EU tính chấm điểm xanh trung tâm dữ liệu từ A đến G, Moody’s cảnh báo có thể làm khó chuyện vay vốn

Liên minh châu Âu đang xúc tiến một hệ thống xếp hạng môi trường dành cho trung tâm dữ liệu, với thang điểm từ A đến G dựa trên hiệu quả sử dụng năng lượng và nước. Trung tâm dữ liệu là các cơ sở hạ tầng chứa máy chủ, thiết bị lưu trữ và mạng, đóng vai trò nền tảng cho điện toán đám mây và AI. Theo dự thảo do Ủy ban châu Âu công bố hồi tháng 3, mục tiêu của cơ chế này là buộc ngành phải vận hành bền vững hơn trong bối cảnh nhu cầu AI và dịch vụ cloud tăng mạnh. Tuy nhiên, theo đánh giá của Moody’s — tổ chức chuyên phân tích rủi ro và xếp hạng tín nhiệm, tức khả năng một doanh nghiệp đáp ứng nghĩa vụ tài chính — hệ thống này không chỉ ảnh hưởng đến vận hành mà còn có thể tác động đáng kể đến khả năng tiếp cận vốn của các nhà khai thác trung tâm dữ liệu.

Dù kế hoạch hiện bị trì hoãn sau làn sóng phản đối từ ngành, rủi ro tài chính vẫn chưa biến mất. Moody’s cho rằng khi quy định được áp dụng, điểm xếp hạng môi trường có thể trở thành tín hiệu quan trọng đối với ngân hàng và nhà đầu tư. Điều này đặc biệt đáng chú ý vì Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) từ năm 2021 đã ưu tiên đưa rủi ro khí hậu vào khung tài sản thế chấp của mình. Tài sản thế chấp là tài sản doanh nghiệp dùng để bảo đảm cho khoản vay; nếu một công ty bị đánh giá kém về môi trường, họ có thể phải chịu yêu cầu thế chấp nặng hơn hoặc khó mở hạn mức tín dụng hơn. Nói cách khác, một trung tâm dữ liệu bị chấm điểm thấp không chỉ chịu sức ép hình ảnh mà còn có nguy cơ đối mặt chi phí vốn cao hơn.

Một trong những điểm gây tranh cãi nhất của đề xuất nằm ở chỗ nó chưa tính đủ khác biệt khí hậu giữa các khu vực châu Âu. Climate Neutral Data Centre Pact, một liên minh ngành thúc đẩy mục tiêu trung hòa khí hậu cho trung tâm dữ liệu, cho rằng nếu không có cơ chế “chuẩn hóa theo khí hậu” thì việc so sánh các cơ sở ở những môi trường khác nhau là thiếu công bằng. Ví dụ, một trung tâm dữ liệu ở Nam Âu gần như chắc chắn phải tiêu tốn nhiều điện hơn cho làm mát so với một cơ sở tương tự ở Bắc Âu mát hơn, không phải vì thiết kế kém mà đơn giản vì vị trí địa lý. Nếu giữ nguyên cách chấm hiện nay, bất lợi tự nhiên đó sẽ hiện lên thành điểm hiệu quả thấp hơn, từ đó có thể ảnh hưởng cả đến danh tiếng lẫn khả năng vay vốn.

Báo cáo của Moody’s cũng nhấn mạnh một trở lực sâu hơn: môi trường tài trợ cho trung tâm dữ liệu tại châu Âu vẫn rất phân mảnh. Một dự án trải dài qua nhiều quốc gia và nhiều đồng tiền sẽ phải xử lý đồng thời các lớp quy định pháp lý, tài chính và tuân thủ khác nhau, khiến chi phí tăng lên đáng kể. Đây là điểm yếu mang tính cấu trúc, tức không thể giải quyết chỉ bằng một vài ưu đãi ngắn hạn. Theo Moody’s, nếu không cải cách nền tảng này, châu Âu sẽ rất khó bắt kịp tốc độ mở rộng trung tâm dữ liệu của Mỹ và Trung Quốc — hai thị trường đang dẫn đầu về quy mô hạ tầng phục vụ AI.

Moody’s ước tính để tăng gấp ba công suất trung tâm dữ liệu của EU trong 5 đến 7 năm tới, khu vực này sẽ cần đầu tư từ 250 tỷ đến 500 tỷ euro. Công suất ở đây có thể hiểu là năng lực vận hành hạ tầng tính toán và lưu trữ để phục vụ ứng dụng số quy mô lớn, đặc biệt là AI compute capacity — năng lực tính toán AI, tức tổng tài nguyên phần cứng như GPU, CPU và hệ thống mạng có thể dùng để huấn luyện và chạy mô hình trí tuệ nhân tạo. Để đạt mục tiêu đó, việc phân tán phát triển ra ngoài các cụm truyền thống sẽ trở nên then chốt.

Hiện nay, phần lớn công suất trung tâm dữ liệu ở châu Âu vẫn tập trung tại cụm FLAP-D gồm Frankfurt, London, Amsterdam, Paris và Dublin. Đây là các đầu mối hạ tầng số lớn nhất khu vực, nơi tập trung mạng lưới kết nối, khách hàng doanh nghiệp và nhà cung cấp dịch vụ đám mây. Nhưng từng thị trường trong nhóm này đều đang đối mặt giới hạn tăng trưởng rõ rệt: thiếu điện, tắc nghẽn lưới điện, khan hiếm đất và ở một số nơi là phản ứng tiêu cực từ cộng đồng địa phương. Tắc nghẽn lưới điện có nghĩa là hệ thống truyền tải điện hiện hữu không còn đủ dư địa để cấp nguồn nhanh cho các dự án mới, khiến thời gian chờ đấu nối kéo dài và làm chậm tiến độ xây dựng.

Trước áp lực tại các trung tâm truyền thống, làn sóng phát triển đang dần chuyển sang các thị trường thứ cấp, đặc biệt là Bắc Âu và một số khu vực Nam Âu. Những nơi này thường có lợi thế về quỹ đất, khả năng tiếp cận điện tốt hơn và thời gian kết nối lưới ngắn hơn. Với Bắc Âu, khí hậu mát tự nhiên còn giúp giảm nhu cầu làm mát, từ đó hạ chi phí vận hành dài hạn. Đây là yếu tố rất quan trọng vì làm mát luôn là một trong những khoản tiêu thụ điện lớn nhất của trung tâm dữ liệu. Ngoài ra, nguồn nước dồi dào tại một số nước Bắc Âu cũng có thể hỗ trợ tốt hơn cho các hệ thống giải nhiệt, dù chính điều đó lại khiến tiêu chí chấm điểm về nước trở thành chủ đề nhạy cảm khi áp dụng trên toàn châu Âu.

Tổng thể, Moody’s cho rằng năng lực tính toán AI của châu Âu vẫn đang tụt khá xa so với Mỹ và Trung Quốc, và khoảng cách này sẽ còn kéo dài nếu các rào cản cấu trúc không được tháo gỡ. Hệ thống chấm điểm xanh, về lý thuyết, có thể thúc đẩy ngành đi theo hướng bền vững hơn. Nhưng nếu cách thiết kế không phản ánh đúng khác biệt khí hậu, đồng thời lại vô tình siết thêm khả năng huy động vốn, nó có thể trở thành con dao hai lưỡi đối với tham vọng mở rộng hạ tầng số của EU. Bài toán của Brussels vì thế không chỉ là đặt ra tiêu chuẩn xanh, mà còn phải bảo đảm tiêu chuẩn đó đủ công bằng để không làm chậm cuộc đua xây dựng nền tảng cho kỷ nguyên AI.