IBM lao đao vì cơn sốt hạ tầng AI: khách hàng cắt ngân sách mainframe để gom máy chủ, lưu trữ và bộ nhớ

IBM vừa đưa ra kết quả sơ bộ cho quý II/2026 sớm hơn thường lệ, kèm thư giải thích từ CEO Arvind Krishna, sau khi doanh thu không đạt kỳ vọng. Tâm điểm thất vọng nằm ở mảng Infrastructure, tức nhóm kinh doanh hạ tầng công nghệ như máy chủ, hệ thống lưu trữ và mainframe, khi doanh thu giảm 7%. Động thái công bố sớm này cho thấy mức độ nghiêm trọng của cú hụt doanh số, đặc biệt trong bối cảnh IBM trước đó từng mô tả dòng mainframe Z mới là một trong những đợt ra mắt thành công nhất lịch sử hãng.

Theo IBM, vấn đề không phải khách hàng quay lưng với mainframe, mà là họ đột ngột chuyển ngân sách đầu tư vốn, còn gọi là capex, sang mua máy chủ, thiết bị lưu trữ và bộ nhớ. Đây là những thành phần nền tảng của hạ tầng AI, tức hệ thống phần cứng cần thiết để vận hành các mô hình trí tuệ nhân tạo đang bùng nổ nhu cầu trên toàn cầu. IBM cho biết trong những tuần cuối tháng 6, nhiều doanh nghiệp đã tranh thủ đặt mua phần cứng vì lo ngại nguồn cung bị siết chặt và giá sẽ tăng mạnh.

Mainframe là dòng máy tính cỡ lớn chuyên xử lý khối lượng giao dịch cực cao, thường được ngân hàng, cơ quan chính phủ và tập đoàn lớn sử dụng cho các tác vụ trọng yếu. Với IBM, dòng Z là sản phẩm chủ lực có biên lợi nhuận rất cao. Tuy nhiên, trong quý này, nhiều khách hàng dường như ưu tiên làm mới những hệ thống họ cho rằng sắp trở nên đắt đỏ hoặc khó mua hơn, thay vì chốt đơn mainframe mới. Điều đó phản ánh một thực tế mới: cơn sốt AI đang khiến các doanh nghiệp đánh giá lại thứ tự ưu tiên trong chi tiêu CNTT.

Việc ít thương vụ mainframe được ký kết hơn không chỉ ảnh hưởng đến doanh số phần cứng. IBM cho biết điều này còn kéo giảm doanh thu phần mềm đi kèm, đặc biệt là các nền tảng xử lý giao dịch, vốn thường được bán chung với hệ thống mainframe. Nói cách khác, khi một hợp đồng phần cứng lớn bị trì hoãn, toàn bộ hệ sinh thái doanh thu liên quan cũng bị tác động.

CEO Arvind Krishna còn nhắc đến các mối quan ngại an ninh mạng đang thay đổi rất nhanh trên toàn ngành. Dù không nêu chi tiết, phát biểu này cho thấy nhiều khách hàng có thể đã tạm dừng hoặc kéo dài quyết định mua sắm để đánh giá lại rủi ro bảo mật. Trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng phụ thuộc vào hạ tầng on-prem, tức hệ thống công nghệ được triển khai và vận hành ngay tại chỗ thay vì trên đám mây công cộng, các quyết định đầu tư thường gắn chặt với yêu cầu kiểm soát dữ liệu, tuân thủ và phòng thủ an ninh mạng.

Không chỉ đổ lỗi cho thị trường, IBM cũng công khai nhận trách nhiệm. Krishna thừa nhận các đội ngũ của hãng đã không thích ứng đủ nhanh với sự thay đổi trong hành vi mua sắm của khách hàng, khiến nhiều hợp đồng lớn không thể chốt đúng thời hạn. Thị trường phản ứng rất mạnh với thông tin này: cổ phiếu IBM giảm hơn 25% trong phiên giao dịch ngày thứ Ba, cho thấy nhà đầu tư lo ngại không chỉ về một quý kinh doanh yếu, mà còn về khả năng IBM theo kịp sự dịch chuyển ngân sách sang hạ tầng AI.

Dù bức tranh chung gây thất vọng, IBM vẫn có một số điểm sáng. Red Hat, công ty con nổi tiếng với nền tảng Linux doanh nghiệp và công nghệ mã nguồn mở, ghi nhận doanh thu tăng 11%. Các thương vụ thâu tóm gần đây như HashiCorp và Confluent cũng được đánh giá hoạt động tích cực. Đáng chú ý, mảng Distributed Infrastructure, tức hạ tầng phân tán gồm các hệ thống máy chủ và lưu trữ triển khai rộng khắp thay vì tập trung vào một máy lớn duy nhất, tăng trưởng kỷ lục 37%, chủ yếu nhờ máy chủ Power và hệ thống lưu trữ.

Diễn biến trong quý II của IBM là ví dụ rõ nét cho thấy làn sóng đầu tư AI không chỉ tạo ra cơ hội mới mà còn làm đảo lộn cấu trúc chi tiêu công nghệ truyền thống. Khi máy chủ, bộ nhớ và lưu trữ trở thành tài nguyên khan hiếm vì nhu cầu huấn luyện và triển khai AI tăng vọt, doanh nghiệp sẵn sàng tạm hoãn các kế hoạch khác để gom trước phần cứng thiết yếu. Bộ nhớ ở đây không chỉ là RAM, thành phần lưu trữ dữ liệu tạm thời để hệ thống xử lý nhanh, mà còn là một mắt xích quan trọng trong các cụm máy AI hiệu năng cao. Với IBM, bài học quý này rất rõ ràng: trong cuộc đua AI, ngay cả những sản phẩm biểu tượng như mainframe cũng có thể bị lép vế trước nỗi lo thiếu hạ tầng.