Doanh nghiệp Anh ngày càng quay lưng với công cụ CEST của HMRC trong kiểm tra IR35

Dữ liệu thu được theo luật Tự do Thông tin cho thấy công cụ Check Employment Status for Tax, thường được gọi là CEST, của cơ quan thuế Anh HMRC đang bị doanh nghiệp sử dụng ít đi rõ rệt. CEST là công cụ trực tuyến được thiết kế để giúp xác định một nhà thầu hoặc lao động tự do có nên bị đánh thuế như nhân viên chính thức hay không. Trong năm thuế 2025-2026, mức sử dụng giảm 43 phần trăm, còn nếu so giai đoạn 2023-2024 với 2024-2025 thì mức sụt giảm lên tới 71 phần trăm, từ 458.894 lượt đánh giá xuống còn 135.178. Xu hướng này cho thấy ngày càng nhiều tổ chức không còn xem CEST là lựa chọn mặc định khi xử lý tuân thủ thuế cho lực lượng lao động hợp đồng.

IR35 là bộ quy tắc thuế tại Anh nhằm ngăn chặn cái gọi là ‘lao động ngụy trang’ – tức những người làm việc như nhân viên nhưng xuất hóa đơn qua công ty riêng để được hưởng cách đánh thuế thấp hơn. Trong bối cảnh này, PSC, viết tắt của Personal Service Company, là mô hình công ty dịch vụ cá nhân mà nhiều nhà thầu sử dụng để nhận thanh toán. Sau cải cách có hiệu lực từ tháng 4/2021, trách nhiệm xác định tình trạng thuế của nhà thầu đã chuyển từ cá nhân sang các doanh nghiệp vừa và lớn thuê họ. Nếu một hợp đồng bị xác định là ‘inside IR35’, nghĩa là nằm trong phạm vi điều chỉnh của luật, người lao động có thể phải nộp thuế và các khoản đóng góp tương tự nhân viên chính thức, cao hơn đáng kể so với kỳ vọng ban đầu.

Theo hãng tư vấn IR35 Shield, nhiều doanh nghiệp đang rời bỏ CEST để chuyển sang các giải pháp đánh giá tình trạng lao động khác, hoặc xây dựng quy trình tuân thủ toàn diện hơn. Lý do không chỉ nằm ở việc CEST không bắt buộc phải dùng, mà còn vì nhiều công ty cho rằng công cụ này không mang lại mức độ chắc chắn pháp lý mà họ cần. Một số doanh nghiệp trước đây từng áp dụng ‘blanket ban’ – tức lệnh cấm hàng loạt đối với việc thuê nhà thầu theo một số mô hình nhất định để giảm rủi ro thuế – nay cũng bắt đầu nới lỏng cách tiếp cận đó và tìm phương án đánh giá tinh vi hơn.

Một trong những điểm gây tranh cãi lớn nhất là logic nền tảng của CEST được cho là chưa được cập nhật từ tháng 11/2019. Điều này đặc biệt quan trọng vì trong lĩnh vực luật lao động và thuế, ‘case law’ – tức hệ thống án lệ dựa trên các phán quyết trước đó của tòa – có ảnh hưởng rất lớn đến cách diễn giải quy định. Các nhà phê bình cho rằng một số quan điểm pháp lý mà HMRC dùng để xây dựng CEST đã bị tòa bác bỏ trong các vụ việc quan trọng, nhưng công cụ vẫn chưa được điều chỉnh tương ứng. Điều đó làm dấy lên lo ngại rằng kết quả từ CEST có thể không phản ánh chính xác thực tế pháp lý hiện nay.

IR35 Shield dẫn lại một vụ kiện gần đây mà HMRC thua liên quan đến Professional Game Match Officials Limited, hay PGMOL, tổ chức phụ trách trọng tài bóng đá chuyên nghiệp tại Anh. Theo đơn vị này, nếu nhập các dữ kiện của vụ án vào CEST, hệ thống sẽ cho ra kết quả không xác định thay vì một kết luận rõ ràng. Đây là vấn đề đáng chú ý vì công cụ vốn được quảng bá như một cách hỗ trợ doanh nghiệp tự tin ra quyết định. Khi một trường hợp pháp lý thực tế, đã được tòa xem xét, vẫn không thể được công cụ xử lý dứt khoát, niềm tin của thị trường vào CEST tất yếu bị ảnh hưởng.

Những tranh cãi quanh IR35 không chỉ dừng ở khu vực tư nhân. Năm 2022, Ủy ban Tài khoản Công của Quốc hội Anh, thường được gọi là PAC, cảnh báo rằng các cơ quan trung ương đã phải chi hàng trăm triệu bảng để bù đắp các khoản thuế phát sinh do phân loại sai người lao động là tự doanh. Riêng trong năm 2020-2021, các bộ ngành và cơ quan nhà nước được cho là đã nợ hoặc dự kiến nợ HMRC khoảng 263 triệu bảng vì quản lý sai quy định. PAC cũng chỉ ra rằng một phần vấn đề đến từ chính hướng dẫn của HMRC và từ CEST, khi một số câu hỏi khó hiểu, tài liệu hướng dẫn quá dài và thiếu tích hợp trực tiếp vào trải nghiệm sử dụng công cụ.

Phía HMRC cho biết họ đã dự liệu việc mức sử dụng CEST sẽ giảm theo thời gian, khi các nhà tuyển dụng dần quen với cải cách ‘off-payroll working’ năm 2021 – thuật ngữ chỉ cơ chế chuyển trách nhiệm xác định và khấu trừ thuế từ nhà thầu sang đơn vị thuê ngoài bảng lương truyền thống. Cơ quan này cũng khẳng định công cụ được kiểm thử nghiêm ngặt dựa trên án lệ và họ sẽ bảo vệ kết quả mà CEST đưa ra, miễn là thông tin đầu vào được khai báo chính xác theo hướng dẫn. Dù vậy, sự sụt giảm mạnh trong số lượt sử dụng cho thấy một thực tế rõ ràng: doanh nghiệp Anh đang muốn có những phương án đánh giá IR35 linh hoạt hơn, cập nhật hơn và ít rủi ro tranh chấp hơn so với công cụ chính thức của cơ quan thuế.