Đồng sáng lập Supermicro bị bắt vì cáo buộc tuồn máy chủ gắn GPU Nvidia trị giá 2,5 tỷ USD sang Trung Quốc

Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) vừa công bố bản cáo trạng nhắm vào Yih-Shyan “Wally” Liaw, đồng sáng lập kiêm Phó chủ tịch cấp cao phụ trách phát triển kinh doanh của Supermicro, cùng hai cá nhân khác liên quan đến hãng. Theo cáo buộc, nhóm này đã tham gia một kế hoạch đưa các máy chủ hiệu năng cao tích hợp GPU Nvidia sang khách hàng Trung Quốc, với tổng giá trị lên tới 2,5 tỷ USD, bất chấp các quy định kiểm soát xuất khẩu của Mỹ. GPU, hay bộ xử lý đồ họa, hiện không chỉ dùng cho đồ họa mà còn là thành phần cốt lõi để huấn luyện và vận hành các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI), vì vậy chúng nằm trong nhóm công nghệ nhạy cảm bị Washington giám sát chặt.

Ngoài Liaw, DOJ còn nêu tên Ruei-Tsang “Steven” Chang, được mô tả là quản lý cấp cao tại văn phòng Supermicro ở Đài Loan, và Ting-Wei “Willy” Sun, một nhà môi giới bên thứ ba bị cho là phối hợp thực hiện đường dây. Cả ba bị truy tố với các tội danh gồm âm mưu vi phạm Đạo luật Cải cách Kiểm soát Xuất khẩu (Export Controls Reform Act), âm mưu buôn lậu hàng hóa ra khỏi Mỹ và âm mưu lừa dối chính phủ Mỹ. Kiểm soát xuất khẩu là cơ chế pháp lý cho phép Mỹ hạn chế việc bán ra nước ngoài các công nghệ chiến lược, đặc biệt là chip AI, máy chủ tăng tốc và các linh kiện có thể phục vụ mục đích quân sự hoặc siêu máy tính.

Theo hồ sơ truy tố, các bị cáo bị cho là đã sử dụng một công ty trung gian tại Đông Nam Á để đặt mua máy chủ cấu hình cao từ Supermicro. Sau đó, các hệ thống này được chuyển tới cơ sở của hãng tại Đài Loan rồi giao cho bên mua ở châu Á. Điểm mấu chốt nằm ở giai đoạn tiếp theo: số máy chủ bị cáo buộc được đóng gói lại trong các thùng không nhãn, rồi tiếp tục vận chuyển sang điểm đến cuối cùng là Trung Quốc. DOJ nói rằng nhóm này còn tạo ra hồ sơ và tài liệu giả để các đơn hàng được phê duyệt nội bộ. Nghiêm trọng hơn, họ bị cáo buộc dựng lên hàng nghìn máy chủ “dummy” — tức máy chủ giả hoặc không hoạt động — nhằm qua mặt các đợt kiểm tra kho và kiểm kê hàng tồn.

Các máy chủ trong vụ việc được cho là trang bị GPU Nvidia, dòng chip đang đóng vai trò trung tâm trong làn sóng AI tạo sinh. Những GPU cao cấp này có khả năng xử lý song song cực mạnh, phù hợp cho việc huấn luyện mô hình ngôn ngữ lớn, thị giác máy tính và các hệ thống phân tích dữ liệu quy mô lớn. Chính vì năng lực đó, Mỹ đã nhiều lần siết xuất khẩu chip AI sang Trung Quốc. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung ngày càng gay gắt, máy chủ AI không còn là thiết bị CNTT thông thường mà trở thành tài sản chiến lược.

FBI cho biết các bị cáo bị nghi đã chuyển hướng hàng trăm máy chủ có năng lực AI tiên tiến tới khách hàng Trung Quốc bằng cách ngụy tạo tài liệu, dàn dựng thiết bị giả để vượt qua kiểm toán tồn kho và sử dụng công ty “pass-through”. Thuật ngữ pass-through company có thể hiểu là công ty trung gian đứng tên giao dịch nhằm che giấu người mua cuối cùng. Theo giới chức Mỹ, đây là cách phổ biến để lách quy định, khiến nhà cung cấp và cơ quan quản lý khó xác định đích đến thực sự của công nghệ bị hạn chế.

Trong tuyên bố chính thức, Supermicro cho biết họ đang hợp tác đầy đủ với cuộc điều tra của chính phủ Mỹ và nhấn mạnh rằng bản thân công ty không bị nêu tên là bị cáo trong cáo trạng. Hãng nói hành vi bị cáo buộc của các cá nhân liên quan đi ngược lại chính sách nội bộ và các biện pháp tuân thủ của doanh nghiệp. Supermicro cũng khẳng định họ duy trì chương trình tuân thủ mạnh mẽ đối với các quy định xuất khẩu và tái xuất khẩu của Mỹ. Tái xuất khẩu là trường hợp hàng hóa công nghệ Mỹ được chuyển tiếp từ một quốc gia thứ ba sang quốc gia khác, và hoạt động này vẫn có thể nằm trong phạm vi kiểm soát của Washington.

Vụ việc xuất hiện vào thời điểm nhạy cảm với Supermicro. Nhà sản xuất máy chủ đặt trụ sở tại San Jose gần đây công bố doanh thu quý đạt 12,7 tỷ USD, cho thấy họ vẫn hưởng lợi lớn từ cơn sốt hạ tầng AI và nhu cầu từ các hyperscaler — thuật ngữ chỉ các tập đoàn vận hành trung tâm dữ liệu siêu quy mô như các ông lớn đám mây. Tuy nhiên, công ty cũng mới trải qua giai đoạn đầy sóng gió khi suýt bị hủy niêm yết khỏi sàn NASDAQ năm ngoái do các vấn đề kế toán làm chậm việc nộp báo cáo thường niên 10-K cho SEC, tức Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ.

Vụ truy tố này không chỉ là câu chuyện pháp lý xoay quanh một nhà sản xuất máy chủ. Nó còn phản ánh quyết tâm ngày càng mạnh của Mỹ trong việc chặn dòng chảy phần cứng AI tiên tiến sang Trung Quốc. Khi GPU, máy chủ tăng tốc và các hệ thống tính toán hiệu năng cao trở thành nền tảng cho cả thương mại lẫn quốc phòng, các chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu sẽ tiếp tục bị giám sát kỹ hơn. Với ngành công nghệ, thông điệp từ Washington là rất rõ: mọi mắt xích, từ nhà sản xuất, nhà phân phối đến môi giới, đều có thể trở thành mục tiêu điều tra nếu bị nghi dùng cấu trúc giao dịch phức tạp để né lệnh kiểm soát xuất khẩu.