Fed New York: Làm việc từ xa mới là lực cản lớn với người trẻ tìm việc, không phải AI

Theo phân tích mới từ Cục Dự trữ Liên bang New York (New York Fed), nhóm lao động trẻ, đặc biệt là những người vừa tốt nghiệp đại học, đang gặp khó khăn rõ rệt hơn khi bước vào thị trường việc làm. Cơ quan này cho rằng nguyên nhân chính hiện nay chưa phải AI, tức trí tuệ nhân tạo có khả năng tự động hóa một phần công việc, mà là sự phổ biến của mô hình làm việc từ xa sau đại dịch COVID-19. Báo cáo cho biết tỷ lệ thất nghiệp của người trẻ đã tăng khoảng 20% kể từ thời kỳ hậu đại dịch, và khoảng 64% mức tăng này có thể liên quan trực tiếp đến remote work, tức hình thức nhân viên làm việc ngoài văn phòng và phối hợp qua môi trường số.

Điểm mấu chốt trong lập luận của New York Fed không nằm ở việc người trẻ làm việc tại nhà kém năng suất. Trái lại, họ vẫn có thể hoàn thành nhiều đầu việc. Vấn đề là chất lượng đầu ra không cao bằng khi làm việc gần đồng nghiệp và quản lý. Theo các nhà nghiên cứu, môi trường làm việc phân tán, còn gọi là distributed work arrangement, khiến việc đào tạo, kèm cặp và phản hồi trực tiếp trở nên khó khăn hơn. Với nhân sự ít kinh nghiệm, đây là yếu tố đặc biệt quan trọng vì họ thường học rất nhanh thông qua quan sát, trao đổi ngắn tại chỗ và góp ý liên tục từ những người đi trước.

Nghiên cứu nhấn mạnh rằng đà tăng thất nghiệp ở người trẻ đã xuất hiện trước khi AI được triển khai rộng rãi trong doanh nghiệp. Khái niệm diffusion of AI ở đây có thể hiểu là quá trình AI lan rộng vào nhiều ngành nghề và quy trình làm việc. Ngay cả khi các nhà nghiên cứu giữ nguyên mức độ “phơi nhiễm với AI” của từng nghề, tức mức độ một công việc có thể bị AI tác động hoặc thay thế, chênh lệch giữa lao động trẻ và lao động lớn tuổi vẫn tồn tại. Điều này cho thấy ít nhất ở thời điểm hiện nay, AI chưa phải lời giải thích thuyết phục nhất cho tình trạng người mới ra trường khó kiếm việc.

Một phần đáng chú ý của nghiên cứu tập trung vào lập trình viên phần mềm, nhóm lao động vốn quen thuộc với mô hình làm việc linh hoạt. Kết quả cho thấy các lập trình viên giàu kinh nghiệm gần như không bị ảnh hưởng nhiều về chất lượng công việc khi chuyển từ văn phòng sang làm việc từ xa. Tuy nhiên, với nhân sự junior, tức cấp độ mới vào nghề hoặc còn ít kinh nghiệm, tình hình lại khác. Họ có thể viết được nhiều mã hơn, nhưng chất lượng code giảm xuống. Nghiên cứu đo lường điều này bằng các chỉ số như code churn và số lỗi phát sinh. Code churn là mức độ mã nguồn bị sửa đi sửa lại hoặc thay thế liên tục, thường được xem là tín hiệu cho thấy code chưa ổn định hoặc quyết định kỹ thuật ban đầu chưa tốt. Khi code churn tăng cùng số bug, tức lỗi phần mềm, chất lượng đầu ra thường bị đánh giá thấp hơn.

Các nhà kinh tế học đứng sau báo cáo cho biết việc ngồi gần đồng nghiệp giúp nhân viên trẻ nhận được nhiều phản hồi tức thời hơn, từ đó cải thiện kỹ năng nhanh hơn. Thậm chí chỉ cần một khoảng cách nhỏ trong văn phòng, chẳng hạn nhân viên junior ngồi hot-desking ở khu khác, cơ hội được hướng dẫn cũng đã giảm. Hot-desking là mô hình không có chỗ ngồi cố định, nhân viên đến đâu ngồi đó tùy ngày. Dù tiết kiệm diện tích, mô hình này có thể làm suy yếu các tương tác tự nhiên giữa người mới và người có kinh nghiệm. Với lao động trẻ, việc thiếu những nhận xét mang tính xây dựng có thể khiến quá trình trưởng thành nghề nghiệp chậm lại đáng kể.

Tác động của làm việc từ xa tới chất lượng công việc không chỉ xuất hiện trong ngành phần mềm. Một nghiên cứu năm 2024 của các tác giả cũng ghi nhận xu hướng tương tự ở nhóm nhân viên hỗ trợ khách hàng. Khi chuyển sang làm việc tại nhà, số cuộc gọi cần thiết để giải quyết một vấn đề tăng lên, đồng thời thời gian xử lý tổng thể cũng kéo dài hơn. Nói cách khác, công việc vẫn được hoàn thành, nhưng hiệu quả thực tế và chất lượng phục vụ suy giảm. Đây là tín hiệu cho thấy vấn đề không nằm riêng ở lập trình hay công việc kỹ thuật cao, mà có thể là hệ quả rộng hơn của việc thiếu hướng dẫn và phối hợp trực tiếp.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, kết luận này dẫn tới một hệ quả dễ hiểu: nếu công ty tin rằng nhân viên mới cần được đào tạo sát sao để thành công, họ sẽ ngần ngại tuyển người trẻ vào các vị trí làm việc hoàn toàn từ xa. Điều đó khiến ứng viên ít kinh nghiệm rơi vào thế khó kép: vừa thiếu cơ hội được đào tạo, vừa bị đánh giá là không phù hợp với mô hình remote. Đây cũng là lý do nhiều lãnh đạo viện dẫn khái niệm colocation, tức làm việc cùng địa điểm vật lý, khi đưa ra chính sách RTO hay return-to-office. RTO là yêu cầu nhân viên quay lại văn phòng toàn thời gian hoặc bán thời gian, thường được lập luận là cần thiết để tăng cố vấn nghề nghiệp, học hỏi không chính thức và gắn kết đội ngũ.

Nếu kết luận của New York Fed tiếp tục được xác nhận bởi các nghiên cứu khác, thị trường lao động công nghệ có thể chứng kiến sự phân tầng rõ hơn: công việc từ xa sẽ ưu tiên cho người đã có kinh nghiệm, còn nhân sự mới vào nghề có thể phải hiện diện tại văn phòng vài ngày mỗi tuần để được huấn luyện trực tiếp. Điều này không đồng nghĩa remote work thất bại, mà cho thấy mô hình này có thể phù hợp hơn với những người đã thành thạo chuyên môn và có khả năng tự vận hành cao. Với người trẻ, đặc biệt là sinh viên mới tốt nghiệp, bài toán không còn chỉ là tìm việc trong thời đại AI, mà còn là chứng minh họ vẫn có thể học nhanh, nhận phản hồi tốt và phát triển hiệu quả ngay cả khi không ngồi cạnh người hướng dẫn.