục pháp lý và khả năng triển khai thực tế.